Αναγνώστες

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα περι χρονου. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα περι χρονου. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 1 Απριλίου 2024

ΣΙΝΕΜΑ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ

 

Μιχάλης Μακρόπουλος 

Το ποτάμι  του χρόνου 

( Μια ερωτική επιστολή προς την τέχνη του κινηματογράφου ) 

Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης 

Ηρακλειο 2022 


Το σινεμά είναι άχρονο γιατί έχει το χρόνο εσωτερικευμέ νο, χωνεμένο στο ακορντεόν της πλοκής που τον συστέλλει και τον διαστέλλει.


 Τα καταιγιστικά μπλοκμπάστερ, μια ταινία των Εκδικητών, της σειράς των Επικίνδυνων αποστολών, πνίγει στο θόρυβο και στους φρενήρεις ρυθμούς όλη αυτήν τη χρονική παραδοξότητα που 'ναι η μαγεία του σινεμά. 


Με τον πιο πεζό τρόπο, είναι ο χρόνος της αστικής καθημερινότητας παιγμένος απλώς ιλιγγιωδώς πιο γρήγορα, όμοια όπως άνθρωποι, αμάξια, σύννεφα - αλλά εδώ ως σχόλιο - τρέχουν στο Κογιανισκάτσι του Γκόντφρεϋ Ρέτζιο – δίχως να 'χουν συνείδηση, τα μπλοκ μπάστερ, αυτής της κατάργησης του χρόνου ως χώρου. 

Δεν υπάρχει χώρος παρά μόνο δράση σε μια διδιάστατη χαρτονένια πραγματικότητα που παριστάνει πως έχει βάθος. Οι άνθρωποι στριμώχνονται να χωρέσουν στις δυο διαστάσεις, απομένει απ' αυτούς η φιγούρα και χάνεται




15

Πέμπτη 20 Ιουλίου 2023

Η αναποληση γίνεται όλο και πιο σπασμωδικά

 Ο χρόνος σχηματίζεται αναπολώντας και περιμένοντας , ανάμεσα στη φαντασία και την μνήμη • όμως καθώς επιταχύνεται με ανήκουστο ρυθμό  ,η αναποληση γίνεται  όλο και πιο σπασμωδική και η φαντασία εξατμίζεταλη.

Κυριακή 16 Ιουλίου 2023

Για τις Στιγμές μας και την πυκνότητα του χρόνου σήμερα

 Κατι  επιπλέον για τις  στιγμές μας.       .                     ----+--%++


 Ακριβως γιατι  εισρεουν εκατομμυρια  πληροφοριες  αλλα  και αλλες  ...εισροες  λογω ...ίντερνετ  και παγκοσμιοποίησης και τα ρέστα   χωρις πια το φίλτρο του  έθνους  κράτους  ουτε και της παράδοσης,    οι στιγμες  γινονται απειρως  πυκνοτερες  απο την εποχή του γραμμικού η παλαιότερα του συγκεκριμένου χρόνου..                                                                       Τοτε  η μια  στιγμη οδηγουσε στην αλλη  σαν τους  κρικους που  ενωνουν ενα κολιε  η σαν τα σκαλοπατια  μιας τεραστιας σκαλας..                                    Υπηρχαν βεβαια και 

.. ατυχηματα  αλλα η ατομικη αισθηση ηταν αυτη μιας συνεχειας..                                                      γυρω γυρω η προς τα πανω.                                                                          . Τωρα , καθως  οι στιγμες πυκνωνουν και οι εαυτοι μας καλουνται να προσαρμοστουν καθε μερα  σε διαφορετικες  στιγμές  σε διαφορετικα  περιβαλλοντα,  γινομαστε ολοι χαμαιλεοντες  που καλουμαστε  να προσαρμοστουμε  ανα πασα  στιγμη...                                                                         Και αν  μας ξεφυγει κατι απο το χρωμα ,   αν κατι   παραμεινει απο την προηγουμενη  στιγμή.. μια δοση μαυρου η μωβ   η κατακοκκινου.,  κατι παραταιρο  απο  τις αναγκες  του  κομφορμισμου εκεινης  μας της στιγμής   ε τοτε  ., ο χρονος  της στιγμής  ανατινασσεται. ..                                          Ετσι οφειλουμε πια  να ζουμε σε διαρκή  επαγρυπνηση    και οι στιγμές χανουν την ακολουθια τους  και  χυνονται καταγης  με  παταγο ακολουθωντας  η καθε μια  τη δική  της κατευθυνση και κανοντας  ..καραμπολες

. Κι εκεινο που μας  ανησυχει  ειναι μηπως μια στιγμή  αβασταχτης   πυκνοτητας  - μια   στιγμη  πάθους  η  ερωτα  η απωλειας- πενθους    γινει μεσα μας  μια μαυρη τρυπα  που θα καταπινει   την ελαφροτητα των στιγμων του κομφορμισμου μας.. Ετσι προτιμαμε πια ,απο τον αναγλυφο  ολο βαθουλωματα και λακουβες  χρονο του παρελθοντος  τον στιλπνο  και επιπεδο  χρονο   - που θυμιζει τις οθονες  των εξυπνων  κινητων  .- του παροντος.. Εναν χρονο  με  φαινομενικα ασυνδετες αλλα επιπεδες  στιγμες   εναν χρονο χωρις κυρτωματα και καμπυλες.....

Σάββατο 15 Ιουλίου 2023

Ο Χρόνος του Κεφαλαίου του Μαρξ

 ΜΕΤΑΕΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ.


411

Όπως έχουν εξηγήσει ο Τόμσον και ο Φουκό, αυτή η ιστορική αλλαγή συνέπεσε με  μεγάλη κλίμακα νέων μορφών πειθαρχίας, επιτήρηση και τιμωρία» - που επηρέασαν όλες τις διαστάσεις της κοινωνικής ζωής, από την εισαγωγή σε τα δημοτικά σχολεία ως τους στρατώνες και περνώντας από τα εργοστάσια, οι ανθρωποι έμαθαν την πειθαρχία των σωμάτων και τους εξαναγκασμούς του καπιταλιστικού χρόνου. Το «ατσάλινο κλουβί» η εικόνα με την οποία ο Μαξ Βέμπερ απεικόνιζε την ανθρώπινη ζωή, διαβρωμένη πια από τους δαίμονες της ορθολογικότητας- ήταν επίσης και χρονικό κλουβί. »                                                                Αντί ν' αποτελούν μορφή αγιολογικού μηδενισμού, οι λουδίτες εκφράζανε τη ριζική τους απόρριψη της καπιταλιστικής οργάνωσης του χρόνου.


