Γ. Για τη σχεση εθνους- εθνοτητας, Πατριωτισμου και εθνικισμου. Του Πέτρου Θεοδωριδη
----------------------------------------------------
Γ1. Για την σχεση εθνικισμου,εθνοτητας, εθνους
α. Από την παραθεση των ποικίλων ερμηνειων του εθνικισμου διαφαινεται η διαπλοκή του φαινομενου του εθνικισμου με εκεινο του φαινομενου εθνους. Η συγχρονη θεωρια του εθνικισμου, σε αντιθεση με την εθνικιστικη θεωρια (doctrine) πού αποδεχεται την παντοτινή υπαρξη των εθνων, προτεινει το
εθνος σαν μια κοινοτητα πού παραγεται ,ειτε με την διατυπωση και εξαπλωση του δόγματος της εθνικής αυτοδιαθεσης(Ε. Kedourie),ειτε ως αποτελεσμα ενός οριοθετημένου δικτυου επικοινωνιας(Κ Deutch) ή της αναδυσης της συγχρονης βιομηχανικής κοινωνιας(Ε Gellner) είτε ως πολιτιστικό κατασκευασμα ιδιαιτερου τυπου-φαντασιακά βιωμενη κοινοτητα(Β. Αnderson) πού ενυπαρχει στο συγχρονο εθνος-κρατος(Αntony Giddens.) Ολοι σχεδον οι θεωρητικοι του εθνικισμου, τον αντιμετωπίζουν ως φαινόμενο της νεωτερικότητας,και η αντιθεση τους με την υποκειμενική αρχαιτοτητα του εθνους στην οπτική του εθνικισμου συνιστα ενα απο τα παραδοξα του ιδιου του εθνκισμου όπως ευστοχα υπέδειξε ο Αnderson.
Αν όμως το εθνος παραγεται ως νεα κοινοτητα και εμφανιζεται σέ δεδομένη ιστορική περίοδο , πώς εξηγειται και η παλαιοτερη χρήση του όρου,αλλά και οι δεσμοι ψυχολογικής συγγενειας, οι κοινοτητες γλώσσας, θρησκειας ,προγονικών δεσμων,αλλά και το στοιχειο πατριωτισμου πού εμφανίζονται και στις προνεοτερικές κοινωνιες;Χωρίς βέβαια να επιχειρησουμε την ολοκληρωμενη απαντηση στα θεμελιακά αυτά ερωτηματα , θα προπαθησουμε να διευκρινήσουμε κατα το δυνατον ορισμένους ορους(εθνική ομαδα ,εθνοτητα, εθνος ) με την ελπίδα την καλυτερη κατανόηση του κεντρικου μας προβλήματος ,του εθνικισμου.
β. Εθνος
Η σημασια της λέξης Eθνος υπηρξε πολύ διαφορετική στις διαφορες ιστορικές εποχες και στην αρχαιότητα σημαινε και'- 'πληθος πραγματων ή'' ταξη ανθρωπων '' .Ετσι ,το ''ελεατικόν εθνος'' σημαινε την φιλοσοφική σχολή της Ελέας'' ενώ υπήρχε και το '' μαχιμον εθνος'' , το ''οστρεων εθνος'', το''ιχθυων εθνος.( 1) Στην χριστιανική περιοδο στα Πατερικά κειμενα η λέξη εθνικός σήμαινε τους μή Χριστιανους(2) ενώ στη Δυση και σύμφωνα με τον Κedurie ( 3) ο όρος χρησιμοποιειται συνήθως για κοινοτητες αλλοδαπών Κατα το Μεσαίωνα τα Πανεπιστήμια διαιρουνταν σε ''εθνη''(nations) :πχ το Πανεπιστημιο του Παρισιου ειχε 4 εθνη: ' honorable nation de France, la fidele nation de Picardie, la venerable nation de Normandie , la constante nation de Germanie Αυτοι οι διαχωρισμοι ήταν ενδεικτικοι των χωρών προέλευσης αλλά κατα κανέναν τρόπο δεν αντιστοιχουσαν είτε σε συγχρονες γεωγραφικές διαιρεσεις ειτε σε αυτό πού κατανοουμε σημερα ως εθνος . Σκοπός των πανεπιστημίων ηταν η υπερασπιση της χριστιανικής πίστης. Τα εθνη ησαν συλλογοι φοιτητικοι ,στους οποιους ανηκαν φοιτητες πού προερχονταν απο την ιδια επαρχία . Η γλωσσα των Πανεπιστημίων ήταν ή λατινική, μια οικουμενική γλώσσα. Οι διδασκοντες ανήκαν σε πολλές εθνικότητες και ήταν δυνατον π.χ στην Σορβωνη να διδασκουν ταυτοχρονα ο Αγγλος Αλέξανδρος του Hales, o Iταλός Θωμας Aκινατος και ο Γερμανός Αλβερτος ο Μεγαλος(4) Αργοτερα ο ορος σημαινε το ιδιαιτερο σωμα ανθρωπων πού μπορουσαν να εκλέξουν ή να εκλεγουν σε αντιπροσωπευτικά σωματα, πού ήσαν συνηθως ευγενεις,ενώ οταν επικρατει η Γαλλική επανασταση το εθνος γινεται κατι περισσοτερο από το συνολο των ευγενων
