ενα αποσπασμα απο το ''Ernesto Laclau, Για την Επανάσταση της Εποχής μας, και η κριτική του απο τις ΤΑΞΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ

''Αντί για ενδογενείς περιορισμούς της μαρξιστικής παράδοσης θα μιλούσα μάλλον για περιορισμούς που ο μαρξισμός μοιράζεται με το σύνολο της κοινωνιολογικής παράδοσης του 19ου αιώνα. Ο κυριότερος από τους περιορισμούς αυτούς είναι ο ''αντικειμενισμός'' στην κατανόηση των κοινωνικών σχέσεων, που τελικά ανάγεται στη ''μεταφυσική της παρουσίας'' η οποία ενυπάρχει σε όλες τις κοινωνιολογικές κατηγορίες. Με άλλα λόγια, η ιδέα ότι η κοινωνία είναι δυνατόν να κατανοηθεί ως αντικειμενικό και συνεκτικό σύνολο, με βάση θεμέλια και νόμους κίνησης που είναι νοητικώς καταληπτά. Αντιθέτως, η δική μας άποψη επιβεβαιώνει τον καταστατικό και αρχέγονο χαρακτήρα της αρνητικότητας. Κάθε κοινωνική τάξη (order) λοιπόν είναι σε θέση να αυτοεπιβεβαιώνεται μόνο στο βαθμό που καταπιέζει ένα ''καταστατικό έξωθεν'' που την αρνείται. Αυτό σημαίνει, επίσης, ότι η κοινωνική τάξη δεν επιτυγχάνει ποτέ να συγκροτήσει τον εαυτό της ως αντικειμενική τάξη. Υπ'αυτήν ακριβώς την έννοια τονίσαμε τον αποκαλυπτικό χαρακτήρα του ανταγωνισμού: Εκείνο που καθιστά αντιληπτό ο ανταγωνισμός είναι η τελική αδυνατότητα της κοινωνικής αντικειμενικότητας. Ο μαρξισμός είχε συγκροτηθεί ως μια ουσιωδώς αντικειμενιστική αντίληψη, ως επιβεβαίωση της ορθολογικότητας του πραγματικού στο πλαίσιο των καλύτερων εγελιανών παραδόσεων. Η ριζικά συνεκτική ιστορία που συγκροτεί η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και οι συνδυασμός της με διάφορες μορφές σχέσεων παραγωγής είναι μια ιστορία χωρίς "έξωθεν''.
  Από την αρχή βεβαίως αυτή η ιστορία βρέθηκε στην ανάγκη να προυποθέσει ένα συμπλήρωμα (supplement) που δεν ήταν εύκολο να ενσωματώσει στις κατηγορίες της. Αναφέρομαι στην πάλη των τάξεων, με άλλα λόγια, στο στοιχείο της αρνητικότητας και του ανταγωνισμού. Αν η ιστορία είναι μια αντικειμενική διαδικασία, η αρνητικότητα δεν έχει θέση σε αυτήν. Από την άλλη, χωρίς αρνητικότητα δεν υπάρχει ούτε θεωρία ούτε επαναστατική δράση. Έτσι, η πάλη των τάξεων παίζει στη μαρξιστική θεωρία το ρόλο εκείνου που ο Derrida ονόμασε υμένα: Η θεωρία, την ίδια στιγμή, την προυποθέτει και την καθιστά αδύνατη. Δεν πρέπει όμως να μας απογοητεύει αυτή η ασυνέπεια: Χάρις σε αυτήν υπήρξε μια ιστορία του μαρξισμού. Κι αυτή η ιστορία δεν ήταν άλλη από την προοδευτική διάβρωση του κύριου σώματος της θεωρίας από το συμπλήρωμα που δεν ήταν δυνατόν να ενσωματωθεί. Εκείνο που είναι θετικό και επανακτήσιμο στον μαρξισμό είναι η ομάδα των κατηγοριών (η ηγεμονία, πάνω απ'όλες) που επεξεργάστηκε στην πορεία της αποστασιοποίησής του από τον αρχικό του αντικειμενισμό. Όσον αφορά τον τελευταίο, είναι αναγκαίο να τον αποθέσουμε εκεί ακριβώς όπου ανήκει. Στο μουσείο με τις αρχαιότητες.''