Στην Ευρώπη, αυτή η μεταμόρφωση του κοινωνικού χρόνου επεκτάθηκε  από τη βιομηχανική επανάσταση ως τον Μεγάλο Πόλεμο, γεγονός που οδήγησε στην από  φυσικοποίηση της ανθρώπινης ζωής. Όταν εκατομμύρια χωρικοί, φορώντας  στολή, ανακάλυψαν το απαίσιο θέαμα του ολοκληρωτικού πολέμου, νύχτες φωτισμένες από πυρκαγιές κι εκρήξεις, με σώματα κομματιασμένα από τα άρματα μάχης, με βομβαρδισμούς και πυρά μυδραλιοβόλων, ο χρόνος  αποκαλύφθηκε οργανωμένος από ένα φονικό μηχανισμό που είχε χάσει κάθε ανθρώπινη ή φυσική πλευρά. Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν θεώρησε ότι ο Μεγάλος Πόλεμος ήταν το συμβολικό τέλος της μορφής του αφηγητή. Για μια γενιά που, , γεννημένη σ' έναν αγροτικό κόσμο, είχε συνειδητοποιήσει πόσο εύθραυστα είναι τα ανθρώπινα σώματα στα πεδία των μαχών της μη γενικής και σειριοποιημένης εξόντωσης, η εμπειρία είχε γίνει μια κούφια και χωρίς νόημα λέξη. Η μεταφερμένη από στόμα σε στόμα εμπειρία, η ίδια η ουσία της παραδοσιακής αφήγησης, συνεπάγεται μια μεταβιβάσιμη μνήμη του που  ο βιομηχανικός πόλεμος είχε εξαφανίσει. 104 Όπως κι οι εργάτες των φορντιστικών εργοστασίων, οι στρατιώτες των σύγχρονων στρατών εκτελούσαν μηχανικά καθήκοντα, για τα οποία κάθε κληρονομημένη γνώση και κάθε πρακτική κουλτούρα αποδεικνύονταν απλώς άχρηστες.


Στην ανάλυσή του για την ιστορική διαδικασία συσσώρευσης του κεφαλαίου, ο Μαρξ δίνει μεγάλη προσοχή στην εσωτερική της χρονική δομή. Ο πρώτος τόμος του Κεφαλαίου περιγράφει τον γραμμικό, ομοιογενή και αφηρημένο χρόνο της παραγωγής, ο δεύτερος ασχολείται με τον κυκλικό χρόνο της διευρυμένης αναπαραγωγής των ανταλλακτικών αξιών του, και ο τρίτος συνδυάζει το χρόνο παραγωγής του κεφαλαίου και της κυκλοφορίας και το χρόνο κυκλοφορίας σε μία μόνο ενιαία κίνηση. (Gesamtkapital) Αντί να είναι ομοιογενής και γραμμική, αυτή η κίνηση περιλαμβάνει περιοδικούς σπασμούς που διασπούν τη συνέχεια της και, σε συνδυασμό με άλλους, εξωοικονομικούς τη μετατρέπουν σε μια διαδοχή κυμάτων επέκτασης και σύμπτυξης. Επομένως, στο θεμέλιο του καπιταλισμού δεν βρίσκεται μόνο ο διαχωρισμός των εργατών από τα μέσα παραγωγής τους αλλά και ο σφετερισμός του χρόνου της ζωής τους, που τώρα έχει  ορθολογικοποιηθεί» και μετριέται σύμφωνα με την παραγωγή εμπορευμάτων. Από τη στιγμή που μετατρέπεται σε «αφηρημένη» εργασία –μια αλλαγή που συνδέεται με την εμφάνιση της «εργατικής δύναμης», που αναφέρεται στο πρώτο κεφάλαιο τούτου του βιβλίου- η δραστηριότητα του εργάτη αποσυνδέεται από τον φυσικό χρόνο. Η αφηρημένη εργασία συνεπάγεται την πραγμοποίηση του υποκειμένου που παράγει. Αντίθετα από τον τεχνίτη που δημιουργεί αξίες χρήσης ελέγχοντας την εργασιακή διαδικασία και οργανώνοντας το χρόνο του ανάλογα με τις ανάγκες του και τις προτεραιότη τές του, ο βιομηχανικός εργάτης παράγει εμπορεύματα, ανταλλακτικές αξί ες. Όχι μόνο δεν κατέχει τα εργαλεία της εργασίας του, αλλά και δεν ελέγχει την εργασιακή διαδικασία στην οποία εμπλέκεται, και ο χρόνος του υπολογιζεται σύμφωνα με εξωτερικά κριτήρια. 10 Η αφηρημένη εργασία της καπιταλιστικής παραγωγής συνεπάγεται την αλλοτρίωση των παραγωγών, τη φυλάκιση των ζωών τους πίσω από τα χρονικά τείχη της εργασιακής πει- αρχίας και της οργανωμένης παραγωγής. Στα οικονομικά του χειρόγραφα ου 1857-1858, ο Μαρξ θεωρεί την κατάργηση του καπιταλισμού ως αποκατάσταση του χρόνου, αφιερωμένου στην ανθρώπινη πραγμάτωση και ευτυχια 1. Αντί να είναι η συνθήκη της συσσώρευσης του κεφαλαίου, η ανάπτυξη αν παραγωγικών δυνάμεων θα έπρεπε να δημιουργήσει ελεύθερο χρόνο και να μετατρέψει τους παραγωγούς σε υποκείμενα ικανά να ελέγχουν τις ζωές τους: με το τέλος της αλλοτρίωσης, η αφηρημένη εργασία αντικαθίσταται από τη δημιουργία κοινού, κοινωνικοποιημένου πλούτου, και μέτρο προόδου δεν είναι πια η εργασία αλλά ο ελεύθερος χρόνος:


 Επανάσταση του ΕΝΤΖΟ ΤΡΑΒΕΡΣΟ Σελ  411-412 


5. Βλ. Stavros Tombazos, Le Temps dans Tanalyse économique. Les catégories du temps


Le Capital, Παρίσι, Société des saisons, 1994. 6. Η καλύτερη μελέτη του θέματος αυτού παραμένει το Harry Braverman, Labour and oly Capital: The Degradation of Work in the Twentieth Century, Νέα Υόρκη, Monthly • Press, 1998.


