Δευτέρα, 21 Ιανουαρίου 2013

Για την εικονομαχια των ταυτοτήτων και την ''Λαοσύναξη '' της θεσσαλονίκης ( του 2000) του Πέτρου Θεοδωριδη ..





Η ελληνική εικονομαχία για τις ταυτότητες*Ενδεικτικό παράδειγμα και σύμπτωμα αυτής της αγωνίας, αποτελεί η πρόσφατη κρίση πού ξέσπασε στις σχεσεις ελληνικού κράτους και Εκκλησίας,με αφορμή τις αστυνομικές ταυτότητες.


Δεν θα ασχοληθώ με τις νομικές ή πολιτικές παραμέτρους του ζητήματος ,ούτε με την ιστορική διάσταση των σχέσεων της ελληνικής εκκλησίας και κράτους και την επίδραση τους στην ελληνική εθνική ταυτότητα. Θα περιοριστώ στην παρατήρηση ότι η φαινομενικά ασήμαντη διαμάχη για τις αστυνομικές ταυτότητες , κρύβει μια πραγματική αγωνία για την ταυτότητα του Έλληνα,του πιστού,του πολίτη ή του εαυτού.


Η αγωνία αυτή,ο ''φόβος χωρίς αντικείμενο'', δεν έχει σχέση με τις τυχόν κυνικές προθέσεις της Εκκλησίας ή του Κράτους.

Δεν προκαλείται από το ζήτημα των αστυνομικών ταυτοτήτων: το τελευταίο αποτελεί μάλλον συμπτωματικό αντικείμενό της .

Η αγωνία προκαλείται από τόν πρόσφατο αποχωρισμό των δυο εννοιών πού ήσαν στη νεώτερη ελληνική ιστορία ,σφιχταγκαλιασμένες : της ιδιότητας του πολίτη και της εθνικής πίστης.

Το διαζύγιο της εθνικής πίστης από την ιδιότητα του πολίτη -πού οφείλεται και στις αποδιαρθρωτικες και αναδιαρθρωτικές διαστάσεις της παγκοσμιοποίησης και στην Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση- , συν-πλέκεται και με την γενικότερη διάσταση ανάμεσα στον εργαλειακό ορθολογισμό και το συναίσθημα .Αυτοί όμως οι αποχωρισμοί ,αποσυνθέτουν με την σειρά τους την συνοχή της προσωπικής ταυτότητας.
Στη διαμάχη για τις ταυτότητες, το κράτος κρατά για τον εαυτό του τα ορθολογικά-νομικά επιχειρήματα ενώ η εκκλησία οικειοποιείται την εθνική συναισθηματική δεξαμενή.
Οι συνταγματολόγοι διαμαρτύρονται για την εισβολή της Εκκλησίας στη Δημόσια σφαίρα,την αναγωγή της θρησκευτικής ταυτότητας σε εθνική και πολιτική ταυτότητα, την παραβίαση της διάκρισης μεταξύ πιστού και πολίτη (Μανιτακης Α. 2000:121κ.ε Μαντζουφας Π .2000:1037κ.ε ). Οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας εγκολπώνονται τον ονειρικό, μεγαλόστομο, μεταφορικό λόγο του εθνικισμού, κρατώντας παράλληλα το γνώριμό τους πεδίο,της ηθικής περιχαράκωσης του εαυτού.Στο μεταφορικό εκκλησιαστικό λόγο η δήλωση της ιδιότητας του πιστού στην αστυνομική ταυτότητα γίνεται ταυτόχρονα και ομολογία πίστης'' διότι '' σύμφωνα με ένα σύγχρονο απολογητή της εκκλησίας ''οποίος ομολογεί πίστη χωρίς να πιστεύει είναι υποκριτής, οποίος πιστεύει χωρίς να ομολογεί είναι δειλός ''(Σάκκος Σ. 2ΟΟΟ: 14) Μετατρέπεται όμως και σε μέσο εξαγνισμού του εαυτού, ανάλογο με την, πριν ένα αιώνα περίπου, προτροπή του Ίωνα Δραγούμη, ''Να ξέρετε πως αν τρέξουμε να σώσουμε τη Μακεδονία, η Μακεδονία θα μας σώση '' ( Δραγούμης,Ι.1960: 70)



Η σύγχρονη ελληνορθόδοξη ηθική προσταγή, υπόσχεται τη σωτηρία της ψυχής μέσα από τη μάχη για τις αστυνομικές ταυτότητες :''επιτέλους,παρά τις όποιες ελλείψεις μας ως χριστιανών ,η δήλωση της χριστιανικής μας ιδιότητας στην ταυτότητα είναι και μια διαρκής υπόμνηση, ασφάλεια από την εκτροπή και τις παρεκτροπές του ίδιου του εαυτού μας;" (Σακκος ,Σ 2ΟΟΟ .: 15) .