Ernesto Laclau, Για την Επανάσταση της Εποχής μας, εισαγωγή-επιμέλεια-μετάφραση Σταυρακάκης, εκδόσεις Νήσος, σελ 261-262. 

Σχόλιο:(ταξικές μηχανές)

1] Ο μαρξισμός για τον Laclau πάσχει από τα προβλήματα της κοινωνιολογίας του 19ου αιώνα. Είναι αντικειμενίστικος, ουσιοκρατικός κ.ο.κ. Κλασικά όλα αυτά, παρουσιάζονται εν είδει αποκάλυψης. Και πράγματι, η ταξική πάλη ο ανταγωνισμός, δρά αποκαλυπτικά, αναδεικνύοντας την αντικειμενίστικη τάξη εννοιών του μαρξισμού, η οποία διαβρώνεται από αυτό που προσπαθεί διακαώς να απωθήσει, την ταξική πάλη τον ανταγωνισμό.

Παραδόξως όμως, όλη η Ιστορία του μαρξισμού είναι μια Πρόοδος προς την Αποκάλυψη αυτής της Αρνητικότητας, του Ανταγωνισμού, αυτού του ''Αρχέγονου''και ''Καταστατικού'' Χαρακτήρα της Αρνητικότητας.

Για μισό λεπτό. Αυτή δεν είναι μια αντικειμενίστικη αφήγηση, μια Πρόοδος προς την Αποκάλυψη ενός Τραυματικού Πυρήνα που ο μαρξισμός εξ αρχής έκρυβε; O Aρχικός Αντικειμενισμός διαβρώθηκε προοδευτικά, νομοτελειακά (αυτό ήταν το Τέλος της Ιστορίας του) από την επίγνωση της ενδεχομενικότητας (έναντι της αναγκαιότητας), από την επίγνωση της ανοιχτότητας (έναντι της κλειστότητας), από την επίγνωση της πάλης (έναντι της συστημικής ισορροπίας).

2] Αναγνωρίζει ο μαρξισμός ένα καταστατικό/εσωτερικό έξωθεν σε σχέση με το κοινωνικό σύστημα, και μάλιστα ρητά; Ασφαλώς, πράγμα που ο Laclau αγνοεί, και αυτό δεν είναι η ταξική πάλη. Παρουσιάζει μια αφήγηση της διαλεκτικής παραγωγικών σχέσεων-παραγωγικών δυνάμεων, που συγκαλύπτει το γεγονός ότι, για τον μαρξισμό, το καταστατικό έξωθεν της κοινωνίας είναι η σχέση της με τη φύση. Οι ''παραγωγικές δυνάμεις'' δεν είναι παρά η παραγωγική σχέση των ανθρώπων με τη φύση, με τη φύση που είναι, όπως λέει ο Μάρξ, το ''ανόργανο σώμα'' του ανθρώπου. Ένα Σώμα-Δίχως-Όργανα, η φυσικοποίηση του ανθρώπου και η ανθρωποποίηση της φύσης, όπως θα διαπιστώσουν οι Deleuze-Guattari στον Αντι-Οιδίποδα.

Ο Laclau, λοιπόν, πραγματοποιεί μια ρητορική υποκατάσταση ενός Έξωθεν από ένα άλλο Έξωθεν, το ανόργανο σώμα της κοινωνίας (φύση) υποκαθίσταται από την ταξική πάλη τον ανταγωνισμό. Όμως ο πρωταρχικός ανταγωνισμός τον οποίο συλλαμβάνει και διατυπώνει ρητά ο μαρξισμός είναι του ανθρώπινου και του προανθρώπινου μέσα στον άνθρωπο, του κοινωνικού και του προκοινωνικού μέσα στο κοινωνικό. Η ταξική πάλη είναι παράγωγη της σχέσης ανθρώπων-φύσης, είναι η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο με το δεύτερο να απομυζά το πρώτο σαν φυσική δύναμη. Αν η ιστορία είναι η πάλη των τάξεων, η φυσικοιστορική διαδικασία (Μάρξ) είναι η πάλη των ανθρώπων με το οικοσύστημα μέσα στο οποίο ζουν (όπως όλα τα ζώα) και η πάλη των τάξεων, στο βαθμό που έχουμε Κράτος και Ιστορία με την έννοια της γραπτής ιστορίας (βλ. το γραπτό αρχείο ως μνήμη του Κράτους).