Κυριακή 14 Αυγούστου 2022

Ψαράδες των Στιγμών

 

Δεν ξέρω πως να το πω αλλά νομίζω πως η καρτεσιανή μας σχέση με την ύπαρξη – ως σκέψη – επηρεάζει και τη σχέση μας με τον χρόνο. Ας δώσω ένα παράδειγμα : επειδή είμαι Καρτεσιανός τύπος προσπαθώ να αιχμαλωτίσω την στιγμή : σκεπτόμενος .προσπαθώ δηλαδή να την οικειοποιηθώ ,χωρικοποιωντσς την και περιφράσσοντας την σαν ναταν χτήμα ,χωράφι .Φυσικά αυτό είναι αδύνατον , είναι σαν να προσπαθείς να πιάσεις το νερό με τα δάχτυλα , γλιστράει .Επιπλέον αφήνει και μια αίσθηση ματαίωσης και ανημποριάς .Κανονικά πρέπει να αφεθείς μέσα στον χρόνο όπως το ψάρι στο νερό Όμως  προτιμάμε να 'μαστε Ψαράδες.

Ο χρόνος της Ανυπομονησίας

 Ενώ ο χρόνος του( κάθε)  πολιτισμού είναι  ο χρόνος της Υπομονής , ο Χρόνος της ( σεξουαλικής και μη ) επιθυμίας είναι χρόνος της Ανυπομονησίας. Όμως ο πολιτισμός μας δεν στηρίζεται πια  στην Απώθηση της επιθυμίας  ,ούτε στην( με διάφορους τρόπους)  μετουσίωση της .Ο Πολιτισμός μας βασίζεται στην άμεση ικανοποίηση της Επιθυμίας ,στην κατανάλωση , στην διαρκή διέγερση ( διαφήμιση , πορνογραφία) .Έτσι ο πολιτισμός μας  αυτό- υπονομεύεται διαρκώς καθώς καταργεί την προϋπόθεση του ( " Ως πολιτισμός ): Την αναβολή της άμεσης απόλαυσης. ( Καταλαβαίνουμε έτσι ίσως και την εγκατάλειψη του κάθε Μακροπρόθεσμου σχεδίου.Δεν έχουμε καιρό για τέτοια)

Πέμπτη 11 Αυγούστου 2022

ΜΙΑ ΣΥΝΤΑΓΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΩς ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΜΕ ΤΙΣ ΣΤΙΓΜΕΣ ΜΑΣ

 ΜΙΑ ΣΥΝΤΑΓΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΩς ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΜΕ ΤΙΣ ΣΤΙΓΜΕΣ ΜΑΣ Για τη Στιγμή και τη Διάρκεια :.


Άλλοι λενε( Μπασελαρ) ότι ο χρόνος δεν είναι παρά η στιγμή άλλοι ( Μπερξόν ) η Διάρκεια . Η Διάρκεια είναι ο χρόνος του παρελθόντος ο Μοναδικός μας χρόνος ( μιας και το μέλλον ακόμα δεν υπάρχει και το παρόν γίνεται παρελθόν αδιάκοπα ) όπου η στιγμή καταπίπτει. Μια προσωπική συνταγή λοιπόν που βρήκα τελευταία για εκείνες τις στιγμές που συναντώ και με πληγώνουν ,: Σκέφτομαι ότι τις καταβροχθίζει η μεγάλη εικόνα .Θα ξέρετε ίσως ( κάπου το διάβασα κι εγώ ) ότι η εικόνα της τηλεόρασης αποτελείται από εκατομμύρια μικρά Πιξελς.

Αυτά συνθέτουν την μεγάλη εικόνα κι εμείς βλέπουμε αυτήν κι όχι αυτά που την συνθετουν

Οταν λοιπόν μου 'ρχεται μια άσχημη ΣΤΙΓΜΗ προσπαθώ να την αντιμετωπίσω σαν πιξελ που , όπου ναναι ,θα χαθεί μέσα στη ΜΕΓΑΛΗ ΕΙΚΟΝΑ...Αυτό με προφυλάσσει από το να δίνω υπερβολική σημασία στις άσχημες στιγμές .Δεν πιάνει πάντα αλλά όταν πιάνει είναι θεραπευτικό . ( Από την άλλη έχω την τάση να μεγεθύνω υπερβολικά τις όμορφες στιγμές στο μυαλό μου ,που πάλι δεν είναι τόσο καλό.

Διότι η υπερβολική Ομορφιά της στιγμής κάνει την πραγματικότητα που ακολουθεί την όμορφη στιγμή να φαίνεται κακάσχημη )

Πέμπτη 30 Ιουνίου 2022

ΤΙ ΕΧΕΙ ΑΛΛΆΞΕΙ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ;

ΤΙ ΕΧΕΙ ΑΛΛΆΞΕΙ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ; ο χρονος ετσι κιαλλιως δεν εχει ουσια .. Ο Τροπος με τον οποιο γινεται αντιληπτος βιωματικά εξαρταται απο τις κοινωνικές και ψυχικές δομες Κυριαρχη αισθηση του χρονου , στη νεωτερικότητα ηταν η ευθεια γραμμική: ο χρονος γινοταν αντιληπτος ως μια ευθυγραμμη προοδευτική ακουλουθια στιγμών .. Οι στιγμές υποτασσοντας σε μια εντελεχεια του χρονου σε ενα Νοημα δοσμένο απ'εξω .;'' Το ποταμι δεν γυριζει πισω ,οι νομοι της Ιστοριας κλπ'' Σημερα ζουμε κατι διαφοετικό: τον Στιγμιακό χρονο .. Η καθε στιγμή αποκτα μια εκρηκτική εσωτερική σημασια που μπορει να αποδειχτει εντελώς διαφορετική απο τις προηγουμενες η τις επομενες .. Το Παρόν ενκλειει και απορροφα το Παρελθον και Μελλον... Ειναι σαν οι χαντρες ενος κομπολογου να εχουν αποσυνδεθει και να κυλουν κατα καποιο τροπο μονες τους στο πατωμα προς διαφορετικές κατευθυνσεις ,,,(συνεχιζεται )

Δευτέρα 7 Φεβρουαρίου 2022

Η Τυραννία του Σεξ ως Τυραννία της στιγμής ..