.'' Τί ειναι εθνος;ρωτουσε ο Sieyes ''ένα σωμα συντρόφων πού ζουν κάτω από ενα κοινο νόμο και αντιπροσωπευονται από ενα κοινό νομοθετικό σωμα' Το εθνος κατεληξε να σημαινει ενα σωμα λαού πού συνεταιρίζεται και αποφασιζει ενα σχημα διακυβερνησης(5) Αναδύεται ετσι με την Γαλλική επανασταση η πρωτη νεωτερη σημασια του Εθνους πού το συνδεει με την απεριοριστη εθνική ( λαική κυριαρχια, την ενότητα του κρατους και του λαου. Αυτή η πρωτη σημασια ,πιστευουμε ότι θα βοηθησει την διευκρινηση της σχεσης της εννοιας του εθνους με μια αλλη εννοια εκεινη της εθνικής ομάδας ( ethnic group) και της εθνοτητας (nationality-ethnicity)
β εθνική ομαδα- εθνοτητα- εθνος
β1 Ο ορος εθνοτητα αποδιδει τους ορους nationality-ethnicity των οποιων η χρηση στην διεθνη βιβλιογραφια εμφανίζει αρκετες περιπλοκές Το κυριαρχο προβλημα αφορά στο σημασιολογικό επίπεδο:
Η εθνότητα(ethnicity-nationality) χρησιμοποιειται και με εννοια γενική και
με εννοια ειδική, συγκεκριμμενη. Στην συγκεκριμμενη του χρηση, ο όρος αφορά πολλές φορες σε εθνικές ομαδες πού δεν εχουν αποκτήσει εθνικη ανεξαρτησια Χρησιμοποιειται ομως και γενικά, αφηρημενα ,οταν αναφερεται σε μια φιλοδοξια εθνικής ενοποιησης,στην ιδεα της συνομαδωσης προσωπων σε εθνη ή την ταση της ενοποιησης του λαου ενός ιδιου εθνους (πρβλ την ''αρχή των εθνοτητων'' (6) αποτελώντας ετσι εννοια γενους και για την εννοια του εθνους και για τις εθνικές ομάδες
Η ειδική σημασια ομως του ορου συνδεεται και με το συγκεκριμμένο πεδιο ερευνας και ειναι αυτή η διασταση των ειδικών προσδιορισμων της εθνοτητας στα διαφορα επιστημονικά-ερευνητικά πεδια δημιουργει μια σειρά συγχύσεων καθώς υπάρχει πολύ μικρή αναφορά του εθνικισμου σε εργασιες πού αφορουν την ethnicity ,ειδικά στο πεδιο των κοινωνικών επιστημών και αντιστροφα εκεινοι πού ασχολουνται κεντρικά με τον εθνικισμό συχνα αγνοουν την ethnicity'
Υπάρχει επίσης και μια συχνή εξισωση της εθνικής ομάδας με μειονοτικές ομαδες κυρίως σε χωρες με μετανναστευτικη συγκροτηση (Βορειοαμερικάνικες χωρες). Συχνά σε τετοιες χωρες ο ορος εθνοτητα( ethnicity) αναφερεται σε κοινωνικές υποομάδες, ενώ οι κυριαρχες ομαδες πού συνδεονται με την πολιτική εξουσια δυσκολα οριζονται ως εθνοτητες.
Αντίθετα σε Ευρωπαικους ορισμους της εθνότητας , δυσκολα γινεται η συνδεση της εθνικής ομάδας με κοινωνικές υποομάδες.
Ενα τρίτο προβλημα ειναι εκεινο της επιλογής κριτηρίων (υποκειμενικών: η πίστη καποιου ότι ειναι μέλος μιας εθνοτητας οριζει και την εθνική ομαδα ,αντικειμενικών :η εθνική ομάδα οριζεται με αντικειμενικά γλωσσικά, φυλετικά, γεωγραφικά ή και θρησκευτικά κριτηρια). Η συγχυση επιτεινεται καθώς στην ελληνική μεταφραση τους οι οροι δεν διαφοροποιουνται, καθώς και λόγω μιας τάση αποδοσης του ορου ως ιθαγενεια ή εθνικότητα, πού δημιουργει επιπλεον προβλήματα καθως υπαινίσσεταιτην νομική εννοια της'' ιθαγενειας ''
β2 Ο Edwards παρακάμπτει ως ενα βαθμό το πρόβλημα των κριτηριων οριζοντας την εθνική ομαδα σαν την ''κοινωνική ομαδα της οποιας τα μέλη συνδεονται με μια κοινή εθνική ταυτότητα
ενώ Εθνική ταυτότητα ειναι η πίστη σε μια ομαδα, μεγαλη ,με προγονικους δεσμους.
