Τι ήταν ο Ναζισμός - φασισμός ; Μια καλλιέργεια και διαχείριση της Μοχθηρίας., η εργαλειακή διαχείριση του Κακού .Ε αυτό είναι και τώρα.

οι εικόνες που έχουμε για το Χιτλερικό καθεστώς είναι ακινητοποιημένες , λές και χτίστηκε μονοκοπανιας, , λές κι έφτασε στο Άουσβιτς απ'ευθείας . .

Ομως το Χιτλερικό καθεστώς , όπως και εκείνο του Φασισμού του Μουσσολινι χτίστηκε διαλεκτικά μέσα από αλληλεπιδράσεις, όπου τα σχέδια των Φασιστοναζηδων συναντούσαν την αντίσταση ή την αποδοχή της Κοινωνίας ( δηλαδή αντιπάλων ή ουδέτερη κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων) και τροποποιούνταν αντίστοιχα.. 

 Ο Φασισμός ως η πιο εφιαλτική μορφή της αντίδρασης είχε ( και έχει ) μια τρομαχτική δύναμη παραπλάνησης , είναι πρωτεικός : αλλάζοντας μορφή , εμφανίζεται ως κάτι νέο , διαφορετικό , η συμπύκνωση του μοντέρνου αλλά και η παράδοση μαζί , το μέλλον και το παρελθόν σε συσκευασία ενός. 

Είχα διαβάσει για το από που αντλούσε τη δύναμη της η Γκεστάπο η τρομερή μυστική αστυνομία του Χιτλερικού καθεστώτος :. Ε λοιπόν η Γκεστάπο είχε ελάχιστα στελέχη αλλά χιλιάδες ή μάλλον εκατομμύρια πληροφοριοδότες , καθώς υποκινούσε όλη την αβάσταχτη μοχθηρία των " απλών " ανθρώπων , την τάση τους να χώνουν την μύτη τους και να καταγγέλλουν κάθε τι που τους φαίνονταν ύποπτο, παράξενο , διαφορετικό. " Αυτή εδώ η κυριά Δεν είναι σαν εμάς " .

Η Δύναμη του καθεστώτος αντλούνταν από αυτή την από τα κάτω προερχόμενη τάση των ανθρώπων να κουτσομπολεύουν ,να κρίνουν συμπεριφορές με τη πρώτη ματιά ,να επικρίνουν το διαφορετικό . Ο Ναζισμός απλώς καλλιέργησε και όξυνε την δυσανεξία και το Μίσος για το διαφορετικό για ότι φαινότανε εμπόδιο στη φαντασίωση μιας ευτυχισμένος Γερμανίας οπού όλοι θα ήταν πανομοιότυπο : " Τι εμποδίζει την ομοιομορφία " : Τι εμποδίζει τον κύκλο την ευτυχία κλπ. ; Μα Οι εβραίοι, οι τσιγγάνοι οι κομμουνιστές " ..

. Ο Ναζισμός εκμεταλλεύτηκε την Νοσταλγία- που δεν είναι Ανάμνηση αλλά επιλεκτική ανάμνηση επενδυμένη με συναίσθημα - για να οικοδομήσει έναν πρόσκαιρα Παραδεισένιο εφιάλτη που οδήγησε στην καταστροφή .......... 

 Και γιατί τα λέμε όλα αυτά ; Ναι υπάρχει η τάση του να αντιμετωπίζουμε την ιστορία ως κάτι το Αμετάκλητα περασμένο ως κάτι που αφορούσε Άλλο χώρο και χρόνο" Πάει πέρασε " . Όμως εγώ νιώθω μια ανατριχιαστική ομοιότητα στον τρόπο που το καθεστώς έκτακτης ανάγκης που ζούμε γίνεται μόνιμο, στον τρόπο που αξιοποιείται η μοχθηρία και το Μίσος για να στρέφει ενάντια σε αποδιοπομπαίους τράγους : τις μάγισσες, τους εβραίους τότε , τους Πρόσφυγες και φυλακισμένους τώρα . . 

Τι ήταν ο Ναζισμός - φασισμός ; Μια καλλιέργεια και διαχείριση της Μοχθηρίας., η εργαλειακή διαχείριση του Κακού .Ε αυτό είναι και τώρα. ΝΑΖΙ: Η Ιστορία Προειδοποιεί ( Η σειρά αποτελείτε απο 6 επεισόδια ) Παραγωγής: BBC Διάρκεια: 48:00 min (το κάθε επεισόδιο) Υπότιτλοι: Ελληνικοί Ενσωματωμένοι Γλώσσα: Αγγλικά https://greekdocumentaries2.blogspot.com/2014/10/nazi-istoria-proeidopoiei-ntokimanter.html?fbclid=IwAR33dge9LiKOC1Mb6ZkXYlUQD4WAWdNdFRs8DRLVtTXU9-3u4wDPThSzd4o https://greekdocumentaries2.blogspot.com/2014/10/nazi-istoria-proeidopoiei-ntokimanter.html?fbclid=IwAR282NdbMNsgcCcFpizwac1iBSJl8MFFPPt2CBV_TW79wZtYd2BPsQ_4sjk

Ήθος ανθρώπω δαίμων ( Ηράκλειτος ) Από το Χάιντεγκερ ,: επιστολή για τον Ανθρωπισμό

  ὡς σκέψη ὀφείλει να σκεφτεί προπάντων τὴν ἀλήθεια τοῦ Εἶναι.

Μετάφραση Κωστής Παπαγιώργης 

Αθήνα 1987 

Αν όμως τόσο ἡ «ὀντολογία» ὅσο καὶ ἡ ἠθική καθώς και κάθε σκέψη που ἔχει ὡς ἀφετηρία της ἐπιμέρους μαθήσεις ἔπαυαν νὰ ἔχουν ἰσχύ, καί ἔτσι ἡ σκέψη μας γινόταν αὐστρότερη, τί μορφή θὰ εἶχε τότε τὸ ἐρώτημα για τη σχέσηἀνάμεσα στις δύο παραπάνω φιλοσοφικές μαθήσεις; Η «ἠθική» ἐμφανίζεται μαζί με τη «λογική» και τη «φυσική» για πρώτη φορά στη σχολή του Πλάτωνος. Οἱ μαθήσεις αὐτές γεννιούνται σε μιὰ ἐποχή ὅπου ἡ σκέψη γίνεται «φιλοσοφία», ἡ φιλοσοφία ἐπιστήμη* καί ἡ ἴδια ή ἐπιστήμη ἀκαδημαϊκή ενασχόληση καί πρακτική. 