Η υποβάθμιση από τον Laclau του φυσικού οικοσυστήματος (δεν λέμε πως το αγνοεί πλήρως, για υποβάθμιση μιλάμε), οδηγεί στην υποβάθμιση, κατ'ακολουθία, της παραγωγής, της ''οικονομίας'', εμείς θα λέγαμε ακριβέστερα του προβλήματος του βιοπορισμού, οδηγώντας παράλληλα στον υπερτονισμό της πολιτικής διάστασης. Ο άνθρωπος είναι ζώον πολιτικόν, αλλά κατά κύριο λόγον πολιτικόν-ρητορικόν.

3] Η έννοια του κοινωνικού ανταγωνισμού, που αντικαθιστά την ταξική πάλη, υποπίπτει σε έναν μονολιθικό αντικειμενισμό, πράγμα πολύ χειρότερο από έναν απλό αντικειμενισμό. Ομογενοποιεί το κοινωνικό πεδίο και τον ανταγωνισμό του, χρησιμοποιώντας ελάχιστες πάγιες κατηγορίες (βασικές έννοιες του Laclau, ηγεμονία, κομβικό σημείο, μεταφράσεις ενός αφηρημένου-τυπικού συμβολικού συστήματος στη μη-σχέση του με το Πραγματικό), χωρίς να λαμβάνει σοβαρά υπόψη όχι απλά τον κατακερματισμό του ανταγωνισμού σε επιμέρους υποπεδία (οικονομία, πολιτική, εκπαίδευση κ.α), αλλά και τη διαφορά αναφορικής βαρύτητας (Bourdieu) μεταξύ των πεδίων. Πιο απλά, η απεξάρθρωση του κοινωνικού συστήματος είναι μεγαλύτερη, όταν το επίκεντρο του σεισμού είναι στο καπιταλιστικό οικονομικό υποσύστημα. Αυτή η παραδοχή θα έπρεπε να είναι αυτονόητη μεταξύ όσων λέμε το σύστημα capital-ism (και ο ίδιος ο Laclau το λέει), αναγνωρίζοντας έμμεσα την ειδική βαρύτητα της (κεφαλαιοκρατικής) οικονομίας στο κοινωνικό σύστημα, έναντι άλλων επιπέδων.

Την αμηχανία αυτή όσον αφορά τα κοινωνικά υποσυστήματα, δείχνει και στο παρακάτω απόσπασμα:

''Έτσι, ο μύθος της ξεχωριστής και καθορισμένης ''οικονομικής στιγμής'' θα πρέπει να εγκαταλειφθεί. Αντί για μιαν ουσιωδώς ομοιογενή οντότητα-το καπιταλιστικό σύστημα-που απλώς επιδέχεται εμπειρικών και κατά συμβεβηκός παραλλαγών σε διάφορα ιστορικά και γεωγραφικά πλαίσια, έχουμε να κάνουμε με καθολικούς σχηματισμούς-ιστορικά μπλοκ, με την γκραμσιανή έννοια-στους οποίους το ''ιδεολογικό'', το ''οικονομικό'', το ''πολιτικό'' και άλλα στοιχεία αναμειγνύονται αξεδιάλυτα και είναι δυνατόν να χωριστούν μόνο χάριν ανάλυσης. Συνεπώς, δεν υπάρχει καπιταλισμός , αλλά μάλλον διαφορετικές μορφές καπιταλιστικών σχέσεων που συναπαρτίζουν περίπλοκα δομικά πλέγματα.

Ο.π, σελ 86.