Ο Robert H. Jacksons σε μια εννοιακή αναλυση (concept analysis)του όρου ethnicity προτεινει να τον δεχθουμε σαν ένα γενικο όρο πού αναφερεται και σε μια εννοια κοινωνικής επιστημης και σε μια ταξη κοινωνικών αντικειμένων τις'' εθνικές οντοτητες'' Ο πιό γενικός επόμενος όρος ειναι η ''εθνική συλλογικότητα'' πού περιλαμβανει τις εθνικές κατηγορίες'' τις 'εθνικές ομάδες'' και το'' ethno nation''. H εθνική κατηγορία'' σημαινει τα ατομα πού κληρονομουν τα ιδια αντιληπτά κοινωνικά χαρακτηριστικα (φυλή, χρώμα γλωσσα , θρησκεια εθιμα , και γεωγραφικη καταγωγή). Η εθνική ομαδα σημαινει την εθνική κατηγορία πού αποκτα τα προσθετα χαρακτηριστικά
της ταυτότητας και της οργανωσης. Με τον όρο εθνική ταυτότητα εννοιειται η αναγνωριση και αξιολόγηση από ενα πρόσωπο της συμμετοχής του σε μια εθνική κατηγορία. Το ethno nation υποδηλώνει μια εθνική ομάδα πού προσπαθει να αποκτησει δημοσια εξουσια αλλά όχι πλήρη κυριαρχία. Με τον ορο δημοσια εξουσια(Public authority) εννοειται μια συνταγματικήκατασταση πού περιλαμβανει ειδικά δικαιώματα όπως επαρχιακή αυτονομία ή γλωσσικά δικαιωματα. Η εννοια του εθνους διακρινεται με την πολιτική του ανεξαρτησια
Η κλιμάκωση των εννοιων βλέπουμε συνεπώς να καθορίζεται με κριτηριο τον βαθμό πολιτική εξουσιας και εν τελει την εθνική κυριαρχία. Αν η εννοια της εθνότητας ειναι λογικά γενική εννοια ενώ εκείνη του εθνους υπάλληλη,ειδική , το ιδιαιτερο γνωρισμα του εθνους ειναι η κυριαρχία του ,η εθνική κυριαρχία.
Σε πολλους ορισμους η εθνοτητα θεωρειται ως εθνος χωρις αυτοσυνειδηση
και αντιστροφα το εθνος θεωρειται σαν η εθνοτητα πού αποκτα πλήρη συνείδηση του εαυτου της. Η εθνοτητα θεωρειται σαν'' εν δυναμει εθνος'' πού ακόμα ετεροκαθοριζεται , ενώ το εθνος σαν μια αυτοσυνειδητοποιημένη εθινκή ομαδα πού αυτοκαθορίζεται. Στα πλαισια αυτά η εθνότητα δεν αντιμετωπίζεται σαν γενική εννοια αλλά σαν εννοια παραλληλη με εκεινη του εθνους. Οτι λειπει από την εθνότηταθεωρειται ότι ειναι η''σπίθα'' της αυτοσυνείδησης πού θα την μετατρεψει σε αυτοκαθοριζομενο εθνος.
Ομως σε μια τετοια ''αναγνωση''της εθνότητας ελοχευει ενας διπλός κινδυνος: Πρωτον ο κίνδυνος της εκ των υστερων αναγνωσης της ιστοριας μεσα από την υιοθετηση σχηματων'' προοδευτικής ανελιξης''. Θα ήταν καλύτερα να μιλάμε για τις εθνοτητες ως ''πιθανα ''παρα ''εν δυνάμει εθνη''πού τους λείπει'' κατι''.
Δευτερον ο κίνδυνος της υιοθετησης του πυρήνα της ιδιας της εθνικιστικής θεωριας- ιδεολογιας πού βρισκεται ακριβως στην αρχή των εθνοτητων '' δηλαδή την αφυπνιση των κοιμόμενων εθνοτητων,' και την διεκδικηση της θεσης τους στην ιστορια.