 Η Τυραννία του σεξ και η Τυραννία της Στιγμής : Ζούμε σε εποχές  όπου, υφίσταται η δυνατότητα άμεσης σεξουαλικής ικανοποίησης , οπτικής απόλαυσης ( γύμνια ), πορνογραφία ,  "απελευθέρωση της σεξουαλικότητας" .                Για αιώνες  η σεξουαλική απόλαυση ( η ..ολοκλήρωση που λέγαμε κάποτε ) , ήταν κάτι που μετατίθονταν για ταργότερα , που απωθείται , που καταπιέζεται , που κρύβεται )                             Η Μετάθεση για αργότερα της ικανοποίησης ήταν και η αιτία του πολιτισμού έγραφε ο Φρόυντ  στην  Δυσφορία στον Πολιτισμό " Όχι άμεση ικανοποίηση -  η ικανοποίηση θα έρθει αργότερα " και αυτό το αργότερα  ήταν αυτό που επέτρεπε  και τον παραγωγικό Χρόνο , τον χρόνο της Μετουσίωσης  , της αναβολής της ικανοποίησης , τον Χρόνο ως αφήγηση ,ως Οδύσσεια ,ταξίδι προς την Ιθάκη.                                                                          Ο χρόνος  ως αφήγηση , συνδέονταν και με την γραφή , το γράμμα , την.ερωτικη επιστολή που ταξιδεύει και φτάνει αργά , σε χρόνους αναμονής ,καθυστέρησης  ...Επιπλέον το γράμμα , η επιστολή εμπεριέχει και την μετουσίωση της απόλαυσης σε λέξεις , όχι εικόνες , λέξεις,σύμβολα : Η γραφή επέτρεπε την οικοδόμηση ενός φραγμού στον χρόνο ,ο χρόνος γινόταν παρελθόν και μέλλον , αφήγηση και υπόσχεση  και προσδοκια...                                     Στην εποχή μας , που ( αυθαίρετα το λέω , ξεκινά από την δεκαετία του 60 , καταναλωτική κοινωνία )  ο Χρόνος , μαζί με το σεξ  σπάει τα δεσμά του , απελευθερώνεται , ξεχύνεται , και η απόσταση ανάμεσα στην σεξουαλική και άλλη επιθυμία και στην εκπλήρωση της μικραίνει ολοταχώς..                                                                 Λέω και άλλη γιατί,  η σεξουαλική επιθυμία μεταφέρεται μετωνυμία και σε άλλες καταναλωτικές επιθυμίες : Ένα αυτοκίνητο  δεν είναι πια μόνο όχημα αλλά και γαλλικό σύμβολο κλπ...Τα ρούχα , το ίδιο το σώμα ως επίδειξη - εμπόρευμα, το σμαρτφον  ).                                   Αυτό έχει ως  παρασυνεπεια την μειωση του χρόνου ζωής των εμπορευμάτων που εμπεριέχουν την απόλαυση .Διότι ο καπιταλισμός συμπυκνώνεται στη σχέση Χ - ε - Χ'  όπου χ' σημαίνει περισσότερο χρήμα  και αυτό επιτυγχάνεται όταν επιθυμούμε διαρκώς και ξανααγοραζουμε : Όμως αυτή η διαδικασία επιταχύνεται διαρκώς , τα εμπορεύματα διαρκούν λιγότερο και ο αντικειμενικός κόσμος γίνεται  όλο και λιγότερο αντικειμενικός , γίνεται Υποκειμενικός.                                                         Εναν αιώνα πριν  , ένα οικογενειακό τραπέζι υπήρχε ως στυλοβάτης της οικογενειακής ζωής για δυο τρεις γενιές , σήμερα  τα αντικείμενα αγοράζονται και πετιουνται γρήγορα  και αυτό οδηγεί σε μια αίσθηση ότι ελέγχουμε τον αντικειμενικό κόσμο με όρους ατομικής απόλαυσης  , όλο και πιο άμεσης όλο και πιο σύντομης . Από την μετάθεση της απόλαυσης για αργότερα ,( ας θυμηθούμε την Θρησκευτική αιώνια του Παραδείσου , της Αιώνιας απόλαυσης μετά θάνατον ) οδηγούμαστε στην εγκόσμια όλο και πιο σύντομη απόλαυση ...                                  Αυτό με την σειρά του οδηγεί στο κομματιασμα του χρόνου , στην κονιορτοποιηση του σε στιγμές  : στιγμές βαρετές  είτε στιγμές απόλαυσης , που οι μεν δεν έχουν με τις δε μια σχέση συνέχειας αλλά εμφανίζονται ως οι χάντρες ενός  σπάσιμο κολιε που κυλιούνται καταγής :  Ως μπίλιες του θρυμματισμένου χρόνου ....( Συνεχίζεται ). Πέτρος Θεοδωρίδης 

Δευτέρα 27 Δεκεμβρίου 2021

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, Ιστορίες για τον χρόνο: 1. Η στιγμή, η διάρκεια, η βαρεμάρα

 

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, Ιστορίες για τον χρόνο: 1. Η στιγμή, η διάρκεια, η βαρεμάρα

πηγή: toperivallon.gr

«Τι είναι αλήθεια ο χρόνος. Ποιος θα μπορούσε να μας το εξηγήσει εύκολα και σύντομα; Αν με ρωτούσε κανείς ξέρω ότι αν θα έπρεπε να του εξηγήσω δεν θα μπορούσα». 1

Άγιος Αυγουστίνος

Τα ίδια περίπου λόγια ακούγονται και από μια παράξενη φωνή στην δεκάλεπτη ταινία του Volker Schlondorff, The Enlightenment, που υπάρχει στη συλλογή «Δέκα Λεπτά Αργότερα, το Τσέλο». Στο τελευταίο λεπτό αποκαλύπτεται ότι ο αφηγητής είναι ένα κουνούπι, το οποίο ολοκληρώνει τον προβληματισμό του ως εξής: «Ομολογώ, Κύριέ μου, ότι δε γνωρίζω ακόμη τι είναι χρόνος. Εσύ, Θεέ μου, θα με φωτίσεις. Εσύ θα είσαι το φανάρι μου. Θα έρθω προς το δικό Σου φως. Εσύ, Θεέ μου, θα φωτίσεις το σκοτάδι μου. Θα το κάνεις πιο φωτεινό…» (σε αυτό το σημείο το κουνούπι χτυπάει πάνω στη λαμπερή εντομοπαγίδα – και πέφτει στη γη νεκρό). 2

Στο σύντομο αυτό άρθρο αυτό, θα αναφερθώ στη Στιγμή ως μια διάσταση του Χρόνου. Τι είναι στιγμή; «Οι  χρονικές στιγμές είναι χωρικά σημεία» έγραφε ο Κωστής Παπαγιώργης. «Πως αλλιώς να εξηγήσουμε άλλωστε το γεγονός ότι η λέξη στιγμή, που αρχικά δήλωνε ένα σημείο στον χώρο (“στίζω”, “στίγμα”, “στιγματοφόρος”), κατέληξε να  σημαίνει την αδιαίρετη χρονική ενότητα; Και τι άλλο από περιφανής επιβεβαίωση του “χρόνος ήλιου κίνησις”  είναι το δρομολόγιο που κάνει ο  λεπτοδείχτης στα ρολόγια μας»; 3

Ποιος έχει την πρωτοκαθεδρία; Η στιγμή ή η διάρκεια του χρόνου; Θα μπορούσαμε να σκιαγραφήσουμε – σύμφωνα  και με το δοκίμιο Η Εποπτεία  της Στιγμής του Γκαστόν  Μπασελάρ 4 – δυο  σχετικές  θεωρήσεις.

Στην πρώτη (Μπερξον), η αληθινή πραγματικότητα του χρόνου είναι η Διάρκεια του, η στιγμή είναι αφαίρεση χωρίς πραγματικότητα. Επιβάλλεται έξωθεν, από τη νόηση, που κατανοεί  το γίγνεσθαι μόνο αν αντιμετωπίζει  αμετακίνητες  καταστάσεις. «Άρα, θα παριστούσαμε επαρκώς τον μπερξονικό χρόνο με μια  ευθεία  μαύρη γραμμή, όπου θα  είχαμε τοποθετήσει, για να συμβολίσουμε  τη στιγμή, ως  μηδέν, ένα πλασματικό κενό, ένα λευκό σημείο»

Στη δεύτερη (Ρουπνέλ – Μπασελάρ) η αληθινή πραγματικότητα του χρόνου είναι η Στιγμή. Η διάρκεια  είναι κατασκευή, χωρίς απόλυτη, πραγματικότητα. Πλάθεται έξωθεν δια της μνήμης, όντας κατ’ εξοχήν ικανότητα της φαντασίας που θέλει να ονειρευτεί και να ξαναζήσει αλλά όχι να καταλάβει. Θα εξεικονίζαμε αυτή την αντίληψη του χρόνου «με μια λευκή γραμμή, δυνητική και πλασματική, όπου αίφνης, σαν απρόοπτο  συμβεβηκός, θα ερχόταν  να εγγραφεί  ένα μαύρο στίγμα, σύμβολο μιας  πυκνής πραγματικότητας».5

Για τον  Μπερξόν, η αληθινή πραγματικότητα του χρόνου είναι η διάρκεια του. Η στιγμή δεν είναι «τίποτε  άλλο από μια τεχνητή  ρήξη  που βοηθά την σχηματική σκέψη του γεωμέτρη. Μέσα στην  ανικανότητα της να ακολουθήσει τη ζωτική κίνηση, η διάνοια  ακινητοποιεί  τον χρόνο μέσα σε ένα  μονίμως  πλαστό παρόν. Αυτό το παρόν  είναι ένα καθαρό μηδέν που δεν καταφέρνει να χωρίσει πραγματικά το παρελθόν από το μέλλον».6 Είναι αφαίρεση χωρίς πραγματικότητα. Επιβάλλεται από τη νόηση, που κατανοεί  το γίγνεσθαι μόνο αν αντιμετωπίζει αμετακίνητες  καταστάσεις.

Όμως ο Γκαστόν  Μπασελάρ, υποστηρίζει την θέση πως: «η Στιγμή  είναι η μοναδική πραγματικότητα του χρόνου, ο χρόνος είναι μια πραγματικότητα συμπυκνωμένη στη στιγμή και μετέωρη ανάμεσα σε δυο μηδενικά. Αναμφίβολα ο χρόνος μπορεί να  αναγεννηθεί αλλά πρέπει αρχικά να πεθάνει. Δεν μπορεί να μεταφέρει το είναι του από τη μια στιγμή στην άλλη για να σχηματίσει διάρκεια»7.

«Ας  αντιληφτούμε  λοιπόν», συνεχίζει ο Μπασελάρ, ότι «η άμεση  εμπειρία του χρόνου  δεν ταυτίζεται με την τόσο φευγαλέα, δύσκολη και σοφή εμπειρία της διάρκειας αλλά με την νωχελική εμπειρία της στιγμής, η οποία  συλλαμβάνεται πάντα ως ακίνητη. Ό,τι είναι  απλό, ό,τι είναι ισχυρό μέσα μας, ό,τι ακόμα είναι διαρκές, αποτελεί δώρο μιας  στιγμής. Φρουρός του χρόνου, η μνήμη διατηρεί μόνο τη στιγμή· δεν διατηρεί τίποτα, απόλυτα τίποτα από την περιπλοκή και τεχνητή αίσθηση που είναι η διάρκεια». 8

«Συνεπώς» – καταλήγει  ο Μπασελάρ – «ο Μπερξόν αντιμετωπίζει τον πλήρη γεγονότων χρόνο στο  επίπεδο της συνείδησης των γεγονότων, κατόπιν εξαλείφει σιγά τα γεγονότα η τη συνείδηση των γεγονότων. Έτσι πιστεύει πως θα άγγιζε τον χρόνο χωρίς γεγονότα η τη συνείδηση της καθαρής  διάρκειας. Αντίθετα  εμείς δεν ξέρουμε  να αισθανόμαστε  τον χρόνο πάρα μόνο πολλαπλασιάζοντας  τις συνειδητές στιγμές. Η συνείδηση του χρόνου  είναι πάντα για μας μια συνείδηση της χρήσης των στιγμών, είναι πάντα   ενεργή, ποτέ παθητική». 9

Η ζωή  -κατά τον Μπασελάρ –«δεν κυλάει  στην κατωφέρεια μιας πλάγιας, μέσα στον άξονα  ενός αντικειμενικού χρόνου που θα την δεχόταν  σαν κοίτη. Είναι μια  μορφή που έχει επιβληθεί στον μίτο των στιγμών του χρόνου, αλλά την πρώτη της  οντότητα τη βρίσκει πάντα σε μια στιγμή». 10

Μια   ανάλογη    με του  Μπασελάρ θεώρηση  της   Στιγμής συναντάμε  και στον Χάιντεγκερ κατά την οποία  το αποφασιστικό Dasein  – η Ύπαρξη, το «εδώ να – Είναι» –    εκτιμά τις έμμεσες δυνατότητες μιας κατάστασης και κάνει μια αποφασιστική επιλογή.11 Για τον Χάιντεγκερ η στιγμή (ως έκ-σταση) προκαλεί μια αντιστροφή στον τρόπο ύπαρξης του ατόμου, σηματοδοτεί έναν άλλο χρόνο που υποτίθεται  ότι αποκαλύπτει το πλήρες νόημα και τη σημασία της ανθρώπινης ύπαρξης και έτσι  ενθαρρύνει μια στροφή στηναυθεντικότητα. «Το  διατηρούμενο  στην αυθεντική χρονικότητα,  συνεπώς αυθεντικό  παρόν – έγραφε ο Χάιντεγγερ – θα το ονομάσουμε στιγμή. Αυτός ο Όρος πρέπει να εννοηθεί με ενεργητικό νόημα, ως έκσταση. Σήμαινε την  αποφασιστική, αλλά μες την  αποφασιστικότητα διατηρούμενη  απόδραση του εδώ να –Είναι (Dasein) σε όσες  βιομεριμνήσιμες  δυνατότητες  και περιστάσεις συναντά μες στην κατάσταση».12

Όμως, όπως έχει δείξει ο Μπέκετ (στο «Περιμένοντας τον Γκοντό»), και όπως υποστηρίζει ο Svendsen, συγγραφέας της «φιλοσοφίας  της βαρεμάρας», η αποφασιστική αυτή  Χαιντεγγεριανή στιγμή αναβάλλεται διαρκώς. «Η Στιγμή»   γράφει  ο Svendsen «ως το πραγματικό Νόημα της ζωής, εμφανίζεται μόνο με αρνητική μορφή, αυτή της απουσίας και οι μικρές στιγμές (ο έρωτας, η τέχνη, η μέθη), ποτέ δεν κρατούν πολύ. Το πρόβλημα, πρώτα και κύρια, έγκειται στην αποδοχή πως όλα όσα υπάρχουν είναι μικρές στιγμές, και ότι η ζωή προσφέρει μεγάλες δόσεις βαρεμάρας  ανάμεσα σ’ αυτές τις στιγμές. Όμως η απουσία ενός μεγάλου Νοήματος, δεν σημαίνει την εξαφάνιση κάθε νοήματος από τη ζωή. Μια μονόπλευρη έμφαση στην απουσία Νοήματος μπορεί να επισκιάζει όλα τα άλλα νοήματα» για να καταλήξει: «Ακόμα και αν δεν υφίσταται Νόημα, υπάρχει νόημα (με ν  μικρό) – και βαρεμάρα».13

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ


  1. Αγίου Αυγουστίνου, Εξομολογήσεις Μτφ Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, Δεύτερος Τόμος, Βιβλίο ΧΙ, εκδ Πατάκη, Αθήνα (1999) 2003, σ 173, στ 19.25 και 20.26
  2. «Ten Minutes After» 2004. Οφείλω την υπενθύμιση της συγκεκριμένης ταινίας στο Blog ‘’Η καλύβα ψηλά στο βουνό:http://panosz.wordpress.com/2007/04/24/astimegoesby/
  3. Κωστής Παπαγιώργης, Η οντολογία του Μάρτιν Χάιντεγκερ, Νεφέλη 1983, σ. 96
  4. που πρωτοεκδόθηκε το 1932   και  αναφερόταν  στο έργο του «Σιλωάμ»  (1927)  του  Γκαστόν Ρουπνέλ, Γκαστόν  Μπασελάρ,  Η Εποπτεία  της Στιγμής, Μτφ  Κωστής Παπαγιώργης, εκδόσεις  Καστανιώτη,  Αθήνα 1997
  5. Γκαστόν Μπασελάρ,  Η Εποπτεία  της Στιγμής, Μτφ  Κωστής Παπαγιώργης, εκδόσεις  Καστανιώτη,  Αθήνα  1997, σ.36-37
  6. Γκαστόν Μπασελάρ,  ό.π., σ.23,24
  7. Γκαστόν Μπασελάρ,  ό.π.,  σ. 17
  8. Γκαστόν Μπασελάρ, ό.π., σ. 50,52
  9. Γκαστον Μπασελαρ, ό.π., σ.  131
  10. Γκαστόν Μπασελάρ,  ό.π, σ. 32
  11. Michael Inwood , Χαιντεγκερ μτφ Αλέξανδρος Σταμάτιος Αντωνίου, Oxford University press, Ελληνικά Γραμματα,2006 σ. 101
  12. Μαρτιν Χαιντεγγερ, Είναι και Χρόνος 1927, μτφ – σχόλια  Γιάννη Τζαβάρα, Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα   1985,  σ. 572
  13. Lars Svendsen Η φιλοσοφία της βαρεμάρας, μτφ Παναγιώτης Καλαμαράς, εκδ Σαββάλας,(1999)2006 σ. 232-233

http://toperivallon.gr/boredom/

Πέτρος Π. Θεοδωρίδης, Ιστορίες για τον Χρόνο: . Η στιγμή ως αιωνιότητα

 


«Για να γίνει ορατός ο Χρόνος» -έγραφε ο Μαρσέλ Προυστ- αναζητά «ανθρώπινα σώματα, και όπου τα συναντήσει τα ιδιοποιείται για να προβάλλει πάνω τους τον...
Πέρα από το άτομο (WORDPRESS)

«Για να γίνει ορατός  ο Χρόνος» -έγραφε ο Μαρσέλ Προυστ- αναζητά «ανθρώπινα σώματα, και όπου τα συναντήσει τα ιδιοποιείται  για να προβάλλει πάνω τους τον μαγικό φανό.»
Υπάρχουν πολλοί  χρόνοι: υπάρχει ο εξωτερικός χρόνος· τον νιώθουμε κάθε μέρα, όταν συγχρονιζόμαστε με τους άλλους σε ωράρια εργασίας, δρομολόγια, ώρες τάξης και διαλειμμάτων, ώρες αναψυχής, ώρες έντασης και χαλάρωσης· υπάρχει και ο εσωτερικός χρόνος: αυτός δεν έχει χρόνο. Είναι ο χρόνος της ρέμβης και της φαντασίωσης…Πολλές φορές οδηγεί σε γκρεμούς και ακηδία: ένα τμήμα του εσωτερικού χρόνου είναι ο χρόνος του Ονείρου…
Τι είναι το Νόημα; Είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια όλων μας να τιθασεύσουμε το αδάμαστο άλογο του χρόνου.
«Το μέγεθος   του χρόνου αλλάζει  -έγραφε ο Μαξ Σέλερ – και άλλοτε συμπυκνώνεται  άλλοτε διευρύνεται: Το  ίδιο διάστημα χρόνου φαίνεται μικρότερο όσο μεγαλώνουμε.  Για το παιδί το παρόν   είναι μια  πλατιά  επιφάνεια  με τεράστια ποικιλία. Μόνο που αυτή επιφάνεια μειώνεται  σε κάθε  προωθητικό  βήμα  της  ζωικής  διαδικασίας, καθίσταται  ολοένα και πιο στενή, ολοένα και  πιο συμπιεσμένη  ανάμεσα  στο βάρος  του παρελθόντος  και στην προειλημμένη  δράση του μέλλοντος.» Μας κάνει εντύπωση  όταν  θυμόμαστε  ποσό απέραντα μακρύ  φαινόταν το πέρασμα του χρόνου  στην παιδική μας ηλικία, ποσό αργά   περνούσε ο καιρός όταν έπρεπε να περιμένουμε για κάτι, ακόμα κι αν ήταν υπόθεση αναμονής ολίγων λεπτών.
«Το φαινόμενο αυτό βασίζεται στις εξής προϋποθέσεις», εξηγεί ο Πέτρος Χαρτοκόλλης: «η συναίσθηση της διάρκειας   εξαρτάται από τον αριθμό των αλλαγών ή ατομικών γεγονότων που  εντυπωσιάζουν το υποκείμενο  μέσα σε μια ορισμένη περίοδο του  αντικειμενικού χρόνου. Καθώς  προχωρεί η ηλικία, αλλαγές ή γεγονότα  που κάνουν εντύπωση γίνονται όλο και πιο σπάνια. οι ορμέμφυτες  ανάγκες και  οι αντίστοιχες επιθυμίες  μας γίνονται  λιγότερο επιτακτικές, κι αυτό μας κάνει λιγότερο ικανούς να απολαύσουμε σωματικές χάρες  ή ενέργειες  που προκαλούν μια άμεση, απτή, αισθητήρια  ευχαρίστηση. Καθώς βασικές  επιθυμίες  λιγοστεύουν σε ένταση, γίνεται πιο εύκολο να περιμένει κάνεις την εκπλήρωση τους . κι όταν τελικά  βρίσκουν διέξοδο, το γεγονός  δεν έχει πια την ιδία φρεσκάδα  και ενέργεια που μας έκανε  να επιθυμούμε να το ξαναζήσουμε όσο  το δυνατόν γρηγορότερα  και, επομένως  να αισθανόμαστε  πως ο χρόνος είναι αργός.»
 Η αίσθηση  του χρόνου  που περνά,  συνεπώς,  συναρτάται με την ένταση της επιθυμίας : Όσο ισχυρότερη είναι η επιθυμία τόσο πιo αργά φαίνεται πως περνά ο χρόνος. και  αντιστρόφως όταν η επιθυμία χάνει στην ενέργεια της και στο μέτρο που  υπάρχει ακόμα επιθυμία, τόσο πιο  γρήγορα φαίνεται να περνά ο καιρός Ο χρόνος θα συνειδητοποιηθεί ως κάτι που κινείται. που κινείται πιο γρήγορα όσο η πρωταρχική επιθυμία γίνεται πιο ασθενής, που κινείται πιο αργά όσο η επιθυμία γίνεται πιο ισχυρή και επείγουσα
 «Στα μάτια  του εφήβου –γραφεί πάλι ο Μαξ Σέλερ- το μέλλον  εμφανίζεται  σαν ένας πλατύς, φωτεινός, λαμπερός δρόμος που εκτείνεται  ατελεύτητα . είναι  ένα απεριόριστο  πεδίο όπου εκδηλώνονται   ελεύθερα  οι «εμπειρικές   δυνατότητες»  και όπου η επιθυμία και η φαντασία παίρνουν άπειρες  μορφές.  Αλλά με κάθε θραύσμα  εμπειρίας που βιώνεται,  αυτό το περιθώριο της ζωής που απομένει  συστέλλεται αισθητά. Το πεδίο  των δυνατοτήτων  ζωής  χάνει σε πλούτο και πληρότητα, ενώ η πίεση που ασκεί άμεσα το παρελθόν  πάνω στο παρόν  ογκούται. Ιδού λοιπόν γιατί τα γεράματα, δέχονται  πολύ πιο εύκολα την αιτιοκρατία πάρα την θεωρία της ελευθερίας, και τούτο  ανεξάρτητα  από τα λογικά επιχειρήματα που είναι υπέρ ή κατά. Το ίδιο λέγει και ο Μπερξόν όταν  καταφεύγει σε αυτή την οιονεί σκοτεινή   εικόνα  σύμφωνα με την όποια  το παρελθόν βαραίνει  ολοένα και περισσότερο στο μέλλον.»
Και τι γίνεται  με την  αίσθηση της αιωνιότητας;   Κατ’ αρχάς να πούμε πως είναι  η αίσθηση  πως  ο χρόνος  έχει πάψει να κινείται· αυτή  άλλοτε είναι ευχάριστη άλλοτε δυσάρεστη, άλλοτε συνδέεται με ένα  συναίσθημα  ευτυχίας και πλήρωσης, άλλοτε με συνείδηση  ενός εσωτερικού κενού. Το συναίσθημα πως ο χρόνος έχει σταματήσει ως εντύπωση ότι το άτομο  έχει χάσει  εντελώς την ικανότητα να  αισθάνεται- να αγαπά, να λυπάται, να χαίρεται ή να αγωνιά – περιγράφει  ένα γράμμα μιας σχιζοφρενούς  γυναίκας: «(…)Έχω μείνει  αποπροσανατολισμένη,  εκτός τόπου και χρόνου. Η ημέρα μου  είναι  ένα εκατομμύριο χρόνια μεγάλη, μ’ άλλα λόγια είμαι καταδικασμένη να ζήσω για πάντα.(…) Ο χρόνος είναι υποκειμενικός  και αν η ψυχή  σου είναι νεκρή στέκεσαι ακίνητος. Θυμάσαι τον Conrad  στη καρδιά  του Σκότους;  Είμαι αιώνια, μα χωρίς  κανένα   ευχάριστο συναίσθημα .»