Όμως,τι άλλο αποτελεί αυτή η ''υπόμνηση'' από την σαφέστατη έκφραση εκείνης της λειτουργίας της ιδεολογίας που ο Αλτουσερ ονόμασε ''έγκληση'' και ''πού θα μπορούσαμε να παραστήσουμε με την εικόνα της πιο κοινότοπης καθημερινής αστυνομικής κλήσης:'' Ε,σεις εκεί κάτω'''(Λ Αλτουσερ : 1977: 110).
Στη διαμάχη για τις ταυτότητες ο εκκλησιαστικός λόγος ξεδίπλωσε τίς πτυχές του ως ιδεολογικός λόγος:

α) Την αναγνώριση: ''Ναι,η παράδοση μας περνά μέσα από Ορθοδοξία ,εθνικότητα και γλώσσα'' (Αρχιεπίσκοπος Χριστοδουλος 2000:11),διαπίστωση πού μπορούμε να αντιμετωπίσουμε μόνο ''αναφωνώντας:είναι προφανές! βεβαίως! αυτό είναι! πράγματι ! '' (Ατλτουσερ 1977:108)


β)Την υποταγή στο Υποκείμενο :''Η Εκκλησία …είναι η πνευματική Μητέρα του πιστού λαού και είναι θεματοφύλακας της παράδοσης και των αξιών του πολιτισμού μας'' (Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος 2000 :16)


γ) Την αναγνώριση του υποκειμένου από τον εαυτό του(Ατλτουσερ Λ !977:116)

''' Θα μείνουμε αυτό πού είμαστε: πρώτα Έλληνες και Χριστιανοί ,και μετά Ευρωπαίοι''(Αρχιεπίσκοπος Χριστοδουλος 2000:11).
Η διαμάχη για τις ταυτότητες έδωσε την ευκαιρία στην ελληνική Εκκλησία να εισβάλλει όχι μόνο στη ''δημόσια σφαίρα '' αλλά και στη σφαίρα της εθνικιστικής ιδεολογίας.


Όχι μόνο ως έγκληση αλλά και ως ''επιθυμία και απόλαυση ''(, Ν. Δεμερτζής , Θ Λιποβατς 1994:117) πού προσφέρει στον εαυτό η φαντασιακή ταύτιση με την ίδια την εικόνα του, εκείνη η προσμονή συν-πλήρωσης, πού ήταν τόσο γνώριμη σε εθνικιστές συγγραφείς τους αρχών του αιώνα σαν τον Ίωνα Δραγούμη:'' θέλω να ζω μέσα στο έθνος μου για τον εαυτό μου.Ακουμπώντας στο έθνος μου να γίνω πιο άνθρωπος, δηλαδή περισσότερο από άνθρωπος,υπεράνθρωπος'' (Δραγούμης Ι,1927 :83 )

Παρόμοια κλήση στο ωκεάνιο συναίσθημα ενός '' αιώνιου εμείς'' προσφέρει στον σύγχρονο ελληνικό εαυτό και η εκκλησία '

'Σ΄αυτό τον τόπο η Ορθοδοξία είναι η βαθύτερη πηγή […] Ελλάδα και Ορθοδοξία είναι δίδυμο αδιάσπαστο. Όλους τους αγαπάμε και για όλους προσευχόμαστε. Ας ψάλλουμε τώρα όλοι μαζί το, Τη Υπερμάχω' (Αρχιεπίσκοπος Χριστοδουλος 2000 21,22).