Η ιστορική ακριβως διασταση της σχεσης εθνους –εθνοτητας μας αποκαλύπτει μια δυνατότητα ερμηνειας της σχεσης αυτής
Οπως ειδαμε στις πρωτες μαρξιστικές προσεγγισεις ,και όχι μόνο σε αυτες γινεται η διακριση μεταξυ ιστορικών και μη ιστορικών εθνων ,εθνων και λαων χωρίς Ιστορία. Η διακριση δεν αφορουσε μόνο στους Μαρξ Εγκελς ,αποτελουσε κοινή πεποιθηση στο πρωτο μισό του 19ου αιώνα ότι ορισμένες μικρες εθνότητες δεν ειχαν μελλον ως ανεξαρτητες οντοτητες και ότι τα κριτηρια πού θα επέτρεπαν σε ενα λαό να θεωρηθει εθνος ήταν ειτε η συνδεση με ενα υπάρχον κρατος, η υπαρξη μιας πολιτιστικής ελίτ με μακροχρονη γραπτη λογοτεχνική-διοικητική παραδοση, ειτε μια αποδεδειγμένη ικανοτητα για κατακτηση(13). Οι περιφρονημένες εθνοτητες αναδυονται(ή αφυπνίζονται) στο δευτερο μισο του 19ου αιωνα,τα ''ιστορικά''όμως εθνη πού εχουν ήδη αποκτήσει ή σταθεροποιησει την εθνική τους κυριαρχία,τους αρνουνται τον χαρακτηρισμό του εθνους πού συνεπαγεται και την αναγνωριση του δικαιώματος αυτοδιαθεσης.Σε αυτή την περίπτωση το εθνος πού εχει ήδη αυτοκαθορισθει ως εθνος με την απόκτηση της ανεξαρτησιας και της εδαφικής του κυριαρχίας,γινεται εκείνο πού ορίζει (το Definiens) την εθνότητα ως οριζομενη ( Definiendum) ως ετεροκαθοριζομενη
Χαρακτηριστικό το παραδειγμα από τη συγκρουση Μαγυαρων καιμη Μαγυαρων στην αυτοκρατορια των Αψβουργων μετα τον συμβι-
βασμό( δυαρχία) του 1867. Με τον νόμο περί ''εθνοτητων'' το1868 μόνο ενα εθνος αναγνωριζοταν στην περιοχή της Ουγγαρι ας ,το ουγγρικό. Στα 1879 η''Πραξη για την εκπαιδευση'' κανει υποχρεωτική τη διδασκαλία της μαγυαρικής (ουγγρικής) γλώσσας σε όλα τα πρωτοβάθμιασχολεια. Ουγγροι πολιτες μη μαγυαρικής μητρικής γλώσσας δικαιουνται και αυτοι ισα δικαιώματ με την προυπόθεση οτι θα μάθουν την ουγγρική γλώσσα και θα θεωρήσουν τον εαυτό τους Ουγγρο Αυτή η τελευταια ιστορική διασταση μπορει να βοηθήσει κατά την γνωμη μας στην διατυπωση ενός δυναμικου ορισμου της σχεσης εθνους- εθνοτητας. Κεντρική σε εν τετοιο ορισμό ειναι η εννοια της κυριαρχίας πάνω σε ορισμένο εδαφος-επικρατεια .
Εθνος ειναιη εθνική ομάδα πού θεωρει και θεωρειται οτι ασκει κυριαρχη εξουσια κυριαρχία σε μια εδαφική περιοχή ενώ εθνότητα ειναι ή εθνική ομαδα πού ειτε δεν θετει ακόμα ζητηματα εδαφικής κυριαρχιας ή συμμετοχής στην πολιτική εξουσια ειτε εμποδιζεται να τα θεσει από τα κυριαρχα εθνη. Οτι προσπαθουμε με αυτό τον ορισμό ειναι να συνδεσουμε την σχεση εθνους εθνοτητας όχι απλά με την εννοια της εθνικής ταυτότητας ως συνειδησης κοινων προγονικών δεσμων αλλά με την εννοια της κυριαρχίας και την συνειδητοποιηση της κυριαρχίας.