Αυτή η αίσθηση του κενού μάταιου χρόνου έξαλλου συνδέεται και με την ακηδία, την πλήξη,τη βαρεμάρα· η μονοτονία,  όπου  η βίωση του χρόνου αλλάζει, με το παρελθόν και το μέλλον να εξαφανίζονται και όλα να γίνονται ένα ανελέητο τώρα. Είναι, λες και το άπειρο ήρθε σε αυτό τον κόσμο από το υπερπέραν  και, όπως γράφει η Simon Weil: «Η μονοτονία είναι ταυτόχρονα το πιο όμορφο και το πιο αποκρουστικό πράγμα που υπάρχει. Είναι το πιο όμορφο αν αντανακλά την αιωνιότητα και το πιο αποκρουστικό αν είναι ένδειξη κάτι ατέλειωτου και απαράλλακτου[…] Το σύμβολο της όμορφης μονοτονίας είναι ο κύκλος. Το σύμβολο της άσπλαχνης μονοτονίας είναι ο χτύπος του εκκρεμούς »
Αντίθετα  έχουμε κάποιες   φορές  την εισβολή ενός αισθήματος του περασμένου  χρόνου, μέσα μας   ως αισθήματος ευτυχίας, πλήρωσης  σαν κι αυτό που μας προσφέρει  ο Προυστ : την γεύση της Μαντλέν ενός  μπισκότου  με γεύση  λεμονιού και σχήμα αχιβάδας : «Αλλά  τη στιγμή –έγραφε  ο Προυστ –που η γουλιά, ανακατεμένη με τα ψίχουλα του γλυκού  άγγιξε τον ουρανίσκο μου, σκίρτησα, προσέχοντας κάτι καταπληκτικό που συνέβαινε μέσα μου. Μια γλυκεία απόλαυση με είχε κυριεύσει, απομονωμένη, χωρίς να ξέρω την αιτία της. Μου είχε κάνει  ξαφνικά τις περιπέτειες της ζωής αδιάφορες,  ακίνδυνες τις καταστροφές της,  ανύπαρκτη τη συντομία της, με τον ίδιο τρόπο που επενεργεί ο έρωτας, πλημμυρίζοντας με με μια πολύτιμη ουσία : ή μάλλον η ουσία αυτή   δεν ήταν μέσα μου, ήμουν  εγώ. Είχα πάψει  να νιώθω  τον εαυτό μου, μέτριο, τυχαίο, θνητό.  Από πού μπορούσε να μου έρχεται  αυτή η έντονη χαρά;  Αισθανόμουν πως ήταν συνυφασμένη με τη γεύση του τσαγιού και του γλυκού, αλλά και πως  την ξεπερνούσε  απεριόριστα, πως δεν μπορούσε να είναι της  ίδιας φύσης. Από που ερχόταν;  Τι σήμαινε;  Που θα την συλλάβω;   Πίνω μια δεύτερη γουλιά  και δεν βρίσκω σ’ αυτήν  τίποτε περισσότερο  από την πρώτη, πίνω μια τρίτη και μου προσφέρει κάτι λιγότερο από την δεύτερη.  Είναι καιρός να σταματήσω, η ενέργεια του πότου  φαίνεται να μειώνεται.   Είναι φανερό  πως  η αλήθεια που γυρεύω δεν βρίσκεται σε αυτό, αλλά μέσα μου»
Η  απουσία του χρόνου ή το συναίσθημα της αιωνιότητας  είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα  της εκστατικής  εμπειρίας  που περιγράφουν  οι μυστικοί συγγραφείς  της Δύσης, όπως ο  Meister Ecκhart:«(…)δεν  υπάρχει (για το  Θεό) παρά η παρούσα στιγμή. Ο άνθρωπος  που μπορεί  και τη ζει κατοικεί στο ίδιο φως  με τον Θεό.  Αυτός είναι ο λόγος που δεν υπάρχει μέσα του ούτε πόνος, ούτε διαδοχή (γεγονότων) παρά μόνο μια αιωνιότητα, πάντα ίδια.  Αυτός ο άνθρωπος, στα αλήθεια, είναι ικανός  να μην εκπλήσσεται με  τίποτα.  Μέσα  του  όλα τα  πράγματα  υπάρχουν  στην αιώνια τους ουσία. Έτσι , δεν υπόκειται σε τίποτα  καινούριο ή Τυχαίο, γιατί κατοικεί σ’ ένα Παρόν που, παντοτινά και χωρίς τέλος, είναι   αυτό καθ’ εαυτό καινούργιο».
Ας σκεφτούμε επίσης πως ένα πολύ γνωστό συναίσθημα της ψυχολογίας του ερωτευμένου είναι το συναίσθημα πως δεν υπάρχει πια χρόνος, πως η ζωή κυλά μέσα σε ένα διαρκές, ικανοποιητικό παρόν, που συνειδητοποιείται ως   αιωνιότητα, ως μια κατάσταση μακαριότητας  χωρίς την αίσθηση του χρόνου:  «ο  έρως –έγραφε ο  Δημητρίου Καπετανάκης –ως  ορμή προς  το απόλυτο, είναι και ορμή προς το αιώνιο. Αιώνια πρέπει να  συνδεθούμε με τον ερώμενο, κι αυτό πρέπει να γίνει στην πραγματικότητα , μέσα στον χρόνο της ύπαρξης  μας» .
 Στην ταινία  του Αλεχάντρο Χοδορόφσκι, « Ο Χορός της Πραγματικότητας»  ένα  παιδί   μιλά  για τους γονείς του, την μικρή πόλη όπου μεγάλωσε, μέσα από κινηματογραφικές, μαγικές ποιητικές εικόνες. Η Μητέρα, ο Πατέρας,  η αυλή των θαυμάτων  ενώνονται ως μορφές με την φαντασία. Η πραγματικότητα αλλάζει   και  γίνεται μαγεία, άλλοτε τρομαχτική, άλλοτε  αστεία, άλλοτε πελώρια.  Μήπως όλοι δεν κουβαλάμε μέσα μας ένα φορτίο από μαγικές, τρομαχτικές, αβάσταχτα όμορφες εικόνες; Στην  ταινία  του Χοδορόφσκι, ο χρόνος γίνεται όπως τον βλέπει ένα παιδί, διευρύνεται, γίνεται μαγικός, πελώριος: ο χρόνος ως αιωνιότητα.  Το παρελθόν υπάρχει· πλάι  στο παρόν, μέσα μας, στη Μνήμη. Το παρελθόν  είναι  η μέσα μας αιωνιότητα, ίσως η μόνη δυνατή αιωνιότητα.

Λευκή κορδέλα

ΛΕΥΚΗ ΚΟΡΔΕΛΑ Είδα ξανά, χάρη στο Kemes τη Λευκή Κορδέλα του Χάνεκε (2009). Οπου ένας δάσκαλος αφηγείται παράξενα γεγονότα σε γερμανι...