Ἡ πορεία ποὺ ἀκολούθησε ή φιλοσοφία που νοήθηκε μὲ αὐτόν τον τρό πο, ἡ ὁποία εἶχε ὡς ἐπακόλουθο τή γένεση τῆς ἐπιστήμης και την παρακμή τῆς σκέψης. Οἱ στοχαστές τῆς προηγούμε νης ἐποχῆς δὲν γνωρίζουν οὔτε «λογική», οὔτε «ἠθική», οὔ τε «φυσική». Ωστόσο ή σκέψη τους δὲν εἶναι οὔτε μἀλογι- κή», οὔτε «ἀνήθικη». Σκέπτονταν ὅμως τη φύση* με μια βαθύτητα καί μιά εὐρύτητα πού ποτέ καμιά μεταγενέστερη «φυσική» δὲν μπόρεσε πια να φθάσει. Οἱ τραγωδίες τοῦ Σοφοκλή διαφυλάσσουν στο λέγειν τους ἄν δεχτούμε βέ- βαια ὅτι μια τέτοια σύγκριση εἶναι γενικά ἐπιτρεπτή – το ἦθος* πιό πρωταρχικά ἀπό τίς παραδόσεις τοῦ ᾿Αριστοτέλη γιὰ τὴν «ἠθική».

 Μιά ρήση τοῦ Ἡράκλειτου πού ἀποτελεῖ- ται ἀπό τρεῖς λέξεις μόνο λέει κάτι τόσο ἁπλό, ὥστε μέ αὐτή νὰ ἔρχεται ἄμεσα στὸ φῶς ἡ οὐσία τοῦ ἤθους.

Ἡ ρήση τοῦ Ἡράκλειτου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀποσπ. 119): *ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων*. Συνήθως μεταφράζουμε με τον ἀκόλουθο τρόπο: «Ο καθαυτό χαρακτήρας τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ὁ δαίμονάς του». Ἡ μετάφραση αὐτή σκέπτεται

 νεοτερικά

Η λέξη ὀνομάζει τὸν ἀνοιχτό χώρο όπου κατοικεῖ ὁ ἄνθρω πος. Το ᾿Ανοιχτό της διαμονής αφήνει να φανεί ὅ,τι κατευ θύνεται πρός τὴν οὐσία τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἔτσι ἐρχόμενο δια μένει στὴν ἐγγύτητά της ένν. τῆς οὐσίας). Η διαμονή του ἀνθρώπου περιέχει και διαφυλάσσει την έλευση αὐτοῦ στο ὁποῖο ἀνήκει ἡ οὐσία τοῦ ἀνθρώπου. Σύμφωνα με τη ρήση τοῦ Ἡράκλειτου, τοῦτο εἶναι ὁ δαίμων, ὁ θεός. Η ρήση λέει: ὁ ἄνθρωπος διαμένει, καθόσον εἶναι ἄνθρωπος, στην 355 ἐγγύτητα τοῦ θεοῦ. Με τη ρήση αὐτή του Πράκλειτου συμ φωνεί μιὰ ἱστορία που ἀναφέρει ὁ ᾿Αριστοτέλης (Περί ζώων μορίων Α5, 645 α 17) καί ποὺ ἔχει ὡς ἑξῆς: *Ηρά κλειτος λέγεται πρός τους ξένους εἰπεῖν τους βουλομένους ἐντυχεῖν αὐτῷ οἱ ἐπειδὴ προσιόντες εἶδον αὐτόν θερόμενον πρὸς τῷ ἰπνῷ ἔστησαν, ἐκέλευε γάρ αὐτοὺς εἰσιέναι θαρρού ντας· εἶναι γάρ καὶ ἐνταῦθα θεούς...*

«Διηγοῦνται γιὰ τὸν Πράκλειτο κάτι πού εἶπε στοὺς ξέ- νους που ἤθελαν νὰ τὸν ἐπισκεφτούν. Φθάνοντας σπίτι του τὸν εἶδαν νὰ ζεσταίνεται δίπλα σε ένα φούρνο. Ἔκπληκτοι στάθηκαν ἀκίνητοι, καί τοῦτο κυρίως γιατί τοὺς ἐνεθάρρυνε, βλέποντας τους να διστάζουν, και τους προέτρεπε να μπούνε μέσα λέγοντάς τους: "Κι ἐδῶ ἐπίσης εἶναι οἱ θεοί παρό- ντες".

Ἡ ἱστορία ὁμιλεῖ ἀπό μόνη της· ὡστόσο θα θέλαμε να τονίσουμε ορισμένα σημεία.

Το πλῆθος τῶν ξένων ἐπισκεπτῶν, κατεχόμενο ἀπό μιά φορτική περιέργεια για το στοχαστή, ἀπογοητεύεται ὅταν πρωτοαντικρίζει τή διαμονή του καί περιέρχεται σε ἀμηχα νία. Πιστεύει ότι πρέπει νὰ βρεῖ τὸ στοχαστή σε μια κατά- σταση πού, σὲ ἀντίθεση πρός τόν καθημερινό τρόπο διαβίω- σης, φέρει τα χαρακτηριστικά τῆς ἐξαίρεσης, τοῦ σπάνιου καὶ τοῦ συναρπαστικοῦ. Το πλῆθος perhaps μὲ τὴν ἐπίσκεψήτου στο στοχαστή να βρεί πράγματα, που – τουλάχιστον για λίγο καιρό – θα δώσουν το υλικό για μια διασκεδαστική φλυαρία. Οἱ ξένοι ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ ἐπισκεφτούν το στοχα στη περιμένουν ἴσως νὰ τὸν δοῦν ἀκριβώς τη στιγμή που είναι βυθισμένος σε βαθιά περισυλλογή. Οἱ ἐπισκέπτες θέ λουν να «βιώσουν» το θέαμα αὐτό, ὄχι τόσο γιὰ νὰ κατακύ ριευθοῦν ἀπὸ τὴ σκέψη, παρά ἀπλά καί μόνο γιὰ νὰ μπορούν νὰ διηγηθούν ὅτι εἶδαν καὶ ἄκουσαν κάποιον γιὰ τὸν ὁποῖο λέγεται πώς εἶναι στοχαστής.