Επίσης να δειξουμε οτι εθνοτητες και εθνη αποτελουν βαθμιδες μιας ιστορικής διαδικασιας πού δεν ηταν και δεν ειναι αναγκαια ιστορικά. Αυτή η διαδικασια δεν αποτελει(ήτουλαχιστον δεν αποτελει πια μετά τα μέσα του 19ου αιωνα) μια ευθυγραμμη ανοδική κινηση προς τα εμπρος, με την κάθε εθνοτητα να ανερχεται σταδικά στο επίπεδο του εθνους, αλλά ενέχει συγκρουσεις και αποκλεισμους με τίς εθνοτητες να ετεροκαθορίζονται ως τέτοιες από τα εθνη . Αυτή η αντιφατική ιστορική διαδικασια κινητοποιησης των εθνικών ομαδωνπρος την πολιτική ανεξαρτησια, και τις ιδεολογικές και ψυχολογικές διαστaσεις ειναι ο εθνικισμός Ο παραπάνω ορισμός δεν εξαντλει φυσικά την πληθωρα των εννοιολογικών προβληματων. Η μεταβαση ααπό την εθνότητα στο εθνος δεν περιορίζεται στην εδαφική κυριαρχία. Στον ορισμό του Anderson το εθνος βιωνεται ''φαντασιακά'' γιατί ''τα μέλη και του πιό μικρου εθνους δεν προκειται ποτε να γνωρίσουν τα αλλα μέλη της κοινότητας άν και τα φανταζονται να συμμετέχουν σε αυτήν''
Εκεινο πού συνεπώς συνδεει τα μέλη του εθνους δεν ειναι μιασυγκεκριμμένη σχεση( ειτε βιολογική,ειτε σχεση στενων προσωπικών δεσμων πού βασιζονται στην παραδοση αλλά μια σχεση αφαιρεσης(απροσωπη, έμμεση, ''αντικειμενική'σχεση).Στον ορισμό του Αnderson ( αλλά και στις αλλες προσεγγισεις πού παραθέσαμε, ιδιως σε αυτήν του Gellner) το εθνος ως νεωτερική κοινοτητα πούεντασσεται στην εννοια της κοινωνιαςμάλλον παρα της Κοινο-τητας(αν θυμηθουμε την διακριση μεταξύ Gemeinschaft -Gesellschaft του F. Tonnies) Ηαναλογια αυτή υπαινίσσεται ότι η αναδυση του εθνους και των συμπαγών , ομοιογενων εθνοκρατων προυποθετει την καταστροφή των μικρων, παραδοσιακών,τοπικών , κοινοτητων και την αφομοιωση τους από μεγαλύτερες,εθνικο-κρατικές ενοτητες Το εθνος για τον Anderson σποτελει'' οριζοντια συντροφικότητα'' πού υπαινίσσεται και την καταργηση ιεραρχικών ενδιαμμεσων συλλογικοττων( συντεχνιες, Estates) και την βαθεια σχεση ισοτητας πού την ακολουθει.Αλλά αυτή σχεση ειναι εξισωτική ακριβως γιατι ειναι αφηρημενη και απροσωπη , γιατί προ-υποθετει ατομα πού δεν γνωρίζονται με ταξύ τους και γνωρίζουν ότι δεν υπάρχει πιθανότητα να γνωρισθουν. Η παρατηρηση πού μπορει να γίνει ειναι ότι τα εθνη παραγονται σε συνθηκες'' εντροπίας'' διαλυσης, αποσυνθεσης, της παραδοσιακής προνεωτερικής κοινωνιας ( Χωρίς αυτό να σημαινει απαραιτητα την αποδοχή της υποθεσης του εκσυγχρονισμου-εκβιομηχανισης).Αποσυντιθενται οι ενδιαμεσες δομες,οι συλλογικότητες, θρησκευτικές, συντεχνιακες ταξικές με την εννοια των νομοκατεστημενων ταξεων ) πού μεσολαβουν με ταξυ ατομου και κ ευρυτερης κοινωνιας. Στην νεα ανασυνθεση του εθνους μεταξυ ατόμου και κοινωνιας-κρατους δεν απομενει τίποτα, η σχεση απομενει κοινωνικά αδιαμεσολάβητη.
Γ 2. Πατρίδα-Εθνος, Πατριωτισμός εθνικισμός
---------------------------------------
Αυτή όμως η αφηρημένη σχεση επικαλύπτεται με συναισθηματικά στοιχεια πολύ προσωπικα :
To έθνος ταυτίζεται με την '' μητέρα -πατρίδα '' (σύνθεση αντιφατική αλλά και πολύ οικεια,πού υπαινισεται ταυτοχρονα την μητρική οικειοτητα-προστασια και την πατρική εξουσια και ο πατριωτισμός με τον εθνικισμό:
Θα επιχειρήσουμε να οριοθετήσουμε την σχεση πατριωτισμου εθνικισμου, ωστε να διευκρινήσουμε και την σημασια πού ενεχει η εννοια της'' πατρίδας'' για το συγχρονο εθνος. α. κεντρικό'' σημαινον'' αναφοράς εθνικισμου ή πατριωτισμου ειναι το εθνος.
Ο B Anderson, οριζει το εθνος σαν '' φαντασιακή πολιτική κοινοτητα..''(16) Ο προσδιορισμός του εθνους ως πολιτική κοινότητα υπαινίσσεται την κρατική κυριαρχια του εθνους, την εθνική κυριαρχια. Στον πολιτικό λόγο του εθνικισμου το υποκειμενο ''εθνος'' αναφερεται παντα στο κρατος ειτε αντικαθιστωντας την Δυναστική εξουσια με την
εθνική κυριαρχία(περιπτωσηδυτικου-πολιτικου εθνικισμου)[ ειτε σχηματιζοντας νεες κρατικές οντοτητες[εθνη-κρατη) στην θεση των ''πολυεθνικών αυτοκρατοριων στην περιπτω ση του Ανατολικου εθνικισμου.