Από τη μια να χωρίζουμε τα υποσυστήματα (οικονομικό κ.α) χάριν ανάλυσης, από την άλλη υπάρχουν όλα αξεδιάλυτα. Δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα με τη θέση αυτή, αν δεν υποβαθμιζόταν, σε βαθμό εξαφάνισης, η ''στιγμή'' του οικονομικού, του πολιτικού κ.λ.π. Και την ίδια στιγμή, στην ίδια πρόταση, μαθαίνουμε πως δεν υπάρχει καπιταλισμός, αλλά μάλλον διαφορετικές μορφές καπιταλιστικών σχέσεων!!! Την ίδια ώρα που έχει απορριφθεί η ''οικονομική στιγμή'', τόσο ως πραγματικά διακριτή όσο και ως ''καθοριστική σε τελευταία ανάλυση'', την ίδια ώρα μιλάμε για καπιταλ-ιστικές μορφές, τονίζοντας ακριβώς τη διακριτότητα και καθοριστικότητα της οικονομικής στιγμής. ...
Αν όμως αποδεχτούμε κάτι τέτοιο, και κατονομάζουμε το σύστημα ως καπιταλιστικό (πολύμορφο, πολύπλοκο, πολυδαίδαλο, δεν έχει εδώ σημασία), τότε αποδεχόμαστε χάριν ανάλυσης (έστω) τόσο την ανάμειξη όσο και τη διακριτότητα των πεδίων (οικονομικό κ.α), αλλά και την καθοριστικότητα ενός έναντι άλλων. Κυρίαρχο κατηγόρημα του σημερινού-ειδικά-κοινωνικού συστήματος: είναι καπιταλιστικό. Όλα αυτά, παραμένοντας στο πλαίσιο του ρητορικού Λόγου του Laclau-αλλιώς θα επιχειρηματολόγουσαμε με κάποιον που θεωρεί το σύστημα πρωτίστως μεταβιομηχανικό, κ.α.

4] Στο όνομα της ενδεχομενικότητας στον μαρξισμό (ταξική πάλη), ο Laclau πετά όλον τον ''αντικειμενισμό''. Σε άλλα σημεία είναι πιο προσεκτικός, αφού προσδιορίζει πως αναγκαιότητα και ενδεχομενικότητα υπάρχουν σε μια κατά κάποιο τρόπο διαλεκτική σχέση (βλ. καντιανή αντινομία, ελευθερία-αναγκαιότητα). Ας επιμείνουμε, όσον αφορά αυτό, στον μαρξισμό. Είναι αδικαιολόγητη η προτροπή του Laclau να αφήσουμε τον αρχικό ''αντικειμενισμό'' του μαρξισμού εκεί που ανήκει, στο ''μουσείο των αρχαιοτήτων''. Αυτό σημαίνει πως η απλή επισήμανση της ταξικής πάλης είναι σήμερα πιο σημαντική συνεισφορά του Μάρξ από το αντικειμενίστικο ''Κεφάλαιο''. Όμως ο Μάρξ, μας λέει ο ίδιος, δεν ανακάλυψε την ταξική πάλη. Και ούτε περιμέναμε κάποιον σύγχρονο διανοητή να μας πεί ότι στην κοινωνία υπάρχει ανταγωνισμός, και μάλιστα πολύμορφος και μετατοπιζόμενος.

Η ενδεχομενοποίηση των πάντων, ως κίνδυνος που σε άλλα σημεία αποφεύγει ο Laclau, αλλά γενικά ηγεμονεύει ως τάση στο έργο του, παραλύει τη σκέψη. Χωρίς περιγραφή, διάγνωση και στοιχειώδη πιθανοκρατική πρόγνωση, δεν έχει νόημα να μιλά κανείς για θεωρία και στρατηγική, ούτε για εντυπωσιακές έννοιες όπως αυτές που χρησιμοποιεί η λακανική Σχολή. Ένα παρεξηγημένο τα πάντα ρει ή ένα εκστατικό impossible is nothing, είναι είτε πρωτόγονη διαλεκτική είτε διαφημιστικό σλόγκαν.

Αν είναι να πάρουμε κάτι από τον Laclau, είναι η τοποθέτησή του στη σύγχρονη ιστορία των πολιτικών ιδεών, και το τί αυτός εκφράζει: μια χαρακτηριστική (και για αυτό άξια μελέτης) εκδοχή του καπιταλο-κοινοβουλευτικού Πνεύματος της Εποχής.

ΠΗΓΗ :http://bestimmung.blogspot.gr/2014/04/ernesto-laclau.html

η Ρένα Δούρου αναφέρεται στον ΕΡΝΕΣΤΟ ΛΑΚΛΑΟΥ :περι εθνικισμου και απολαυσης

Ρένα ΔούρουΗ απόλαυση του εθνικισμού.
της Ρένας Δούρου*

• ...Η ανάδειξη της πολλαπλότητας των ταυτοτήτων αμφισβητεί με ιδιαίτερα επικίνδυνο τρόπο την παράδοση του έθνους-κράτους, η οποία ξεκίνησε με το Διαφωτισμό. Η εθνική ταυτότητα αποτελούσε -μέχρι προσφάτως- και εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις ισχυρότερες συλλογικές ταυτότητες που τα υποκείμενα έχουν ποτέ μοιρασθεί ή "κατασκευάσει". Η συγκρότησή της εμφανίζεται από την πρώτη στιγμή της νεωτερικότητας και αποτελεί ορόσημο καθώς, επίσης, και μία προσπάθεια κάλυψης του περίφημου καντιανού κενού του Πράγματος, από το Έθνος-Κράτος. Η κατασκευή αυτή, σε συμβολικό επίπεδο, διαμέσου της δράσης πληβειακών μορφών, όπως η Ιωάννα της Λωραίνης, αποτελεί μία από τις πρώτες σημαντικές στιγμές της ανάδυσης του "λαού" ως ιστορικού παράγοντα (Laclau & Mouffe, 1985). Άρα, το έθνος συνιστά μία σχετικώς πρόσφατη και χωρίς ιστορικό προηγούμενο "κατασκευή", με την οποία τα ανθρώπινα όντα μπόρεσαν να συγκροτήσουν ταυτότητα. Για να το θέσουμε με χαϊντεγκεριανούς όρους, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι το έθνος-κράτος δεν προσφέρει απλώς μια υπηκοότητα, αλλά μία ταυτότητα μέσα στην οποία έχουμε "ριχθεί" και η οποία μάς συγκροτεί, είτε το θέλουμε είτε όχι. Ωστόσο, η αποσύνθεση της σοβιετικής αυτοκρατορίας, ο διαμελισμός της Γιουγκοσλαβίας, ο πόλεμος ή η επέμβαση (sic) στο Κόσσοβο, κατά την οποία ο κυρίαρχος ρόλος του έθνους-κράτους δέχθηκε ένα καίριο πλήγμα αμφισβήτησης, καθώς φάνηκε ότι οι εθνικές μειονότητες "πήραν το πάνω χέρι" και, τέλος, οι αγώνες των μεταναστών στη Δυτική Ευρώπη, οδηγούν σε μία έκρηξη αυτού που ονομάζουμε μερικότητα. Σε όλα τα παραπάνω έρχονται να προστεθούν νέες μορφές πολυπολιτισμικών πια διαμαρτυριών στις ΗΠΑ και καινούργια κοινωνικά κινήματα, όπως η οικολογία, ο αντιρατσισμός, το κίνημα για την αποποινικοποίηση της χρήσης ελαφρών ναρκωτικών και ούτω καθεξής. Γι' αυτόν το λόγο, γίνεται σήμερα πολύς λόγος για κοινωνικές, εθνοτικές και εθνικές ταυτότητες. "Ο θάνατος του 'υποκειμένου', που τόσο περίτρανα είχε διακηρυχθεί urbi et orbi όχι στο τόσο απώτερο παρελθόν, έχει επιτευχθεί διαμέσου ενός καινούργιου, ευρέως διαδεδομένου, ενδιαφέροντος για τις πολλαπλές ταυτότητες, οι οποίες εμφανίζονται και πολλαπλασιάζονται στο σύγχρονο κόσμο μας" (Laclau, 1996). Μπροστά σε αυτήν τη ριζική απροσδιοριστία είμαστε υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουμε την τρομακτική αναβίωση του εθνικισμού. Για να θέσουμε το τελευταίο με τους όρους του Laclau, βρισκόμαστε εν μέσω μίας κρίσης της καθολικότητας, η οποία βρίσκεται σταθερά σε υποχώρηση εξαιτίας της αυξανόμενης μερικότητας, η οποία φαίνεται να κατακτά το ενδιαφέρον οποιασδήποτε συζήτησης. Αυτό συνδέεται με την επίγνωση νέων και πολύπλοκων μηχανισμών, διαμέσου των οποίων συγκροτούνται όλες οι ταυτότητες, συμπεριλαμβανομένης και της εθνικής. "Αυτό οδηγεί σε μία συναίσθηση των διφορούμενων συνθηκών ύπαρξης" (Laclau, 1994). ... Έτσι, το υποκείμενο, τόπος έλλειψης και διχασμού, έρχεται αντιμέτωπο με τον "Άλλον" κάθε φορά που βιώνει την απόλαυση και, αντιστρόφως, το υποκείμενο βιώνει ό,τι καλείται απόλαυση κάθε φορά που συναντά τον Άλλον, αφού η εμπειρία του Ιδεατού Εγώ, του υποκειμένου στο στάδιο του καθρέπτη είναι πάντα αλλοτριωτική. Για το υποκείμενο η απόλαυση του Άλλου είναι ολική και ποτέ μερική. Ο Άλλος μπορεί πάντοτε να "απολαμβάνει" εξαιτίας της μετάθεσης στην οποία προβαίνει το υποκείμενο. Και είναι εξαιτίας, πάλι, της μετάθεσης που το εν διαστάσει υποκείμενο εναντιώνεται και επιτίθεται στην υποτιθέμενη αλλοτριωτική απόλαυση του Άλλου. Ακριβώς για τους ίδιους λόγους το υποκείμενο αποδίδει στον Άλλο τη δυνατότητα της υπερβολικής απόλαυσης, καθώς επίσης τρομάζει ενώπιον εκείνων των ικανοτήτων που καταλογίζει στο Άλλον, ικανότητες σφετερισμού της απόλαυσης του υποκειμένου. Το τελευταίο απορρέει από το περίφημο φροϋδικό παράδοξο της εμπειρίας του ευνουχισμού, η οποία είναι τρομακτική και διαλυτική για τη λιμπιντική ψυχική οικονομία του υποκειμένου, και που την ίδια στιγμή, ωστόσο, είναι απίθανο να του συμβεί. Mutatis mutandis, θεωρώντας ότι ο Άλλος έχει πάντοτε πρόσβαση στη δική μας ευχαρίστηση και προσάπτοντάς του την κατηγορία της "υπεξαίρεσης" της δικής μας απόλαυσης, δεν κάνουμε τίποτε άλλο από το να υποκρύπτουμε από τους ίδιους τους εαυτούς μας το τραυματικό γεγονός ότι ουδέποτε θα αποκτήσουμε αυτό που υποτίθεται ότι μας έχει κλαπεί. Για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του Zizek: "Το βασικό παράδοξο είναι ότι το [εθνικό] μας Πράγμα γίνεται αντιληπτό ως κάτι απρόσιτο για τον Άλλον και ταυτόχρονα ως επαπειλούμενο από αυτόν" (Zizek, 1993). Από μία ελαφρώς διαφορετική σκοπιά, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι το υποκείμενο είναι ο τόπος της έλλειψης και η συγκρότησή του τελείται πάντοτε μέσω και εξαιτίας διαρρήξεων και διχασμών, απορρέουσα από την περίφημη συμβολική συγκρότηση του προ-συμβολικού υποκειμένου. Δηλαδή, πρόκειται για την είσοδο του υποκειμένου στο συμβολικό, την υποταγή του στο Όνομα του Πατέρα, τη γλώσσα, το Νόμο και τον Μεγάλο Άλλον. Και, εν τέλει, είναι τούτη η υποταγή που "δωρίζει" την πρωταρχική έλλειψη στο υποκείμενο, εξαιτίας της προτεραιότητας του σημαίνοντος, το οποίο είναι αδύνατο να συλλάβει και να συμβολοποιήσει το Πραγματικό (Stavrakakis, 1999).
  [Προσωρινός τίτλος του βιβλίου: Πολιτική και Απόλαυση. Η ψυχαναλυτική έννοια της jouissance (απόλαυσης) ως εργαλείο πολιτικής ανάλυσης]
• 
  
• πηγη
• 
  
• http://www.politicaldialogue.gr/dourou/article_03_2007_b_politics.html

Περιοδικο ΕΝΕΚΕΝ: Συνέντευξη με τον Ernesto Laclau-απόσπασμα (τεύχος 11)

Συνέντευξη με τον Ernesto Laclau-απόσπασμα (τεύχος 11)

Τετάρτη, 19 Αυγούστου 2009

Συνέντευξη με τον Ernesto Laclau-απόσπασμα (τεύχος 11)

Ο Αργεντινός Ernesto Laclau σπούδασε στα Πανεπιστήμια του Μπουένος Άιρες και της Οξφόρδης και είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Έσεξ. Στο πλαίσιο του τελευταίου ίδρυσε το μεταπτυχιακό πρόγραμμα στην Ιδεολογία και την Ανάλυση του Λόγου, που απέκτησε παγκόσμια ακτινοβολία. Σήμερα είναι καθηγητής πολιτικής θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Έσεξ και καθηγητής ανθρωπιστικών και ρητορικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Νορθγουέστερν (ΗΠΑ). Το έργο του, αρχικά επηρεασμένο από τους πολιτικούς αγώνες που ο ίδιος βίωσε στην Αργεντινή, επικεντρώθηκε σε μια κριτική του μαρξιστικού αναγωγισμού μέσα από την εμβάθυνση της γκραμσιανής θεωρίας της ηγεμονίας και της επαφής με δυναμικές παραδόσεις του σύγχρονου στοχασμού (σημειολογία, αποδόμηση, ψυχανάλυση κλπ.). Έγινε ιδιαίτερα γνωστός για τις αναλύσεις του των πολιτικών ταυτοτήτων, του λαϊκιστικού φαινομένου και του πολιτικού λόγου, τις οποίες ανέπτυξε σε σειρά βιβλίων. Σημαντικότερα τα εξής: Πολιτική και ιδεολογία στη μαρξιστική θεωρία (Σύγχρονα Θέματα, Θεσσαλονίκη 1983), Hegemony and Socialist Strategy (Verso-New Left Books, Λονδίνο 1985), Για την επανάσταση της εποχής μας (Nήσος, Αθήνα 1997), On Populist Reason (Verso,Λονδίνο, 2005).
Mε αφορμή την πρόσφατη παρουσία του στη Θεσσαλονίκη, σε μια σειρά εκδηλώσεων που διοργάνωσαν τα Tμήματα Πολιτικών Eπιστημών και Aγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του AΠΘ ο Ernesto Laclau μίλησε στο ENEKEN και αναφέρθηκε σε ορισμένες πτυχές της πολιτικής του σκέψης.

ENEKEN: Eτοιμάζοντας τις ερωτήσεις για τη συνέντευξή μας έπεσα σε μία ταινία με θέμα τη ζωή του Mαραντόνα. Ήταν μία παραγωγή του γαλλογερμανικού δορυφορικού καναλιού ARTE. Aπό την οθόνη και υπό τα καυστικά σχόλια του δημοσιογράφου παρήλασαν το «χρυσό παιδί» της Aργεντινής με τα ψυχοδράματά του, και μερικές από τις γκροτέσκες και γραφικές φυσιογνωμίες της χώρας: ο πρόεδρος Mενέμ με τις χορευτικές και ρητορικές του επιδόσεις, ο πρόεδρος Pούε, η εφιαλτική φυσιογνωμία του δικτάτορα Bιντέλα αλλά και οι συγκλονιστικές μητέρες των 30.000 νεκρών, οι εξεργέσεις των φτωχών, οι επιδρομές των εξαθλιωμένων στα καταστήματα και τα σούπερ μάρκετ. H ιστορία του Mαραντόνα εικονογραφεί τη διατύπωσή σας για τον λαϊκισμό;
ERNESTO LACLAU: Δεν έχω δει την ταινία και δεν θα μπορούσα να ξέρω. Δεν γνωρίζω, βέβαια, και τις πολιτικές «θέσεις» του Μαραντόνα, παρόλο που νομίζω ότι είναι μάλλον προοδευτικές, αφού έχει εκφραστεί θετικά για το καθεστώς της Κούβας και τη Βενεζουέλα. Αναφορικά με την Αργεντινή, βέβαια, μπορούμε να πούμε ότι η χώρα γνώρισε δύο πολύπλοκες εμπειρίες οι οποίες σε κάποιο βαθμό οδήγησαν και στην αποσύνθεση της πολιτικής της ζωής. Η πρώτη περίοδος ήταν αυτή της στρατιωτικής δικτατορίας, η οποία διήρκεσε έως το 1983 και την οποία διαδέχθηκε μια περίοδος εφαρμογής πολιτικών νεοφιλελευθερισμού, κυρίως στη δεκαετία του 1990, υπό τον Μενέμ. Έτσι, όταν η χώρα χρειάστηκε να ανασυνθέσει τον εαυτό της, διέθετε μια ισχνή θεσμική βάση. Στην κατεύθυνση αυτή η κινητοποίηση των μαζών υπήρξε καθοριστικός παράγοντας στη διαδικασία ανοικοδόμησης. Το ίδιο σημαντικός παράγοντας είναι και οι προοδευτικές κυβερνήσεις, όπως η τωρινή της Κριστίνα Κίρσνερ.
ENEKEN: Μπορούμε να πούμε ότι ο περονισμός αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του φαινομένου του λαϊκισμού, έτσι όπως τον έχετε περιγράψει;
ERNESTO  LACLAU: Οπωσδήποτε ναι. O περονισμός ήταν ένα τυπικό παράδειγμα λαϊκισμού. Σήμερα ωστόσο η Αργεντινή κινείται σε μια κατεύθυνση «μεταπερονικής» κοινωνίας όπου δεν έχουμε να κάνουμε με το παραδοσιακό μοντέλο λαϊκισμού αλλά με ένα νέο είδος. Πάντως, στην αρχική σας ερώτηση η απάντηση είναι θετική, ο περονισμός ήταν η αρχική μήτρα του λαϊκισμού, από όπου προήλθαν όλες οι άλλες εκδοχές.
ENEKEN: Πρόσφατα στη Λίμα του Περού εγκαταστάθηκε «Tο Διεθνές Δικαστήριο των Λαών», που δημιουργήθηκε το 1979 στην Iταλία. Oι εναρκτήριες συνεδρίες έγιναν στις 14 Mαΐου στο αμφιθέατρο του Eθνικού Πανεπιστημίου Mηχανολόγων στη Λίμα, στο περιθώριο της συνόδου χωρών Λατινικής Aμερικής και Eυρωπαϊκής Ένωσης. Tο δικαστήριο, ανάμεσα σε άλλες, παρέπεμψε δύο πολυεθνικές, την «Bayer» και την «Shell» για καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ειδικά αυτών των Iνδιάνων. Mε δεδομένη την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην Λατινική Aμερική, πόσο μακριά βρισκόμαστε από τα αιματηρά πραξικοπήματα των προηγούμενων δεκαετιών και πώς βλέπετε το μέλλον των κοινωνιών της ηπείρου;
ERNESTO LACLAU: Νομίζω ότι η Λατινική Αμερική εξελίσσεται ξεκάθαρα προς μια κατεύθυνση κεντροαριστερών καθεστώτων τα οποία συνδυάζουν μια σειρά νέων θεσμικών οργάνων ―αποτέλεσμα του τέλους των στρατιωτικών δικτατοριών― παράλληλα με την κινητοποίηση των μαζών, στοιχείο που βέβαια απουσίαζε στο παρελθόν. Νομίζω, λοιπόν, ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει μόνον μία δεξιά κυβέρνηση στη Νότια Αμερική, εκείνη της Κολομβίας.
ENEKEN: Πρόσφατα, επίσης στην Kολομβία, είχαμε τη θεαματική παράδοση στις κυβερνητικές δυνάμεις μίας εκ των ηγετών των ανταρτών του FARC. H τηλεοπτική παρουσίαση, σαν λάφυρο, μιας γυναίκας που τα MME χαρακτήριζαν «σκληροπυρηνική επαναστάτρια», παρέπεμπε σαφέστατα στις εικόνες του Tσε δεμένου πισθάγκωνα από τους πράκτορες της CIA. H εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί και την ολοκλήρωση ενός κύκλου αντάρτικων κινημάτων στην Λατινική Aμερική;
ERNESTO LACLAU: Πιθανώς ναι, με την κλασική έννοια του όρου. Στην Kολομβία, εν πάση περιπτώσει, δεν υπήρξαν ενδείξεις ότι το FARC μπορούσε να καταλάβει την εξουσία. Oπότε, το περιστατικό που αναφέρετε αποτελεί σημάδι εξάντλησης που σηματοδοτεί, κι εδώ όπως και αλλού, το τέλος του ένοπλου αγώνα με τις μορφές που ξέραμε....