᾿Αντ᾿ αὐτοῦ οἱ περίεργοι βρίσκουν τον Ἡράκλειτο δίπλα στο φούρνο ποὺ εἶναι ἕνας ἀρκετά καθημερινός καὶ ἀσήμα- ντος χώρος. Βέβαια ἐδῶ ψήνεται το ψωμί. ᾿Αλλά ὁ Ἡρά κλειτος δὲν ἀσχολείται οὔτε καν με το ψήσιμο του ψωμιού στο φούρνο. Εἶναι ἐκεῖ κοντά μόνο για να ζεσταθεί. Ἔτσι προδίδει σε αὐτὸ τὸν ἐντελῶς καθημερινό χώρο ὅλη τὴν ἔν- 356 δεια τῆς ζωῆς του. Το θέαμα ἑνός στοχαστή που κρυώνει παρουσιάζει ἐλάχιστο ἐνδιαφέρον. Καί πραγματικά, οἱ πε ρίεργοι ἐπισκέπτες χάνουν μὲ αὐτὸ τὸ ἀπογοητευτικό θέαμα ἀμέσως το κέφι τους να πάνε πιο κοντά. Τι να κάνουν σε ένα τέτοιο μέρος; Αυτό το καθημερινό καί ἄχαρο θέαμα κάποιου που κρυώνει και κάθεται κοντά στο φούρνο, μπορεῖ ὁ καθένας μας νὰ δεῖ στὸ σπίτι του. Για ποιό λόγο, ἐπομένως, νὰ ἐπι- σκεφτούν ἕνα στοχαστή; Οἱ ἐπισκέπτες ἑτοιμάζονται πάλι να φύγουν. Ὁ Ἡράκλειτος διαβάζει στα πρόσωπά τους την ἀπογοητευμένη περιέργεια. Ξέρει πώς ἀρκεῖ νὰ μὴν ἐκπλη- ρωθεῖ ἡ ἀνάγκη τοῦ πλήθους για θέαμα, γιὰ νὰ ἐξαναγκα σθοῦν αὐτοί που μόλις ἔφθασαν να γυρίσουν ἀμέσως πίσω. Γι' αὐτὸ τοὺς ἐνθαρρύνει. Τούς προτρέπει κατ᾿ ἰδίαν να μπούνε μέσα λέγοντάς τους: *εἶναι γάρ καὶ ἐνταῦθα θεούς*, κοἱ θεοί εἶναι ἀκόμη κι ἐδώ παρόντες».

Η ρήση φωτίζει με διαφορετικό τρόπο τη διαμονή ήθος ) 

 καί τή δραστηριότητα του στοχαστή.

 Ἡ ἱστορία δεν μᾶς λέει ἄν οἱ ἐπισκέπτες την κατάλαβαν ἀμέσως ἢ κάν ἂν τὴν κατάλαβαν καί ἔπειτα εἶδαν ὅλα τὰ πράγματα διαφο ρετικά σε αὐτὸ τὸ ἄλλο φῶς. 

Τό γεγονός ὅμως ὅτι ἡ ἱστορία αὐτὴ ἔγινε γνωστή καί μάλιστα ἔφθασε ὡς ἐμᾶς τους σημερινούς, ὀφείλεται στο ὅτι τὸ περιεχόμενό της ἀντανακλά και χαρακτηρίζει τὴν ἀτμόσφαιρα αὐτοῦ τοῦ στοχαστή. 

*Καί ἐνταῦθα* «ἐδῶ ἐπίσης», στο φούρνο, σε αὐτὸ τὸν καθημερινό χώρο, ὅπου κάθε πράγμα καί κάθε κατάσταση, κάθε δραστηριότητα καί κάθε σκέψη εἶναι οἰκεῖα καί κοινά, δηλαδή συνήθη, «ἐδῶ λοιπόν ἐπίσης» στη σφαίρα τοῦ συνήθους *εἶ-ναι θεούς*, συμβαίνει «νά εἶναι οἱ θεοί παρόντες».

*ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων* λέει ὁ ἴδιος ὁ Ἡράκλειτος: «Ἡ (συνήθης) διαμονή εἶναι γιὰ τὸν ἄνθρωπο τὸ ἀνοιχτό πεδίο ὅπου ὁ θεός (τὸ ἀ-σύνηθες) ἔρχεται στην παρουσία».

Αν τώρα, σύμφωνα μέ τή θεμελιακή σημασία τῆς λέξης ἦθος*, ὁ ὅρος ἠθική-θέλει νὰ πεῖ ὅτι σκέπτεται τή διαμονή τοῦ ἀνθρώπου,

 τότε ἡ σκέψη ἐκείνη που σκέπτεται τὴν ἀλήθεια τοῦ Εἶναι ὡς το πρωταρχικό στοιχεῖο τοῦ ἀνθρώπου ὡς ἐξιστάμενου ὄντος εἶναι ἤδη ἐν ἑαυτῇ ἡ ἀρχέγονη ἠθική. 

Η σκέψη ὅμως αὐτή δὲν εἶναι ἠθική κατά πρώτο λόγο, έπειδὴ εἶναι ὀντολογία. 

Γιατί ἡ ὀντολογία δέν σκέπτεται παρά μόνο τὸ ὄν* στο Εἶναι του. Ὅσο λοιπόν ἡ ὀντολογία δὲν στοχάζεται τὴν ἀλήθεια τοῦ Εἶναι, παραμένει ἀθεμελίωτη.

 Γι᾿ αὐτό ὀνομάσαμε θεμελιώδη ὀντολογία τη σκέψη πού ἐπιχείρησε στο «Ε.κ.Χ.» να σκεφτεί προπαρασκευαστικά πρός την κατεύθυνση τῆς ἀλήθειας τοῦ Εἶναι. 

Ἡ θεμελιώδης ὀντολογία ζητεῖ νὰ ἀναχθεῖ στὸ οὐσιῶδες θεμέλιο, ἀπό ὅπου προέρχεται ἡ σκέψη τῆς ἀλήθειας τοῦ Εἶναι. 