Στην λογική του εθνικισμου(και του πατριωτισμου) το εθνος συν-πληρωνει(ή πρεπει να συμπληρωνει το κρατος. Το κρατος ετσι γινεται εθνος-κρατος με κυριαρχο την ''φαντασιακή'' κοινοτητα του εθνους β. Η κυριαρχια αυτή του εθνους αναφερεται παντα σε κάποιο εδαφος.Ο εθνικισμός ειναι'' η αρχή πού επιδιωκει την εναρμόνιση της εθνικής με την πολιτική μοναδα'' ( 17) την ταυτιση των οριων του εθνους με τα ορια του (εθνο)- κρατους. Συνεπώς, οεθνικισμός ειναι η πολιτική ιδεολογια εκεινη,πού επιδιώκει την κυριαρχια του εθνους σε μια εδαφική περιοχή, χώρα,σε μια επικρατεια, την Πατριδα. γ.Να θυμηθουμε ομως το αυτονοητο ότι η πρωτη σημασια της
λέξης'' πατριδα σε μια σειρα γλωσσες[ Heimat HomelandPatrie, Patria]αφορουσε την αρχική καταγωγη, την περιοχή στην οποια ειναι γεννημένος ο ομιλητης. Ο Πατριωτισμός ετσι
υποδηλώνει μια βασική πίστη καποιου στην πατρική γή του, στο σπίτι του,μια θεμελιωδη ανθρωπινη προτιμηση για το καλά γνωστο και οικειο (18) Ετσι ορισμένος ο πατριωτισμός φαινεται να ταιριαζει σε πα ραδοσιακά κοινωνικά μορφωματα, σε ''προσωπο με προσωπο'' κοινωνιες, σε''κοινοτητες''(Gemeinschaft) O πατριωτι σμός εχει σαν αφετηρια του την πίστη σε '' φυσικά'' κοινά χαρακτηριστικά'σε αρχικους συνδεσμους,σε κοινωνικές ομαδες οπου κυριαρχει το οiκειο. δ. H επεκταση της σημασιας της ''Πατριδας'' , απο τον πατρο γονικό τοπο καταγωγης σε ενα ευρυτερο τμημα της περιοχής ή ακομα σε μια ολοκληρη χωρα, φαινεται επίσης αυτονοητη. Η δευτερη σημασια της ''Πατριδας'' αφορά στην εδαφική περιοχή οπου το'' εθνος'' θεωρειται οτι ασκει κυριαρχία Το ενδιαφερον ειναι ότι, για '' αλυτρωτους'' ή παροικους, ' μητερα'Πατρίδα''θεωρειται εκεινο το τμημα εδαφους οπου ασκει κυριαρχια το εθνος στο οποιο πιστευουν οτι ανηκουν, ακόμα και όταν εχουν για αιωνες αποκοπει από αυτό.Ακόμα, σε αλλες περιπτωσεις, τοιδιο τμημα εδαφους, πού για αιωνεςαποτελουσε κοινή οικεια ' 'πατριδα'',παυει καποτε να θεωρειται τετοια από διαφορες αντιπαλες εθνοτητες ή εθνη[ π.χ σημερινη Βοσνια].Στην επεκταση αυτής της αρχικης της εννοιας η πατριδα δεν αφορα ασφαλώς σε εδαφικό χωρο πού μπορει να γίνει αντιληπτος σαν προσωπικά οικειος. Σε ένα τετοιο χωρο οι προσωπο με προσωπο 'σχεσεις δεν ειναι πιά δυνατες στην ολοτητα τους ,ετσι ωστε το ατομο να μπορει να τον αντιληφθεισαν δικό του μονο χαρησε μια πραξη αφηρημένης σκεψης'
Αυτή η δευτερη αφηρημένη σημασια της εννοιας ''πατριδα ειναι που συνδεεται με τον εθνικισμό. Ο Εθνικισμος ειναι ο ''αφηρημένος'' πατριωτισμός (19) πού αναδυεται σε μια εποχή όπου τα φυσικά ,οικεια αυτονοητα πού συγκρατουν τις πατριωτικές,υποχωρουν βαθμιαια ή εξαφανιζονται, πού ξεκινα από την απουσια ακριβώς αυτών των κοινων ,οικειων, καθημερινών , προσωπο με προσωπο , σχεσεων , από την βαθμιαια ή αποτομη καταστροφή τους.
Αφορά σε ανθρωπους πού δεν γνωριζονται μεταξυ τους, πού αγνουν την υπαρξη του αλλου'', πού συνδεονται πια με σημαιες, συμβολα,υμνους
.Η κοινωνική αφετηρια του εθνικισμου βρισκεται στην διασπαση εκεινων των συνεκτικών στοιχειων των κοινωνικών συσσωματωσεων πού θεωρουνταν -και ηταν- οικεια,''φυσικά''
δεδομένα, αναλλοιωτα και μη'' ιστορικά '' [ μή '' ιστορικά'' με την εννοια οτι δεν τιθεται το ερωτημα του παρελθοντος ή του μελλοντος τους ,οτι δεν τοποθετουνται ετσι σε εμμεση ή αμεση αμφισβητηση,γι αυτό και παραμενουν οικεια].
ε. Ομως η νεωτερική αυτή κοινοτητα πρεπει να να εμπνευσει,να κινητοποιησει,να καταστει οικεια στα μελη της .Ετσι ο εθνικισμός ειναι αναγκασμένος διαρκώς να να αν-ευρισκει, επανανακαλυπτει,ανασυγκολλά) εκεινα τα στοιχεια της παραδοσιακής κοινωνικής ολοτητας πού διαρκώς,μπροστα του αποσυν-
τιθεται. να επανασυνδεει διαρκώς το οικειο με το νεο και να επ-ανασχηματισει μια ''φαντασιακή'' πολιτική κοινοτητα. Ο εθνικισμός εμφανιζει συνεπώς σαν οικειο αυτό δεν ειναι,σαν προσωπικό το απροσωπο,σαν υπαρκτη κοινοτητα την φαντασιακή κοινοτητα του εθνους. Συναντα τους πολλαπλους πατριωτισμους [πατριωτισμους τοπικους,θρησκευτικους,γλωσσικους,φυλετικους]πού μενουν μετεωροι με την κα ταστροφή των παραδοσιακών κοινωνιών, τους απορροφά, συναρθρωνει, τους διασπά και επανενώνει[ τους τοπικους πατριωτισμους στον πατριωτισμό της επικρατειας , τους θρησκευτικους στην κοσμική λατρεια του εθνους, τους πατριωτισμους των γλωσσικών ιδιωματων στην λατρεια της γλώσσας και του φολκλορ]
στ Συνεπώς μεταξυ εθνικισμου-πατριωτισμου μπορει να γινει διακριτή μια διπλή σχεση
1. ιστορικα, διακρινεται ο Πατριωτισμος σαν καταλοιπο υπερασπισης του οικειου[προσωπικου-φυλετικου-θρησκευτικού] πού απορροφαται και αναπροσδιοριζεται απο τον Εθνικισμό για να μετατραπει υπερασπιση του φαντασιακου, απροσωπου,,κρατικου χω ρου[επικρατειας], στην πορεια μια διαδικασιας κρισης- μετασχηματισμου της παραδοσιακής κοινωνιας. 2. συγχρονικά, διακρινεται ο Πατριωτισμός σαν στοιχειο, παρουσιας-υπερασπισης[ μεσα πιά στον Εθνικιστικό λόγο] αυτου πού θεωρειται οικειο,προσωπικό ,συγκινησιακά φορτισμένο, αυτου πού θεωρειται υπερασπιση της πατριδας,γλώσσας ,θρησκειας ,οικογενειας. Σε διακριση με αυτό το στοιχειο αυτό ενυυπάρχει, στην Εθνικιστική ιδεολογια ενα στοιχειο αφη ρημένο,απροσωπο,ορθολογικο ή ανορθολογικο, πού αλλοτε εμφανιζεται διογκωμενο, αλλοτε υποτονισμένο, πού πάντα όμως παραμένει κυριο,οργανωτικό, επιτακτικό, καθοριστικό.
Συνεπώς Το εθνος,ως κεντρικό σημαινον αναφορας του εθνικισμου, συν-πληρωνει το εθνος κρατος Ο εθνικισμός επιδιωκει την κυριαρχια του ''εθνους'' σε μια εδαφική περιοχή, την ''Πατριδα'' Ο Πατριωτισμός, εχει την αφετηρία του σε κοινωνικές ομάδες όπου κυριαρχεί η προσωπική οικειότητα και σε αυτους αρχικά αναφέρεται Η επέκταση της έννοιας ''Πατριδα'' σε εδαφικό χώρο όπου δεν είναι πια νοητή η άμεση προσωπική σχέση, συνδέεται με τον Εθνικισμό. Ο εθνικισμός έτσι βρίσκει την αφετηρία του στην διάσπαση των προσωπικών σχέσεων.