Όμως αυτή η σαγηνευτική επίκληση της αγάπης ,(για όλους όσους, βέβαια, μας μοιάζουν) ,κοινής στον εθνικιστικό και στον σύγχρονο εκκλησιαστικό λόγο, δε θυμίζει λίγο τα λόγια πού - όπως φαντάζεται ο Λακάν -ο αναλυόμενος λεει τελικά στον συμπαίκτη του , στον αναλυτή:''Σ' αγαπώ, αλλά, επειδή ανεξήγητα αγαπώ σε σένα κάτι περισσότερο από σένα -το αντικείμενο μικρό α-σε ακρωτηριάζω''; (Λακάν,Ζ.1982 :339)


--------------------------------------------------------------------------------------------------βιβλιογραφια

Αλτουσέρ,Λ.(1977[1976]):Θέσεις.Μετάφραση Ξ. Γιαταγάνας . Αθήνα: Θεμέλιο .
ΑρχιεπίσκοποςΧριστοδουλος(2οοο) 'Ομιλία κατά τη μεγάλη Λαοσυναξη της Θεσσαλονικης, (περιοδικό)Παρακαταθηκη ,Αθήνα, Μαιος Ιουνιος, 2οοο.
Δραγούμης, Ι (1927) 'Εργα .επιμέλεια Φ. Δραγούμη , Αθήνα
Δραγουμης, Ι. (1963) Kείμενα Λογοτεχνικά , επιμ. Κλέων Παράσχος, Αθήνα.
Δεμερτζής,Ν. Λίποβατς,Θ. (1994). Δοκίμιο για την Ιδεολογία , Αθήνα, Οδυσσεας .
.Δεμερτζής, Ν.(1996). Ο Λόγος Του Εθνικισμού. Αθήνα :Σάκκουλας.
Θεοδωρίδης,Π.Μαντζούφας,Π.(1998)εθνος και ευρωπαική ιθαγένεια ,Οι μεταμορφωσεις της Ιδιοτητας του πολιτη. Το Σύνταγμα 2/1998 σελ 270-293
Κονδύλης, Π. (1991) . H Παρακμη του Αστικού Πολιτισμού. Αθήνα : Θεμελιο
Λακάν, Z.(1982[1964,1973]).Το σενινάριο,βιβλίο ΧΙ, οι Τέσσερις θεμελιακές εννοιες της ψυχαναλυσης , μετάφραση Α. Καραχάλιου, Αθήνα :Ράππα.
.Μαντζούφας,Π(2000). Η εθνική και Θρησκευτική ταυτότητα ως στοιχεία της ελευθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας. Θεσσαλονίκη, Αρμενόπουλος τ. 8. 2000
Μανιτάκης, Α.(2000). Οι σχέσεις της εκκλησίας με το κράτος-έθνος,στη σκιά των ταυτοτήτων . Αθήνα :Νεφέλη.
Σακκος Σ 2000. Συγχρονη Εικονομαχiα η περι νέων ταυτοτήτων. Θεσσαλονίκη.


*τμημα ενος ευρυτερου άρθρου του Πετρου Θεοδωριδη με τιτλο ''Εθνικη ταυτοτητα προσωπική ταυτοτητα και ιδιοτητα του πολιτη ''που δημοσιευτηκε το 2001 στο περιοδικό ''Επιστημη και Κοινωνια ''

5 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Νόσφυ ευχαριστώ πολύ,μερικές κάπως άσχετες παρατηρήσεις (γιατί διαβάζοντας το άρθρο αισθάνθηκα σαν την γιαγιά στο Goodbye Lenin, διερωτώμαι κι εγώ αν έπεσε το τείχος):

α) ο Σάκκος ήταν κι εξακολουθεί να είναι ένας από τους αγαπημένους μου καθηγητές.

β)χάρηκα πολύ που το διάβασα αυτό το άρθρο αν και θα προτιμούσα να το διάβαζα τότε, αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ.

γ)νομίζω ότι είναι σωστά τα ερωτήματα ως προς το ρόλο που παίζει η αγάπη της Εκκλησίας και ο ρόλος της και η θέση του άρθρου για τον φόβο χωρίς αντικείμενο και την αγωνία. Αλλά υπάρχει κι ένα σφάλμα οπτικής που δεν ενδιαφέρει βέβαια τόσο, αλλά κανονικά θα έπρεπε να ενδιαφέρει νομίζω: η Εκκλησία δεν είναι ένα ΝΠΔΔ που αν το κάναμε ΝΠΙΔ θα τελειώναμε.Ίσα ίσα που τα πράγματα θα περιπλέκονταν περισσότερο. Γιατί είναι θεανθρώπινος οργανισμός κατά τον ορισμό, ο οποίος κι εγώ θα προτιμούσα να μην είχε τη λέξη "οργανισμός" μέσα. Αλλά την έχει κι αλλιώς θα έπρεπε να μιλούσαμε με όρους του 1ου αιώνα.Αυτό το λέω γιατί το ότι πρέπει να ομολογήσουμε που λέει ο Σάκκος δεν απευθύνεται στο κράτος, απευθύνεται σε άλλη αρχή και έχει σχέση με το "απόδοτε ουν τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, τα του Θεού τω Θεώ". Θα μου πεις,άντε, μιας και το λέτε κάντε το κιόλας:)