Ήδη μέ την τάση της να θέτει τὰ ἐρωτήματα διαφορετικά ή σκέψη αὐτή ἔχει ἀπομάκρυνθεῖ ἀπό τήν «ὀντολογία» τῆς μεταφυσιης ( ακόμα και εκείνης του Καντ 

153). ᾿Αλλά ἡ «ὀντολογία», εἴτε εἶναι ὑπερβατολογική εἴτε είναι προκριτική, 

δὲν ὑπόκειται σε κριτική γιατί σκέπτεται το Είναι τοῦ ὄντος, συμπιέζοντας συνάμα το Εἶναι στὴν ἔννοια, ἀλλά γιατί δεν σκέπτεται τὴν ἀλήθεια του Εἶναι και παραγνωρίζει ἔτσι ὅτι ὑπάρχει μια σκέψη αὐστηρότερη ἀπὸ τὴν ἐννοιολογική. Η σκέψη ποὺ ἐπιχειρεῖ νὰ σκεφτεί προπαρασκευαστικά πρός την κατεύθυνση τῆς ἀλήθειας τοῦ Εἶναι, δὲν φέρει στη γλώσσα παρά ἕνα ἐλάχιστο μέρος τῆς ἐντελῶς ἄλλης διά στασης, καὶ τοῦτο λόγω τῶν δυσχερειών που παρουσιάζει ή πρώτη προσέγγιση. Ἡ γλώσσα αὐτή νοθεύεται στο μέτρο ποὺ δὲν κατορθώνει να διατηρήσει τὴν οὐσιαστική βοήθεια τῆς φαινομενολογικῆς θέασης ἀφήνοντας κατά μέρος την ἄμετρη ἀξίωση για «ἐπιστήμη» καί «ἔρευνα». Γιὰ νὰ κάνου με την προσπάθεια αὐτὴ τῆς σκέψης ἀναγνωρίσιμη και και τανοητή στα πλαίσια τῆς ὑφιστάμενης φιλοσοφίας, ἔπρεπε στην ἀρχή να μιλήσουμε μόνο μέσα στον ὁρίζοντά της χρησι μοποιώντας όρους που τῆς εἶναι οἰκεῖοι.

Στο μεταξύ μπόρεσα να διαπιστώσω ὅτι ἀκριβῶς οἱ ὅροι αὐτοί ἔμελλαν να δημιουργήσουν ἄμεσα καὶ ἀναπόφευκτα ἐσφαλμένες ἐντυπώσεις. 

Γιατί οἱ ἀναγνώστες δὲν ξανα- σκέφτηκαν τους ὅρους καὶ τὴν ἐννοιολογική γλώσσα που τοὺς ἀντιστοιχεῖ μέ βάση το Πράγμα ποὺ ἐπιχειρούσαμε να σκεφτούμε, παρά κατανόησαν το Πράγμα τοῦτο μὲ τὴν ἀρω-γή τῶν ὅρων αὐτῶν ποὺ διατήρησαν τη συνήθη σημασία τους. 

Ἡ σκέψη που ρωτά γιὰ τὴν ἀλήθεια τοῦ Εἶναι καὶ ἐπιπλέον καθορίζει τὴν οὐσιώδη διαμονή τοῦ ἀνθρώπου μὲ ἀφετηρία και κατεύθυνση το Εἶναι δὲν εἶναι οὔτε ἠθική οὔτε ὀντολογία. 

Επομένως τὸ ἐρώτημα για τη σχέση μεταξύ τῶν δυό 358 μαθήσεων δὲν ἔχει πλέον βάση σε ἕνα τέτοιο χώρο. Ωστό σο, τὸ ἐρώτημα σας, νοούμενο πρωταρχικότερα, ἔχει νόημα

147 - 153 

καί ὄχι ἑλληνικά. Ήθος* σημαίνει κατοικία, τόπο διαμονής.

147

Τα ήθη της μεταπολίτευσης ..

 ΑΓΓΕΛΑ ΚΑΣΤΡΙΝΑΚΗ

Και βέβαια Αλλάζει 

Σελ.110,111 

Τὸ προσωπικὸ εἶναι καὶ πολιτικὸ

-------------------------------------

Θεωρητικά τουλάχιστον, οἱ γνώσεις της Εἰρήνης γύρω ἀπὸ τὶς σχέσεις τῶν δύο φύλων εἶχαν αἰσθητὰ προχωρήσει.

Στὴ Μαθητική Πορεία γίνονταν σοβαρές συζητήσεις γι' αὐτὰ τὰ ζητήματα, προκειμένου νὰ προετοιμάσουν τὰ ἄρθρα. 

Τὸ προσωπικὸ εἶναι καὶ πολιτικό: βασική παραδοχή.

Ἡ ἰδιωτικὴ ζωὴ ἀφορᾶ τὴν πολιτική, δὲν ὑπάρχουν στεγανὰ ἀνάμεσά τους. 

Οἱ σχέσεις τῶν δύο φύλων εἶναι ἕνα καθαυτὸ πολιτικό θέμα...

Ἦταν σαφές λοιπὸν πὼς πολλὰ ἀπὸ τὰ δεινὰ ποὺ ταλάνιζαν τοὺς νέους ὀφείλονταν στὴ στρεβλή διαπαιδαγώγηση ποὺ ἔπαιρναν ἀπὸ τὴν οἰκογένειά τους.

 Καὶ δὲν καμιὰ σημασία ἂν ἡ οἰκογένεια ἦταν δεξιὰ ἢ ἀριστερή. 

Ὑπῆρχαν πολλοὶ ἀριστεροὶ μὲ ἐντελῶς συντηρητικές ἐν πιλήψεις. «Ὁ προοδευτισμὸς σὲ αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν συμβαδίζει ἀναγκαστικὰ μὲ τὴν πολιτική τοποθέτηση, ἀλλὰ ἐμεῖς ὀφείλουμε νὰ τὸν κάνουμε νὰ συμπέσει», έλε γε ο Μάκης.

 Στὴν οἰκογένεια, τὰ ἀγόρια μάθαιναν ἀπὸ μικρὰ νὰ διαχωρίζουν τὴ γυναίκα σὲ ἀγία καὶ πόρνη. Ἐξιδανίκευση ή καταδίκη. 

Ἂν ἕνα κορίτσι ήταν πρόθυμο νὰ προχωρήσει σεξουαλικά, τότε κινδύνευε νὰ χαρακτηριστεῖ πόρνη.

 Έτσι ὅμως ὁ δρόμος πρὸς μιὰ φυσιολογική σεξουαλικότητα ήταν ναρκοθετημένος. 

Πόσες ἐνοχὲς δὲν δημιουργούσε αὐτὴ ἡ πρακτική... Έπειτα βασίλευε καὶ ἡ ἀνισότητα.

 Άλλα πράγματα ἐπιτρέπονταν στὸ ἀγόρι καὶ ἄλλα στο κορίτσι. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια, στὸ κορίτσι ἀπαγορεύονταν τὰ πάντα.

 Τὸ φοβερὸ ζήτημα τῆς παρθενίας, ὁ τόσο ἀπαρχαιωμένος αὐτὸς θεσμός, δὲν ἦταν τάχα ἡ πιὸ τρανὴ ἀπόδειξη γιὰ τὰ δύο μέτρα καὶ δύο σταθμὰ ποὺ ἴσχυαν ἀκόμα στην κοινωνία: 

Όλες αὐτὲς τῆς προκαταλήψεις ἔπρεπε νὰ τις καταπολεμήσει ἡ Μαθητική Πορεία μὲ ἔξυπνα άρθρα.

Καθιέρωσαν μια σελίδα ποὺ τὴν ὀνόμασαν«Χέρι μὲ χέρι στην καθημερινή ζωή» 

μιὰ σειρὰ ἀνθρωπάκια, ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ἔφτιαχναν στη χειροτεχνία, στο δημοτικό, τσακίζοντας τὸ χαρτί καὶ κόβοντας ἕνα ἀνθρώπινο σχήμα ποὺ ἔβγαινε μετά πανομοιότυπο.

 Τὸ τελευταῖο ἀνθρωπάκι δεξιά κρατούσε ένα λουλούδι, τὸ τελευταῖο ἀριστερὰ εἶχε σφιγμένη τὴ γροθιά το

Συνδυάζοντας τὸ πολιτικό μὲ τὸ προσωπικό, ἡ Εἰρήνη διοργάνωσε ένα πάρτι γιὰ τὰ γενέθλιά της

------

Λοιπὸν κι ἐγώ, ἐπειδὴ κρατοῦσα τὴν Αὐγὴ καὶ ήθελα  φαίνεται ὁ τίτλος, δὲν κάπνιζα. Ήταν ή μόνη φορά στη ζωή μου ποὺ ἐπέδειξα αὐτοσυγκράτηση.

ΣΥΝΤΡΟΦΙΚΟΤΗΤΑ (Σταμάτης)

/ τά ήθη ἄλλαξαν ἐντυπωσιακά στη Μεταπολίτευση

 από πουριτανισμο στὸ τέλος τῆς δικτατορίας · τὸ κλίμα τοῦ εἶχε ἀρχίσει νὰ σπάει στὴν Ἀθήνα. Ὅμως στὴν ἐπαρχία δὲν εἶχε ἀκόμα συμβεῖ κάτι τέτοιο.

 Έτυχε νὰ βρίσκομα στὴ Σάμο τὸ καλοκαίρι τῆς Μεταπολίτευσης. Έκανα παρέα μὲ παιδιὰ ποὺ ἔμεναν ἐκεῖ. 

Ξέρεις πῶς ἐπικοινωνοῦσαν τὰ ζευγαράκια μεταξύ τους; Δίναν ὁ ἕνας στον. άλλον ραβασάκια ποὺ ἔλεγαν ἂς ποῦμε «Σάρδεις ἀπὸ Ἐκβάτανα ἀπέχουν παρασάγγας πέντε», καὶ ἐννοοῦσαν  στις  πέντε πίσω ἀπὸ τὸ γήπεδο»

. Τέτοια καταπίεση υπήρχε Καὶ στὴν Ἀθήνα βέβαια, στὰ περίπτερα, στὰ ξένα περιοδικὰ ποὺ τύχαινε νὰ ἔχουν γυμνόστηθες, ἔπρεπε ὁ περιπτερὰς νὰ σβήνει τὰ ἐπίμαχα σημεῖα μὲ μαρκαδόρο, ἕνα πρὸς ἕνα.

Το 1975 παιζόταν ἕνα ἐλαφρὸ πορνό, ἡ Ἐμμανουέλλα. Είχαμε πάει μὲ τὸν Ἀντώνη. Γινόταν χαλασμός. Ἦταν, μοῦ φαίνεται, ἡ πρώτη φορὰ ποὺ παιζόταν σὲ κανονικό κινηματογράφο κάτι τέτοιο. Είχαμε καὶ μιὰ συμφοιτήτρια τότε, θεούσα. Αὐτὴ διακινοῦσε λοιπὸν ἕνα κείμενο ἐναντίον τῆς πορνογραφίας. Ἕνας φίλος ἀπὸ τὴ σχολή, ὁ Ἀχιλλέας, πῆγε καὶ ὑπέγραψε. «Τί ἔκανες, βρὲ γελοίες» τοῦ λέω. Αὐτὸς χαχάνιζε. «Ναί, ἀλλὰ δὲν ξέρεις πῶς ὑπέγραψα». ,« Πῶς; » «Ὡς Ἀχιλλέας Τσόντας!»

σελν132 

 Όλοι ύπογράφαμε τότε κείμενα τοῦ τύπου « Ἔξω οἱ Τοῦρκος ἀπ' τὴν Κύπρο» ή «Έξω οἱ βάσεις τοῦ θανάτου», κι αὐτή, ἡ συμφοιτήτρια, ζητοῦσε ἡ ταλαίπωρη νὰ ὑπογράψουμε ἐναντίον τῆς πορνογραφίας!

Ἡ βασικὴ αἴσθηση τῆς Μεταπολίτευσης πάντως ήταν ὅτι ὁ τύραννος δὲν εἶναι παντοδύναμος, ὁποιοσδήποτε τύραννος. 

Αὐτὸ ἔδινε μιὰ τεράστια ἀνακούφιση καὶ μιὰ πνοή πρὸς τὴ δημιουργία. Πόσα πράγματα δὲν ἦρθαν στὴν ἐπι φάνεια ἐκείνη τὴν ἐποχή!

 Ὅλη ἡ θαμμένη ἱστορία τῆς Αντίστασης καὶ τοῦ Ἐμφυλίου, τὰ ἀντάρτικα, τὰ ἀπαγορευμένα τραγούδια τοῦ Θεοδωράκη... 

Ἔπειτα γνώριζες ἀνθρώπους ποὺ εἶχαν ὅλοι μιὰ διάθεση ἐπαφῆς καὶ προ-σφορᾶς.

 Πήγαινες στὸ φεστιβάλ τῆς Αὐγῆς καὶ ἔβλεπες κόσμο. 

Στὸν τρίτο όροφο, στὰ κεντρικά γραφεῖα τοῦ Ρήγα, στὸ βιβλιοπωλείο, ἔμπαινες καὶ μετὰ ἀπὸ λίγο ἔβρι σκες δέκα-δεκαπέντε ἀνθρώπους νὰ μιλήσεις. Ὑπῆρχε ἕνα κλίμα διερευνητικό, ὄχι ὑποχρεωτικὰ εὐνοϊκὸ ἀπέναντι σου σὲ ὅλα, ἀλλὰ μὲ μιὰ ἐγκαρδιότητα, μιὰ συντροφικότητα, ναί, ἀκριβῶς αὐτό, ἕνα κλίμα παρεΐστικο μὰ καὶ σοβαρό ταυτόχρονα, ἕνα κλίμα δουλειᾶς.

Μιὰ φορά, σὲ συνεδρίαση, χασκογελούσαμε ἐσὺ κι ἐγὼ σὲ μιὰν ἄκρη. Φοροῦσες τότε, νομίζω, ἕνα φουστάνι ἄσπρο μὲ μικρὰ μικρὰ καρό, ἔτσι δὲν εἶναι; Στὸ τέλος τῆς συνε- δρίασης μὲ πιάνει ὁ Μάκης. «Δὲν ἤθελα», μοῦ λέει, ανὰ σοῦ κάνω παρατήρηση μὲς στὴ συνεδρίαση, ἀλλὰ δὲν εἶναι τρόπος συμπεριφορᾶς αὐτός. Δὲν μποροῦμε νὰ περιφρο νοῦμε τὶς διαδικασίες καὶ ὀφείλουμε νὰ σεβόμαστε τοὺς ὑπόλοιπους δέκα ποὺ εἶναι πλάι μας». 

133

Β έκδοση 2015 

110

Ο Εαυτός ως Εμεις. σε αντίθεση με το Άτομο

Marshall Sahlins

Η δυτική ψευδαίσθηση της ανθρώπινης φύσης

Στοχασμοί γύρω από τη μακραίωνη ιστορία της ιεραρχίας,

της ισότητας και της εξύψωσης από την αναρχία στη Δύση

και Συγκριτικές σημειώσεις πάνω σε άλλες αντιλήψεις περί της ανθρώπινης συνθήκης

Μετάφραση Νίκος Κούρκουλος

ΕΚΔΟΣΕΙΣ. του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ

2010 

65

Μιλώντας γενικά για την αφρικανική έννοια «του ατόμου», ο Roger Bastide γράφει «Δεν υπάρχει παρά μόνο στο βαθμό που είναι “έξω” και διαφορετικό" από τον εαυτό του». 

Είναι ξεκάθαρο ότι σ' αυτές της κοινωνίες ο εαυτός δεν είναι συνώνυμος με το οριοθετημένα, ενιαίο και αυτόνομο άτομο όπως το ξέρουμε - ειδικότερα όπως τον ξέρουμε, στην κοινωνική μας θεωρία αν όχι στη συγγενική μας πρακτική.

 Απεναντίας, το ατομικό πρόσωπο είναι ο γεωμετρικός τόπος πολλαπλών άλλων εαυτών με τους οποίους αυτός ή αυτή συνδέεται με σχέσεις αμοιβαίας υπόστασης – έστω κι αν, για τον ίδιο λόγο, κάθε προσωπικός εαυτός είναι περισσότερο ή λιγότερο σκορπισμένος μεταξύ άλλων.

 Η παρατήρηση του McKim Marriott για την Ινδία ήταν η πρώτη που τράβηξε την προσοχή των ανθρω πολόγων στο φαινόμενο αυτό:

Στη Νότια Ασία, τα πρόσωπα – τα μεμονωμένα υποκείμενα- δεν θεωρούνται ότι είναι «ατομικά», δηλ. αδιαίρετες και οριοθετημένες μονάδες, όπως είναι συνήθως στη δυτική κοινωνική και ψυχολογική θεωρία αλλά και στον κοινό νου. Απεναντίας, φαίνεται ότι, στη Νότια Ασία, 

τα πρόσωπα νοούνται συνήθως «τομικά» ή διαιρετά. 

Για να υπάρχουν, τα τομικά πρόσωπα απορροφούν ετερογενείς υλικές επιρροές. 

Πρέπει επίσης να δίνουν κομμάτια από τις κωδικοποιημένες υποστάσεις τους –ουσίες, κατάλοιπα ή άλλη ενεργή επιρροή- τα οποίαμ

πορεί τότε να ανα- παράγουν σε άλλους κάτι από τη φύση των προσώπων από τα οποίαπ  ροέρχονται.

Με μια κουβέντα, στις συγγενικές σχέσεις, άλλοι γίνονται και τηγορήματα της ύπαρξης κάποιου, και αντίστροφα. Και δεν εννοώ την εναλλαγή οπτικής γωνίας, που είναι γνώρισμα όλων

66

των άμεσων κοινωνικών σχέσεων σύμφωνα με τους φαινομενολογους

 Εννοώ την ενσωμάτωση ορισμένων τους φαινομενο. εξού και σχέσεων, λόγους. Εννοώ την ενσωμάτωση στην υπόσταση κάποιου. Και αν «εγώ είμαι ένας άλλος», τότε ο άλλος είναι επίσης δική μου υπόθεση. 

Όντας ο ένας μέλος του άλλου, οι συγγενείς ζουν τις ζωές των  δε και πεθαίνουν τους θανάτους τους . Λειτουργούν και ενεργούν με όρους σχέσεων έχοντας άλλους στο νου ,άρα για λογαριασμό του παιδιού, του σταυρωτού εξαδέλφου, του του αδελφού της μητέρας συζύγου, κάποιου συγγενικού προσώπου. 

Από  αυτή την  άποψη, η Marilyn Στρατηγών παρατηρεί, για τους λαούς της Νέας Γουινέας ότι τι ούτε η δραστικότητα ούτε η προθετικότητα είναι απλή καθώς η υπόσταση του άλλου είναι έσωτερικη  συνθήκη της δραστηριότητας κάποιου.

 Κι όχι μόνο της ατομικότητας, η εργασία αλλά και η κατανάλωση δεν είναι «απλή υπόθεση αυτο-αναπλήρωσης», γράφει η Strathern, «αλλά αναγνώριση και επόπτευση σχέσεων». 

Αντίθετα με ό,τι ισχύει στον κλασικό αστικό ατομισμό, το σώμα δεν είναι ιδιωτική ιδιοκτησία του ατόμου. 

«Ένα σώμα βρίσκεται στην ευθύνη της μικροκοινότητας που το τρέφει και το φροντίζει», αναφέρει η Anne Becker για τους κατοίκους των Φίτζι, 

«επομένως, η κατεργασία της μορφής του είναι στη δικαιοδοσία της κοινότητας μάλλον παρά του εαυτού». 

Το σχήμα του σώματος είναι θέμα σχολιασμού και μέριμνας του χωριού, αφού κωδικοποιεί την ικανότητα της κοινότητας να φροντίζει τα μέλη της και την ικανότητα του ατόμου να εξυπηρετεί άλλους. 

Σε τέτοιες συγγενικές κοινότητες, το σώμα εί

 κοινωνικό σώμα, αντικείμενο ταύτισης, φροντίδας και ευθύνης των άλλων, καθώς είναι, επίσης και αντίστροφα, αφιερωμένο στη δική τους ευημερία. 

Συνεπάγεται ότι ούτε η εμπειρία είναι αποκλειστικά ατομική λειτουργία. Με τον τρόπο και στο βαθμό που οι άνθρωποι είναι οι

67

μεν μέλη των δε, έτσι  κι οι εμπειρίες τους μπορεί να μοιράζονται μεταξύ τους. 

Όχι στο επίπεδο της αίσθησης, φυσικά, αλλά στο επίπεδο του νοήματος του τι είναι αυτό που συμβαίνει, το οποίο είναι η ανθρώπινη και επικοινωνίσιμη ποιότητα της εμπειρίας, 

«Η εμπειρία σκορπιζόταν μεταξύ προσώπων», έλεγε ο Maurice Leenhardt για τους κατοίκους της Νέας Καληδονίας, «δεν θεωρουνταν συγκεκριμένη στο άτομο». Κάποιοι αρρώσταιναν σαν αποτέλεσμα ηθικών ή θρησκευτικών παραβάσεων των συγγενών τους - ένα συνηθισμένο εθνογραφικό εύρημα. 

Πολλές είναι οι κοινωνίας όπου για τις ζημιές που έπαθε κάποιος, πρέπει να απο ζημιωθούν οι συγγενείς του, ακόμα περισσότερο για το θάνατό του αλλά πολύ λιγότερο αν απλώς του έκοψαν τα μαλλιά. Σε πολλές πάλι, οι εξ αγχιστείας συγγενείς του τραυματισμένου ή σκοτωμένου έχουν κάποιο ειδικό δικαίωμα αποζημίωσης επειδή αποτελούν την πηγή της ζωής εκείνου. Π.χ. στους Τλίνγκιτ της Βορειοδυτικής Ακτής:

Καθώς θεωρείται ότι συνδέονται στενά μεταξύ τους, όλα τα μέλη του κλαν επηρεάζονται αν κάποιος δικός τους δεχτεί προσβολή ή τραυματιστεί, πόσο μάλλον από το θάνατό του. Αν κάποιο μέλος του κλαν αυτο τραυματιστεί, πρέπει όχι μόνο να προσφέρει ένα συ μπόσιο και δώρα στην «άλλη πλευρά» (δηλ. στους εξ αγχιστείας συγγενείς του αντίθετου ημιφύλιου), αλλά επιπλέον να προσφέρει ένα μικρό συμπόσιο για το δικό του κλαν, για τη στενοχώρια που τους έδωσε με την παραμόρφωσή τοπ

Πολλές είναι όμως και οι κοινωνίες που 

 άνθρωποι πεθαίνουν συμβολικά μαζί με τους συγγενείς τους: όχι μόνο προξενώντας πληγές στον εαυτό τους αλλά και μέσα από την απόσυρσή τους από την κοινωνία με πρακτικές πένθους που αρνούνται το φυσιολογικό κοινωνικό τους πρόσωπο: απομόνωση, σκισμέ ρούχα, απαγόρευση λουτρού κοκ. Βέβαια τέτοιεςρακτικές δεν είναι

68 οικουμενικές, αρκετά συχνά πάντως οι άνθρωποι δεν πεθαίνουν μόνοι. Κι ο θάνατος είναι ένα μοιρασμένο γεγονός. Φυσική ιδιοτέλεια; Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας, η ιδιοτέλεια όπως την ξέρουμε εμείς είναι αφύσικη με την κανονιστική έννοια: θεωρείται τρέλα, μαγγανεία, ή άλλος παρόμοιος λόγος για εξοστρακισμό, εκτέλεση ή τουλάχιστον θεραπεία.

 Αντί να εκφράζει μια προκοινωνική ανθρώπινη φύση, η πλεονεξία θεωρείται συνήθως απώλεια της ανθρώπινης υπό στασης. Αν όμως ο εαυτός, το σώμα, η εμπειρία, η απόλαυση, ο πόνος, η δραστικότητα, η προθετικότητα, ακόμα κι ο ίδιος ο θάνατος, είναι διαπροσωπικές σχέσεις σε τόσο πολλές κοινωνίες, και κατά πάσα πιθανότητα σε τόσο πολλές εποχές της ανθρώπινης ιστορίας, συνεπάγεται ότι η επιχώρια δυτική αντίληψη της εγωιστικής ζωικής φύσης του ανθρώπου είναι μια οφθαλμαπάτη σε παγκόσμιο-ανθρωπολογικό επίπεδο.

Ο Αριστοτέλης για την φύση

 Η.  Ψευδαίσθηση ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΦΥΣΗΣ

.

Σελ 49

" Το καλό και το Δίκαιο " όπως το θέτει ο Αριστοτέλης, «παρουσιάζεται σε τόσο μεγάλη διαφορά και ποικιλία, ώστε να θεωρείται ότι μόνο κατά συνθήκη [νόμω) υπάρχει κι όχι σύμφωνα με τη φύση (φύσει)» (10945). 

Ο Αριστοτέλης δεν ήταν σοφιστής, ασφαλώς, ήταν όμως μέγας θαυμαστής του φυσικού, της αυθεντικότητάς του ή ακόμα του θεμιτού χαραχτήρα του 

- γι' αυτό αντιλαμβανόταν την πολιτισμική διαφορά, όπως και πολλοί άλλοι, σαν μαρτυρία μιας καθαρά ανθρώπινης δραστικοτητας σε αντιπαράθεση με τον αυτοπροσδιορισμό των φυσικών πραγμάτων. 

Οι ιδιότητες των φυσικών πραγμάτων δεν μπορούν να διαμορφωθούν από την ανθρώπινη πρόθεση ή συνήθεια.

 Πετάξτε μια πέτρα στον αέρα χίλιες φορές, δεν θα σταθεί ποτέ πάνω αλλά θα κατέβει αναγκαστικά προς τη γη, σύμφωνα με την ουσιαστική φύση της. 

Οι Arthur Lovejoy και George Boas παρατηρούν ότι, την εποχή του Αριστοτέλη, η φύσις είχε καταλήξει να σημαίνει «στο λεξιλόγιο της κοσμολογίας και της μεταφυσικής, τις αντικειμενικές ιδιότητες ή τις ανεξάρτητες πραγματικότητες του εξωτερικού κόσμου, κι επομένως να εκφράζει την αφηρημένη έννοια της αντικειμενικότητας».

 Πράγματι, δυο χιλιάδες χρόνια πριν αναπτυχθεί η ιδέα των αμετάβλητων «νόμων της φύσης» στην επιστημονική κουλτούρα της Δύσης, η έκφραση είχε επινοηθεί ήδη στην αρχαιότητα – ειδικά σε σχέση με τις επιθυμίες των ισχυρών προσώπων ή κομμάτων να κυριαρχήσουν και να εκμεταλλευτούν τους ασθενέστερους. Τέτοιος είναι ο «νόμος της φύσης» που υποστηρίζει ο σοφιστής Καλλικλής στο Γοργία, ενώ ο Θουκυδίδης βάζει τους Αθηναίους να λένε κάτι πολύ παρόμοιο στους δύστυχους πολιορκημένους Μήλιους – κείμενα που θα παρουσιαστούν λίγο παρακάτω. Προσέξτε ότι, σαν ανεξάρτητο βασίλειο της αναγκαιότητας, η φύσις είναι χωρίς υποκείμενο -εκτός ίσως από την περίπτωση να δημιούργησε ο θεός τον κόσμο- κι επομένως στους ανθρώπους αναφέρεται σε πλευρές της συμπεριφοράς για τις οποίες δεν είναι υπεύθυνοι: στις έμφυτες και ακούσιες παρορμήσεις του ανθρώπινου ψυχισμού. 

74

Μετρ'ια ιδεολογία

 Σελ 34

Μετρια ιδεολογία

 Marshall Sahlins

Η δυτική ψευδαίσθηση της ανθρώπινης φύσης

Στοχασμοί γύρω από τη μακραίωνη ιστορία της ιεραρχίας, της ισότητας και της εξύψωσης από την αναρχία στη Δύση

και

Συγκριτικές σημειώσεις πάνω σε άλλες αντιλήψεις περί της ανθρώπινης συνθήκης

Μετάφραση Νίκος Κούρκουλος

ΕΚΔΟΣΕΙΣ του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ

2010 

Τελικά η αντίθεση μεταξύ ισότητας και ιεραρχίας καταλήγει στη σύγκρουση μεταξύ λαϊκής κυριαρχίας από τη μία και όλιγαρχίας ή μοναρχίας από την άλλη: μορφή με την οποία, μαζί με πολλά πολιτισμικά συνεπαγόμενα, θα διατρέξει τη δυτική ιστορία για πάνω από δυο χιλιάδες χρόνια.

 Ο Morris μιλάει για μια ορισμένη «μετρία ιδεολογία» που αναδύθηκε τον 8ο αιώνα και κατά διαστήματα αντιπαρατέθηκε σ' ένα σύστημα αριστοκρατι κής εξουσίας, ώσπου να θριαμβεύσει με το θεσμό της αθηναϊκής δημοκρατίας. 

Η κοινωνική ιστορία της αρχαϊκής περιόδου, γράφει, «γίνεται καλύτερα κατανοητή αν θεωρηθεί μια σύγκρουση ανάμεσα σ' αυτές τις αντιθετικές κουλτούρες». 

Οι «μέτριοι» ήταν οπαδοί ενός αυτοργανωμένου, εξισωτικού και συμμετοχικού καθεστώτος.

 Σε ζηλόφθονη αντιπαράθεση προς την ηρωική αριστοκρατία, εκπροσωπούσαν τη φιλοσοφία ενός βίου με μέτρο.

 Κρατούσαν υπό έλεγχο τις σωματικές ορέξεις, απόφευγαν την απληστία και την αλαζονεία, προφυλάσσοντας έτσι την αλληλεγγύη με τους ομοίους τους. Όπως το θέτει ο Morris, αποτελού σαν μια «φαντασιακή κοινότητα» μετριοπαθών, ίσων, αντρών, πολιτών, που έστρεφαν τα νώτα στο παρελθόν και την Ανατολή. 

Οι αριστοκράτες απεναντίας, έχοντας πρότυπο τους παλιούς μυκηναίους ευγενείς, αναζητούσαν την ταυτότητά τους, όπως και την εξουσία τους, πάνω και πέρα από τους συμπατριώτες τους. 

Η κοινωνική τους θέση προερχόταν από τους θεούς, από ηρωικούς προγόνους και από την Ανατολή – από όπου έφερναν τις υλικές ενδείξεις της θεϊκότητάς τους.

Με δεδομένες τις διαφορές ανάμεσα σ' αυτές τις «αντιθετικές κουλτούρες», η συγκατοίκησή τους στις αναπτυσσόμενες πό λειςκράτη μπορούσε να τις μετατρέψει σε ανταγωνιστικές φα τρίες, φέρνοντας τις ελίτ απέναντι στον κοινό λαό σε διαμάχες που γινόταν ολοένα και περισσότερο κατανοητές σαν συγκρούσεις μεταξύ πλουσίων και φτωχών.

Από κει και πέρα είναι χελώνες μέχρι τον πάτο

 «Α. σαχίμπ, από κει και πέρα είναι όλο χελώνες μέχρι τον πάτο" 

Απάντηση ενός Ινδού στο εξής κοσμολογικό πρόβλημα: 

αν ο κόσμος στηρίζεται έναν ελέφαντα που στηρίζεται σε μια χελώνα, τότε που στηρίζεται η χελώνα; 

Geertz  η ερμηνεία των πολιτισμών ,μετ Θ.Παραδελλης  Αλεξάνδρεια 1973, 

σελ. 39