Ο εθνικισμός απορροφά τον πατριωτισμό για να εμφανισθείσαν ιδεολογία υπεράσπισης του οικείου. Στον εθνικισμό διακρίνεται παράλληλα με το αφηρημένο στοιχείο και ένα στοιΧείο οικειότητας πού αποτελεί κατάλοιπο του Πατριωτισμου. Αντιμετωπίζουμε ετσι τον εθνικισμο σαν μια κατ αρχή αφηρημένη πολιτική αρχή ενω τον πατριωτισμό σαν συγκεκριμενη-προσωπική,τον εθνικσμό να συνδεεται με την κοινωνια ενώ τον εθνικισμό με την κοινότητα . ζ. O Benzamin Akzin,(20) προσφερει μια ακομα διασταση στη σχεση εθνικισμου και πατριωτισμου: οριζει τον εθνικισμό ωςτην προσδεση με το εθνος και τον πατριωτισμό ως την προσδεση με το κρατος .O Akzin διακρίνει τα πολυεθνικα απο ταα μονο εθνικά κρατη και υποδεικνεύει ότι στην πρώτη περίπτωση ο εθνικσμός (πού οριζεται ως η πρόσδεση με το εθνος) και ο πατριωτισμό( η προσδεση με το κρατος ) δυσκολα διακρίνονται και τεινουν να αναμιχθουν . Αντιθετα τα κρατη οπου υπαρχουν πολλές εθνικές ομάδες δειχνουν μια ελλειψης συνοχής και δεν μπορουν πιά να βασισουν την συνοχή τους και στην πίστη σε αυτά και στην πίστη στο εθνος , στον πατριωτισμό και στον εθνικισμό αντιστοιχα. Η συνοχή του κρατικου πληθυσμου μπορει να βασισθει σε ενα θεμέλιο , αυτό της πολιτικής πίστης, του πατριωτισμου μονο. Ο αλλος παραγοντας- ο εθνικός -θα παιξει τον ρόλο ενος διαλυτικου στοιχειου. Ετσι ενώ σε μονο εθνικά κρατη η ενταση της συνοχής αντιπροωπεύεται από το συνολο του πατριωτισμου και εθνικισμου{(C = P+N όπουc = cohesion(συνοχή) , p= Patriotism(Πατριωτισμός) , N =Nationalism, εθνικισμός) αντιθετα στα πολυεθνικά κρατη η ενταση της συνοχής για ολες εκτός από την κυριαρχη εθνικες ομάδες αντιπροσωπευει την διαφορά ανάμεσα στα δυο C=P-N (Συνοχή= Πατριωτισμός πλήν εθνικισμου) .Οταν η ωθηση του εθνικισμου μεταξύ των μή-κυριαρχων ομάδων ειναι ισχυρότερη από εκεινη του πατριωτισμου, ο συνεκτικός παραγων αποκτα αρνητική βαρύτητα και καταλήγει να ειναι παραγων καταστροφής.
Η διακριση του Akzin αποτελει χρησιμο εργαλειο για την ερμηνεια του πατριωτισμου σε πολυεθνοτικα κρατη ή και αυτκρατορίες.Συναισθηματα πατριωτισμόυ με την παραπάνω έννοια( προσδεσης με το κρατος) μπορουσαν να γινουν διακριτα και
σε αυτοκρατοριες πού κατερεαν στην αυγή του 2οου αιωνα (Αυψβουργων και Οθωμανική) καθώς και στην προσφατη διαλυση της Γιουγκοσλαβιας.Φαινομενικά η διαπίστωση πατριωτισμουπού να αφορά σε κρατη και όχι σε τοπικές κοινοτητες αντιφασκει με οσα παρα άνω διατυπώσαμε . Ομως πρωτον, ο εθνικισμός αποτελει κατι περισσότερο από την
προσδεση στην αξια του εθνους, αποτελει και τύπο νομιμοποιησης του εθνους-κρατους, το στηρίζει αλλά και στηρίζεται από αυτό , από τους ιδεολογικους μηχανισμους του .Ο πατριω-
τισμός στην συγχρονη εποχή , χωρίς την αναφορά σε καποιες παραδοσιακες αξιες πού με την σειρά τους να υποστηριζονται από τις συνθηκες κοινοτικής ζωής και χωρίς τονεθνικισμό, παραμένει απλή νομιμότητα (legitimacy) και γρηγορα συνθλίβεται. και δευτερον: Στην παρατήρηση του Akzin ενυπάρχει μια ενδιαφερουσα γωνια πού θα επρεπε να φωτισθει: Πραγματι τί αλλο υπερασπίζεται ο( κρατικός) πατριωτισμός στα πολυεθνικά κρατη πού κινδυνευουν να διαμελισθουν από την ανοδο εθνικισμό από την κοινή συμβιωση των εθνικών ομαδων στον παραδοσιακά κοινο χωρο των τοπικών κοινοτητων ; Kαι αντίστροφα τι αλλο επιδιωκει ο εθνικισμός από την διασπαση των κοινοτητων αυτών και τον επανασχηματισμό των ομάδων στη βαση της αφηρημένης εθνικής αρχής;