γ)θα το κάναμε εύκολα αν τα πράγματα δεν περιπλέκονταν μέσω των ενώσεων και διακρίσεων που λέει το άρθρο. Ακόμα και σήμερα εξακολουθώ να μην καταλαβαίνω γιατί θα έπρεπε να θέλει η Εκκλησία κάτι τόσο ριζοσπαστικό όσο είναι το να επιταχύνεται "ο αποχωρισμός των δυο εννοιών πού ήσαν στη νεώτερη ελληνική ιστορία ,σφιχταγκαλιασμένες : της ιδιότητας του πολίτη και της εθνικής πίστης". Και γιατί το ότι δεν το θέλει αντιμετωπίζεται τόσο αρνητικά από αριστερά και από δεξιά.

δ)ως προς το:'Η Εκκλησία …είναι η πνευματική Μητέρα του πιστού λαού και είναι θεματοφύλακας της παράδοσης και των αξιών του πολιτισμού μας' (Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος 2000 :16)
Γιατί να σημαίνει αυτό σώνει και ντε υποταγή στο Υποκείμενο;

Μύλος ως συνήθως.Ευχαριστώ πάντως και πάλι,

coerdia

Νοσφεράτος είπε...

Coerdia
το αρθρο γραφτηκε στα 2000 ..(ΕΝΣΩΜΕΤΩΜΈΝΟ ΣΕ ΕΝΑ ΠΟΛΎ ΜΕΓΑΛΎΤΕΡΟ ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΑΛΛΟ ΣΤΟΧΟ )
ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙς ΟΤΙ ΟΥΤΕ ΘΥΜΑΜΑΙ ΚΑΛΆ ΚΑΛΆ

μια παρατηρηση μονο

οταν ο Σακκος ελεγε:''επιτέλους,παρά τις όποιες ελλείψεις μας ως χριστιανών ,η δήλωση της χριστιανικής μας ιδιότητας στην ταυτότητα είναι και μια διαρκής υπόμνηση, ασφάλεια από την εκτροπή και τις παρεκτροπές του ίδιου του εαυτού μας;" (Σακκος ,Σ 2ΟΟΟ .: 15)

Μιλώντας για την ΑΣστυνομική ταυτοτητα , δηλαδή του κρατους ΄΄ .

Δεν σου φαινεται αυτό σαν ενα Ξορκι .. Κατι εξωτερικό; Σαν να κανεις τον σταυρό σου μεν αλλά μεσα να συνεχιζεται το ιδιο χαλι ..
Και να μεταθετεις το προβημα της Ταυτοτητας σου ..στην Αστυνομική ταυτότητα ;
Και να ξεμπερδευεις ετσι φαινομενικά ..με το Αγχος του εαυτου;

(και αυτό νομίζω ηταν το τεχνασμα της Εκκλησιας τοτε ..Και τοτε επιασε ..Για λίγο ...
Τωωρα τα αγρια διλημματα , προσωπικά και εθνικά βγαινουν παλι στην επιφάνεια .. και δεν υπάρχει αλλη Υπεκφυγή ,οπως τοτε με τις (αστυνομικές)ταυτοτητες..
το Πραγματικό επεστρεψε για τα καλά. Και το αγχος

coerdia είπε...

Ναι φυσικά και μπορεί να είναι έτσι, ότι ήταν σαν ένα ξόρκι. Όμως Νόσφυ πάντα έτσι δεν λες ότι συμβαίνει; (είμαι αριστερός. Αλήθεια; ποιός παπάς σε βάφτισε;)Υπάρχει μια λογική του ότι ο τύπος σώζει την ουσία. Αν τώρα δεν ασχολείται κανείς και λίγο με την ουσία δεν βγαίνει φυσικά συμπέρασμα.
κι ένα από τα θέματα ουσίας εδὠ είναι το ότι όταν καλείσαι να κάνεις ό,τι λέει η Κοινότητα,αν πρόκεται να είσαι ελεύθερος πρέπει να ξέρεις και πότε ακριβώς έρχεται η ώρα να διαφωνήσεις. Και δεν λέω να διαφωνήσεις στο αν πρέπει π.χ. να γίνει λαοσύναξη ή όχι, λέω γενικότερα, πότε πρέπει να υπακούς και πότε όχι.
Το ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει εύκολα τη σήμερον πουθενά το γνωρίζουμε νομίζω. Αλλά δεν νομίζω ότι ευθύνεται η Εκκλησία για αυτό, ή τουλάχιστον δεν ευθύνεται κατά πρώτο λόγο.

Νοσφεράτος είπε...

COERDIA σε εκεινο το αρθρο δεν μ'ενδιεφερε το ποιος ευθνυνεται ..Ηταν μια διαδικασια-και ειναι -που συμβαινει ανεξαρτητα απο αυτό ..Μια διαδικασία αποκολλησης: ορθολογικοτητας και συναισθηματος , εθνους και κρατους, και της ιδιας της αισθησης του συλλογικου -προσωπικου εαυτου ..Και αυτή η διαδικασια αφηνει να φανει το Αγχος ..εξ 'ου και η αναγκη για ξορκια
Αλλα τα ξορκια δεν αρκουν ...
(και φυσικά αυτο ισχυει και για το ''αριστερος'' που λές...
θυμαμαι στα '70 π.χ Δεν υπηρχε καμμια αναγκη να αυτοπροσδιοριζεται καποιος ως ''Αριστερος'' με τετοια εμμονή ..
Γυρναμε στις ταυτοτητες εκ των υστερων ..Με τροπο σχεδόν ή ολοτελα Υστερικο . Σα να προσπαθουμε να κλεισουμε το νερο σενα κλουβί..

coerdia είπε...

Σωστά, δεν λέει για το ποιός ευθύνεται για την αποκόλληση όλων αυτών των πραγμάτων το άρθρο και δεν λέγαμε αυτό και πριν στην άλλη συζήτηση για την πλατεία Κύπρου. Λέγαμε για τη λατρεία της κατανάλωσης και την εξατομίκευση και τη μοναξιά και τη συνενοχή.Και στο βαθμό που υπάρχει η συνενοχή υποθέτω ότι είναι καλό το ότι τώρα φαίνεται το πρόβλημα δεν είναι καθόλου στις "κατηγορίες" (εννοώ π.χ. το χριστιανικό ή το άθεο κράτος). Γιατί τότε (το 2000 εννοώ) υπήρχε η εντύπωση ότι έχει σημασία αυτό, εννοώ ο χαρακτηρισμός, ενώ κατ'ουσίαν το πρόβλημα δεν είναι στο πώς αυτοπροσδιορίζεται κανείς αλλά στο ότι δύσκολα μπορεί να ζήσει στον καπιταλισμό χωρίς να αγοράσει και να πουλήσει, όπως έλεγε κάπου ο Μαρξ παραπέμποντας στο χωρίο της Αποκάλυψης.

Αλλά από την άλλη πώς και γιατί να το δεχτούμε αυτό (εννοώ τη θεωρία του ότι πρέπει να αγοράζεις και να πουλάς και τα συνακόλουθα) ως σωστά και γιατί αφού αυτά γεννάνε τη βαρβαρότητα και στο βαθμό που τη γεννάνε.Κι εκεί κολλάει κι αυτό που έλεγα με την κοινωνία των πολιτών. Σου λέει, θα τη λύσω έτσι, τη διάκριση πολίτη-οικονομικού υποκειμένου. Και κλαίμε γιατί στην Ελλάδα είναι μικρή η κοινωνία των πολιτών. Κι αν ήταν δηλαδή ανεπτυγμένη τι θα γινότανε; εμένα μου φαίνεται ότι αυτό είναι απάτη.Και το συσχετίζω με το θέμα της θρησκείας γιατί υποτίθεται ότι η θρησκεία διαιρεί, κι αυτός είναι ένας από τους λόγους που εξοβελίζεται από το κράτος για να επιστρέψει μετά σαν ένας σύλλογος με τις ΜΚΟ του και να ενταχθεί στην κοινωνία των πολιτών, ενώ τα πάντα μπορούν να διαιρέσουν και να διαιρεθούν κι ενώ (το σημαντικό) έχουν ήδη διαιρεθεί πρώτα από την λατρεία της κατανάλωσης...

εθνολαικισμός και Θεσσαλονίκη

εθνολαικισμός και Θεσσαλονίκη
στου ΑΠΟΣΠΕΡΙΤΗ

Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου