Τρεις τύποι κοινωνιών, τρεις αντιλήψεις του χρόνου tvxs.gr

Τρεις τύποι κοινωνιών, τρεις αντιλήψεις του χρόνου

tvxs.gr

Η τωρινή, παροντική, αγχωτική αίσθηση του χρόνου δεν υπήρξε “χρονικά” αμετάβλητη. Την προνεωτερική ‘’παραδοσιακή‘’ κοινωνία χαρακτήριζε η κυκλική, αντιστρεπτή αίσθηση του...

Η τωρινή, παροντική, αγχωτική αίσθηση του χρόνου δεν υπήρξε “χρονικά” αμετάβλητη. Την προνεωτερική ‘’παραδοσιακή‘’ κοινωνία χαρακτήριζε η κυκλική, αντιστρεπτή αίσθηση του χρόνου ενώ στη νεωτερικότητα, ο χρόνος συνδέθηκε με τον ωροδείκτη και τον λεπτοδείκτη, μετατράπηκε σε αφαιρετικό, “άδειο” ομοιογενή χρόνο που μετριέται με το ρολόι και το ημερολόγιο.

Παραδοσιακή κοινωνία

Στην παραδοσιακή κοινωνία κυρίαρχη μορφή οργάνωσης υπήρξε η κοινότητα. Χαρακτηριστικό της η εσωστρέφεια. Στην παραδοσιακή κοινωνία η επικοινωνία γινόταν κυρίως προφορικά. Όταν επικοινωνώ προφορικά βλέπω τον συν-ομιλητή μου στον ίδιο χώρο. Βρίσκομαι μαζί του στον ίδιο χρόνο. Στην παραδοσιακή -προφορική κοινωνία χώρος και χρόνος ταυτιζόταν.

Ο τύπος ανθρώπου που κυριαρχεί είναι ο "παραδοσιακά κατευθυνόμενος" άνθρωπος αυτός δηλαδή που θεωρεί σωστό να εξακολουθεί να πράττει ό,τι έπραττε ο πατέρας του και ο παππούς του.

Όσο και αν φαίνεται οξύμωρο, η παραδοσιακή κοινωνία, αγνοούσε την παράδοση ως έννοια, καθώς βρισκόταν ήδη εντός της.

Οι ορίζοντες του κόσμου της, οι ίδιες οι κοινωνικές συνθήκες έπειθαν τον παραδοσιακό άνθρωπο ότι το μέλλον θα είναι όμοιο με το παρόν. Για τον προνεωτερικό άνθρωπο η δοθείσα, προφανής, αναλλοίωτη φύση της θέσης του ανθρώπου, στην αλυσίδα της ύπαρξης, υπέβαλλε την κατανόηση του κόσμου ως εκπλήρωση μιας θεϊκής πρόθεσης

Η περί χρόνου αντίληψη στις παραδοσιακές κοινωνίες ήταν η κυκλική: η ιστορία επαναλαμβάνεται. Στην παραδοσιακή κοινωνία ο χρόνος παρέμενε ’’αντιστρεπτός’’, ώστε να προσιδιάζει στον αγροτικό τρόπο παραγωγής, την επιστροφή του αγρότη στη γη σύμφωνα με τον ρυθμό των εποχών. 

«Ο μεσαιωνικός χρόνος» -σύμφωνα με τον Jacques le Goff- είναι καταρχήν χρόνος της μακράς διάρκειας, χρόνος των αναμονών και της υπομονής, των καθυστερήσεων, της αντίστασης στην αλλαγή».

Ο αγροτικός χρόνος είναι φυσικός χρόνος. Οι μεγάλες διαιρέσεις είναι η μέρα, η νύχτα και οι εποχές.

Διπλά στον αγροτικό χρόνο επιβάλλονται και άλλοι κοινωνικού χρόνοι: ο αρχοντικός και ο κληρικός. Ο αρχοντικός χρόνος είναι κατ’ αρχήν στρατιωτικός: «Ο στρατιωτικός χρόνος συνδέεται άμεσα με τον φυσικό χρόνο. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν αρχίζουν πριν από το καλοκαίρι και τελειώνουν μαζί του. Μόλις περάσουν οι τρεις μήνες της στρατιωτικής υπηρεσίας τα φεουδαρχικά στρατεύματα διαλύονται».

Ο μεσαιωνικός κλήρος κυρίως είναι ο κύριος των δεικτών του χρόνου. Οι καμπάνες σημαίνουν τον μεσαιωνικό χρόνο για «να μπορούν να πληροφορούν για την ώρα αλλά και να θυμίζουν στους ανθρώπους ότι είναι θνητοί και να φέρνουν στο μυαλό τους την ανάσταση νεκρών και την Έσχατη κρίση».

Νεωτερική κοινωνία και αφηρημένος χρόνος: το ρολόι 

Το δεύτερο παράδειγμα είναι οι νεωτερικές κοινωνίες. Στη νεωτερικότητα κυριαρχεί ο έντυπος γραπτός λόγος: το βιβλίο, η εφημερίδα. Γίνεται δυνατή η επικοινωνία με ανθρώπους που βρίσκονται σε άλλο τόπο και σε άλλο χρόνο, διασπάται δηλαδή η προηγούμενη -"παραδοσιακή"- ενότητα χώρου και χρόνου που οφειλόταν στην κατά κύριο λόγο προφορική επικοινωνία.

 Η νεωτερική κοινωνία απαιτεί από τους ανθρώπους να είναι "συμβατοί" και "ομοιογενείς" ώστε να προσαρμόζονται στις απαιτήσεις της έντονης κοινωνικής κινητικότητας.

Η νεωτερικότητα έτσι αποτελούσε (και αποτελεί) και μια επιπεδοχώρα όπου «όλα τα πράγματα, παρουσιάζουν στο βλέμμα μας την ίδια σχεδόν εμφάνιση, δηλαδή μιας ευθείας γραμμής».

Η νεωτερικότητα είναι η εποχή του ρολογιού: και γύρω στα τέλη του 16ου αιώνα, οι περισσότερες αγγλικές ενορίες είχαν από ένα ρολόι που σήμαινε δυνατά τις ώρες. Κατά την δεκαετία του 1790 στη Δυτική Ευρώπη, τα ρολόγια χεριού και τοίχου ήταν πολύ διαδομένα και άρχισαν να τα θεωρούν περισσότερο αντικείμενα πρώτης ανάγκης παρά είδη πολυτελείας. Ένα ρολόι τοίχου ή χεριού δεν ήταν μόνο κάτι χρήσιμο αλλά και κάτι που έδινε κύρος στον κάτοχό του.

Με το ρολόι ο χρόνος μετριέται πλέον μέσω των διαστημάτων που διανύει ο δείκτης. Έτσι ολοκληρώνεται «η αντικατάσταση του "οργανικού" χρόνου της άμεσης εμπειρίας από τον αφηρημένο μαθηματικό χρόνο, που μετριόταν με τις μονάδες μιας βαθμονομημένης κλίμακας».

Προοδευτικά η νεωτερικότητα συνοδεύτηκε από μια νέα αντίληψη του χρόνου ως προόδου. Αν χαρακτηριστική της παραδοσιακής αντίληψης ήταν η αξεδιάλυτη συνύφανση παρελθόντος και μέλλοντος, στη νεώτερη κατανόηση του χρόνου παρελθόν, παρόν και μέλλον σαφώς διαχωρίζονται, ως τμήματα μιας διαδοχικής προοδευτικής ανέλιξης. Επιπλέον ο νέος ομοιογενής, άδειος χρόνος εννοήθηκε ως χρόνος πραγμάτων, εμπορευμάτων πού παράγονται ομοιόμορφα, σε σειρές. Το άδειασμα όμως του χρόνου (και του χώρου) από το νόημα πού είχαν στην παραδοσιακή κοινωνία βιώθηκε(και βιώνεται) ως διαδικασία βίαιη και καταστροφική του κοινωνικού δεσμού
 προκαλεί συναισθήματα ανασφάλειας και άγχους.

Μετανεωτερικός Χρόνος 

Το τρίτο παράδειγμα κοινωνίας αφορά στη σύγχρονη, μετανεωτερική κοινωνία που αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση και επιτάχυνση της νεωτερικότητας, σε βαθμό εξαΰλωσης, όπου κάθε τι το σταθερό -όπως έλεγε κάποτε ο Μαρξ- «εξαχνώνεται». Σήμερα «κάθε επίτευγμα δεν είναι παρά ένα ωχρό αντίτυπο του πρωτοτύπου. Το "σήμερα" δεν είναι παρά ένα ατελέστατο προμήνυμα του αύριο, η υποδεέστερη, παραμορφωμένη αντανάκλαση του. Αυτό που συμβαίνει ακυρώνεται προκαταβολικά από αυτό που θα συμβεί».

Ό,τι χαρακτηρίζει τη σύγχρονη εποχή -γράφει ο Z. Bauman- είναι η «αδυνατότητα να παραμείνεις στη θέση σου». Δεν επιλέγεις να είσαι σε κίνηση. «Τίθεσαι σε κίνηση[…] Το να είσαι διαρκώς σε κίνηση σημαίνει να μην ανήκεις πουθενά».

Την εποχή μας την χαρακτηρίζει η παροντική αίσθηση του χρόνου και η κοινωνική αμνησία. «Έχουμε πια να κάνουμε με ένα παρελθόν λησμονημένο η υπερβολικά μνημονευόμενο, μ’ ένα μέλλον που είτε έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τον ορίζοντα ή είναι πρώτα και κύρια απειλητικό, μ’ ένα παρόν που είτε αναλώνεται αδιάκοπα στην αμεσότητα της στιγμής ή είναι σχεδόν στατικό κι ατέρμονο, σχεδόν αιώνιο».

H πρόσφατη ταινία «Σε Λάθος Χρόνο»

 (Locke, 2013, σκηνοθεσία–σενάριο Στίβεν Νάιτ) αναδεικνύει την τωρινή αίσθηση του εξατμιζόμενου χρόνου. Κάποιος ξεκινά με μια δουλειά και οικογένεια και στο τέλος του ταξιδιού δεν του έχει μείνει τίποτα -κι όλα αυτά σε «πραγματικό χρόνο». Ένας επιβλέπων μηχανικός οδηγεί το αυτοκίνητο του και ταυτόχρονα απαντά σε τηλεφωνικές κλήσεις και τηλεφωνεί: είναι πατέρας δυο παιδιών, είναι βράδυ, παραμονή ενός σημαντικού ματς, τα παιδιά του τον περιμένουν μαζί με την γυναίκα του για να δουν την αγαπημένη του ομάδα αλλά αυτός δεν μπορεί να είναι μαζί τους. Πηγαίνει σε άλλη πόλη, όπου θα γεννήσει το… παιδί του μια άλλη γυναίκα με την όποια έκανε έρωτα μόνο μια φορά. Ταυτόχρονα θα χάσει την δουλειά του.

Την άλλη μέρα πρόκειται να γίνει μια μεγάλη ροή σκυροδέματος για να μπουν τα θεμέλια ενός ουρανοξύστη και αυτός δεν θα είναι εκεί, θα δίνει τηλεφωνικά οδηγίες στον μισομεθυσμένο βοηθό του, το αφεντικό του θα τον απολύσει κατόπιν οδηγιών των μεγάλων αφεντικών από το Σικάγο ενώ η γυναίκα του -στην όποια θα έχει πει τα ..νέα- ξερνά ακατάπαυστα στην τουαλέτα και του λέει να μην ξαναπατήσει σπίτι, ενώ, η άλλη γυναίκα του λέει να κάνει γρήγορα για να την προλάβει στην γέννα -αλλά δεν μπορεί να υπερβεί το όριο ταχύτητας-, τα παιδιά του λένε για τα γκολ και παραπονούνται που δεν είναι μαζί τους να δει το ματς, ενώ ο ίδιος μιλά με το φάντασμα του πατέρα του. Ο πατέρας του δεν τον είχε αναγνωρίσει όταν είχε γεννηθεί κι αυτός τώρα τρέχει να φτιάξει τα πράγματα και να επανορθώσει: είναι εργοδηγός, μηχανικός σκυροδέματος σε μια ρευστή -εν κινήσει- υπερνεωτερικότητα.

Μοναχικός σα λύκος εν μέσω μιας σολιψιστικής φευγαλέας πραγματικότητας που την βλέπει να τρεμοσβήνει όπως τα φωτά των άλλων αυτοκίνητων ενώ είναι εν κινήσει, ενώ τα φαντάσματα του Υπερεγώ τον καλούν επιτακτικά να φτιάξει τα πράγματα, να θέσει θεμέλια από μπετόν. Μια ταινία για τους εαυτούς μας σήμερα, στην ρευστή υπερνεωτερικότητα. «Όταν ξεκίνησα πριν δυο ώρες –μονολογεί στο τέλος ο μοναδικός ηθοποιός της ταινίας– είχα σπίτι, δουλεία και οικογένεια τώρα έχω μόνο τον εαυτό μου και το αμάξι» και τον ρευστό χρόνο του παρόντος. 

¹ βλ Eric Hobsbawm: Introduction: Inventing Tradition in Eric Hobsbawm and Terence Ranger [ed] The Invention of Tradition, Cambridge University Press London (1983) 1984 p. 2.
2 Για την αντίληψη της αλυσίδας της ύπαρξης που ήταν κυρίαρχη στη μεσαιωνική δύση βλ. το περίφημο Α. Lovejoy, The Great chain of being, Cambridge, Harvard University Press (1936) 1964.
3 Ζygmunt Bauman, Η Μετανωτερικότητα και τα δεινά της, μτφ. Γιώργος Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ψυχογιός, Αθήνα 1992, σ. 230.
4 Jacques le Goff, Ο πολιτισμός της μεσαιωνικής δύσης, μτφ. Ρίκα Μπενβενίστε, Θεσσαλονίκη, Βάνιας 1993, σ. 248.
5 Jacques le Goff, Ο πολιτισμός. ό.π, σ. 248-249.
6 Jacques le Goff, Ο πολιτισμός ό.π σ 253, 254.
7 Ε. Π. Τόμσον, Χρόνος εργασιακή πειθαρχία και βιομηχανικός καπιταλισμός, μτφ. Βασίλης Τομανάς, εκδ. Νησίδες, 1994 σ. 16,17.
8 Εrnest Gellner, Nations and Nationalism, Basil Blackwell, Oxford (1983) 1988 p 63, κ.ε.
9 Εντουιν Αμποτ, η Επιπεδοχώρα, Μυθιστορία πολλών διαστάσεων, εκδ. μτφ Τάσος Δαρβέρης, εκδ. Επιλογή, σ. 39.
¹0 Ε.π. Τόμσον, Χρόνος εργασιακή πειθαρχία και βιομηχανικός καπιταλισμός... μτφ. Βασίλης Τομάνας, εκδ. Νησίδες, 1994, σ. 25.
¹1 αναφέρεται στο Θόδωρος Κουτσούμπος, ό.π, σ 139.
12 βλ σχετικά Πέτρου Θεοδωρίδη, Οι μεταμορφώσεις της ταυτότητας, έθνος νεωτερικότητα και εθνικιστικός λόγος, Αντιγόνη 2004, εισαγωγή.
13 Z Bauman, η Μετανεωτερικότητα και τα δεινά της σ 140-141.
14 Z Bauman, η Μετανεωτερικότητα και τα δεινά της σ 141,153.
15 Francois Hartog Καθεστώτα Ιστορικότητας, Παροντισμός και εμπειρίες του χρόνου (2003) μτφ. Δημήτρης Κουσουρής, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2014, σ. 33.
16 βλ Γιώργος Ρούσσος Ο Τομ Χάρντι οδηγεί μόνος και «Σε Λάθος Χρόνο», tvxs.gr, 28/07/2014.

Ο Πέτρος Θεοδωρίδης είναι συγγραφέας-δοκιμιογράφος.
Κατεβάστε ελεύθερα την τελευταία του συλλογή «Ακόμα και η Αριάδνη ήταν ψέμα» ή διαβάστε την online

“Το άγχος για το Τίποτα, προσπαθει να γίνει άγχος για Κάτι.” αναδημοσιευση απο το //ΠαραλληλοΓράφος//

“Το άγχος για το Τίποτα, προσπαθει να γίνει άγχος για Κάτι.”

απο inflammatory

/ Η εδραίωση και ανάπτυξη της Βρετανικής Σχολής Υπαρξιακής Ανάλυσης, οφείλεται κυρίως στο πρωτοποριακό έργο της Emmy van Deurzen. Γεννημένη στην Ολλανδία, εργάστηκε ως θεραπεύτρια και εκπαιδεύτηκε ως κλινική ψυχολόγος στη Γαλλία, πρίν έρθει στο Ηνωμένο Βασίλειο το ΄77 για να εργαστεί σε μια θεραπευτική κοινότητα η οποία λειτουργούσε στα πρότυπα του Laing. Αυτό που κάνει την προσέγγιση της ιδιαίτερα πρωτότυπη είναι το γεγονός οτι σε αντίθεση με τον Yalom ή τον Boss, ασχολείται κυρίως με την παροχή βοήθειας στους θεραπευόμενους για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της καθημερινής ζωής και οχι τα ανώτερα οντολογικά δεδομένα της ύπαρξης. To σημείο εκκίνησης είναι πως “η ζωή είναι ένας ατελείωτος αγώνας όπου οι στιγμές ηρεμίας και ευτυχίας αποτελούν την εξαίρεση και οχι τον κανόνα” . Η ζωή δηλώνει, είναι σκληρή, ανελεής, άγρια και άδικη, γεμάτη κρίσεις, απογοητεύσεις και αποτυχίες. Υποστηρίζει επίσης οτι τα άτομα βρίσκονται διαρκώς παγιδευμένα σε άλυτα διλήμματα, εντάσεις και αντιφάσεις.

Αντλώντας απο τη σκέψη του Kierkegaard και του Heidegger, η van Deurzen ισχυρίζεται οτι ενόψει αυτών των προκλήσεων οι άνθρωποι αναπόφευκτα βιώνουν άγχος και στην προσπάθεια τους να το διώξουν προσπαθούν να αφεθούν στην ασφάλεια των κοινών πολιτισμικών πρακτικών: οραματίζονται την τέλεια και απαλλαγμένη απο προβλήματα ζωή, που είναι “μόνο ενα βήμα μακριά” – αρκεί μόνο να έπαιρναν εκείνη τη ζητούμενη προαγωγή, να έκαναν ενα παιδί ή να ανακάλυπταν την υποκειμενική “αιτία” των ψυχολογικών τους δυσκολιών. Με άλλα λόγια οι άνθρωποι είναι απρόθυμοι να έρθουν αντιμέτωποι με την πραγματικότητα της ζωής τους: φοβούνται την αληθινή τους κατάσταση. Μια τέτοια αυταπάτη μπορεί να προσφέρει κάποια ανακούφιση, όταν όμως τα πράγματα πάνε στραβά (και όπως ισχυρίζεται αναπόφευκτα θα συμβεί κάτι τέτοιο) τότε η προσωρινή προστασία που παρέχεται απο τον κοινωνικό κόσμο και τη ζωή που φαντασιώνεται, καταρρέει. Ένας γονιός πεθαίνει, το άτομο χάνει τη δουλειά του, μια σχέση τελειώνει και τότε το άτομο έρχεται αντιμέτωπο με τη ζωή σε όλη την αμείλικτη πραγματικότητα της- καθώς και τη συνειδητοποίηση οτι κανείς και τίποτε, δε μπορεί να τον προστατεύσει ολοκληρωτικά. Σε αυτά τα κρίσιμα η van Deurzen ισχυρίζεται οτι το άτομο μπορεί είτε να προσπαθήσει να αντιμετωπίσει με αποφασιστικά τα προβλήματα του είτε να αποσύρεται σιγά σιγά ολο και περισσότερο απο την πραγματικότητα. Για τη van Deurzen το ψυχολογικά διαταραγμένο άτομο δεν είναι άρρωστο ή ασθενές, απλώς “αδέξιο στο να ζεί”. Με άλλα λόγια τα προβλήματα δεν προέρχονται απο βαθιά εδεραιωμένα ψυχολογικά τραύματα αλλά απο μια άστοχη φιλοσοφία ζωής, που οδηγεί σε ενα μονοπάτι απογοήτευσης, αυτοκαταστροφής και δυστυχίας.

Συνεπώς για τη van Deurzen στόχος της υπαρξιακής θεραπείας είναι να βοηθήσει τους θεραπευόμενους να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα της κατάστασης τους και να αφυπνιστούν απο την αυταπάτη, να τους βοηθήσει να συμβιβαστούν με τη ζωή και όλες τις αντιφάσεις της, να βυθιστούν σε αυτή αντί να αποφεύγουν τις δυσκολίες. Για την ίδια δεν υπάρχουν άμεσες ανταμοιβές ούτε εντυπωσιακά αποτελέσματα, ούτε ίαση στο τέλος του θεραπευτικού δρόμου. Οι θεραπευόμενοι δε βγαίνουν αυτο-πραγματώμενοι απο τη θεραπευτική διαδικασία, αντίθετα όπως ο Σίσυφος του Camus, βαρύνονται ακόμη με την πραγματικότητα μιας προκλητικής, σκληρής και άδικης ύπαρξης. “Όπως ο στόχος ενός μαθήματος Τέχνης είναι η απόκτηση γνώσεων πάνω σε τεχνικές σχεδίασης για να βελτιωθούν οι δεξιότητες του ατόμου και συνακόλουθα η ικανοποίηση που παίρνει απο την άσκηση αυτής, έτσι και ο σκοπός της υπαρξιακής ψυχοθεραπείας/συμβουλευτικής είναι η απόκτηση γνώσεων και βελτίωσης δεξιοτήτων στην τέχνη της ζωής ώστε να αντιμετωπίζονται οι προκλήσεις της και να μην αποφεύγονται“. Η πρόκληση συνεπώς της ζωής είναι η δημιουργική “αξιοποίηση” του παραδόξου που εμπεριέχει η ίδια η ζωή.

Για τη van Deurzen η ύπαρξη των ανθρώπων εκτυλίσσεται σε 4 διαστάσεις:

1. Σωματική (umwelt), που είναι η σχέση μας με τον υλικό κόσμο γύρω μας, το φυσικό περιβάλλον με τις προκλήσεις αλλά και περιορισμούς που αυτό ενέχει.

2. Κοινωνική (mitwelt), που είναι η σχέση μας με τους άλλους ανθρώπους στα πλαίσια των συσχετισμών που επιβάλει η κουλτούρα, η φυλή, τάξη ή οικογένεια και επηρρεάζουν τη συμπεριφορά μας

3. Προσωπική (eigenwelt), δηλαδή η σχέση με τον εαυτό μας

4. Πνευματική (uberwelt), που αναφέρεται στη σχέση που έχουμε με το σύστημα αξιών μας το οποίο καθορίζει πως λειτουργούμε στις υπόλοιπες διαστάσεις και το πρίσμα υπο το οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.

Σε κάθε μια απο αυτές έχουμε να αντιμετωπίσουμε ευκαιρίες, προκλήσεις και περιορισμούς που οφείλουμε να λάβουμε υπόψην και να αντιμετωπίσουμε. Mπορούμε να επιδιώξουμε τις φιλοδοξίες μας ή να έχουμε ψευδαισθήσεις για τις δυνατότητες μας, συνεπώς μια ρεαλιστική και λειτουργική προσέγγιση είναι απαραίτητη. Η αντίληψη που έχει ενας θεραπευόμενος για τον κόσμο του αναπόφευκτα θα είναι ατελής και ανεπαρκής οπότε ο προαναφερόμενος “υπαρξιακός χάρτης” μπορεί ενδεχομένως να συμπληρώσει κάποια κενά. Για παράδειγμα ο θεραπευτής μπορεί να παροτρύνει τον θεραπευόμενο που αφιερώνει πολύ χρόνο στη θεραπεία μιλώντας για τις σχέσεις του με τους άλλους να σκεφτεί – και να εξετάσει – τα συναισθήματα του ως προς τον εαυτό του ή την αίσθηση της υλικής, ενσώματης ύπαρξης  του. Στην προσωπική διάσταση πχ μπορεί να υπάρχει απο τη μια η επιθυμία να αποδεχτεί τον εαυτό του και απο την άλλη να θελει να βελτιωθεί και να αλλάξει. Για τη διερεύνηση των διλημμάτων αυτών, ένας σημαντικός ρόλος του ψυχοθεραπευτή είναι να βοηθήσει το θεραπευόμενο να δει τις σκοτεινές και άγνωστες πλευρές της πολικότητας του.

Κάποιος που μπορεί να ισχυρίζεται απελπισμένα οτι θέλει να εγκαταλείψει τον τζόγο αλλά “δε μπορεί”, έχει τη δυνατότητα να βοηθηθεί να δεί οτι αυτή η επιθυμία του αντιτάσσεται σε μια εξίσου δυνατή – αν οχι δυνατότερη – επιθυμία για συγκίνηση. Εδω βέβαια ο στόχος δεν είναι να βοηθηθούν οι θεραπευόμενοι να βρούν απαντήσεις στα διλλήματα τους, αλλά να αποδεχτούν τη γεμάτη διλλήματα φύση της ύπαρξης τους. Μέσω μιας τετοιας αποδοχής μπορεί να στρέψουν την προσοχή τους προς τις πραγματικές προκλήσεις με τις οποίες έρχονται αντιμέτωποι, για παράδειγμα “πως μπορώ να σταματήσω το τζόγο, αφού είναι το πιο συναρπαστικό πράγμα στη ζωή μου; ” Σε αυτές τις τεσσερις διαστάσεις της ύπαρξης υπάρχουν πολλά παράδοξα που μπορούν να διερευνηθούν και με τα οποία οι θεραπευόμενοι να συμβιβαστούν. Στην κοινωνική διάσταση πχ υπάρχει το παράδοξο οτι οσο πιο πολύ προσπαθούμε να κάνουμε τους άλλους να μας συμπαθήσουν, τόσο πιο πολύ τους διώχνουμε ή στο προσωπικό επίπεδο οσο περισσότερο πασχίζουμε για την ευτυχία, τόσο πιο συχνά καταλήγουμε να νιώθουμε δυσαρεστημένοι.

Παρ’ ολα αυτά ο στόχος της υπαρξιακής θεραπείας της van Deurzen δεν είναι απλά να αμφισβητήσει τις υποθέσεις των θεραπευόμενων και να τονίσει το παράλογο της σκέψης τους αλλά να γίνουν αντιληπτές οι αρχές που αντιστέκονται στην αμφισβήτηση και να αναγνωριστεί τι είναι πραγματικά σημαντικό σε προσωπικό επίπεδο. Ο κάθε θεραπευόμενος πρέπει να βρει τις προσωπικές του απαντήσεις στις προκλήσεις της ζωής. Ταυτόχρονα η van Deurzen υποστηρίζει τα προβλήματα και τα διλήμματα που αντιμετωπίζουν οι θεραπευόμενοι δεν είναι μοναδικές αλλά κοινές προκλήσεις για όλη την ανθρωπότητα. Δεν είναι μόνο ο θεραπευόμενος που αγωνίζεται να δεθεί συναισθηματικά με κάποιον άλλον άνθρωπο διατηρώντας την ανεξαρτησία του ή προσπαθεί να ανακαλύψει τι είναι αυτό που κάνει τη ζωή του ολοκληρωμένη. Κατα τη van Deurzen λοιπόν η υπαρξιακή θεραπεία δεν είναι μόνο μια προσωπική ψυχολογική διερεύνηση αλλά και ένας φιλοσοφικός διάλογος.

“Είχε απορρίψει το ενδεχόμενο να εκλαμβάνει οποιοδήποτε αρνητικό συναίσθημα, όπως ζήλια, θλίψη ή βαρεμάρα, σαν ένδειξη ή μήνυμα για κάποιους περιορισμούς που υπήρχαν. Αρνιόταν να αντιληφθεί τα αποτελέσματα της συμπεριφοράς της στους άλλους ανθρώπους και συνεπώς στο ίδιο της το μέλλον. Επιλέγοντας την ουτοπία, έφερε το χάος (…) Αναγνωρίζοντας τελικά τους περιορισμούς που η ίδια η ζωή της έβαζε, ανακάλυψε και τις δυνατότητες που είχε ώστε να λειτουργήσει εντός αυτών των πλαισίων που τις έβαζαν αυτοί καθ΄αυτοί οι περιορισμοί. Αναγνωρίζοντας το εφικτό και το ανέφικτο είναι ο μόνος δρόμος μπροστά. Πολλοί άνθρωποι διστάζουν να το κάνουν κι έτσι ζούν μια ζωή με αυταπάτες. Οι ευσεβείς πόθοι της είναι ενα καλό παράδειγμα μιας τέτοιας αυταπάτης. Ευτυχώς η ζωή καταλήγει να αντικρούει τέτοια αφέλεια και η εμπειρία αναδεικνύει τα λάθη εκθέτοντας τις ανθρώπινες αδυναμίες. Παρόλο που οι άνθρωποι επιδιώκουν το “ιδανικό” για τους ίδιους και τη ζωή τους, πρεπει να συνειδητοποιήσουν πως κάτι τέτοιο ανατρέπεται και δεν πρόκειται ποτέ να γίνει πλήρως εφικτό “  (σχόλιο για την θεραπευόμενη Frances, 2002)

Πηγές

Mick Cooper (2003), Ο υπαρξισμός στην ψυχοθεραπεία, εκδόσεις Ασπρη Λέξη

Emmy van Deurzen (2002), Existential Counselling & Psychotherapy in Practice, 2nd ed. SAGE Publications

* ο τίτλος είναι φράση του “πατέρα της υπαρξιακής ψυχολογίας στις ΗΠΑ” Rollo May

απο την παρουσιαση του βιβλιου Απο την Ουτοπια στη Νοσταλγια απο τον Αρη Στυλιανου..... στη Γαζια 11-12-2017

Χαρη στον βασιλη βετσο εχουμε και τα βιντεο απο την παρουσιαση του βιβλιου Απο την Ουτοπια στη Νοσταλγια απο τον Αρη Στυλιανου..... στη Γαζια 11-12-2017

"Από την Ουτοπία στη Νοσταλγία" - Άρης Στυλιανού & Πέτρος Θεοδωρίδης 1

youtube.com

Αλλοτριωση.....

12 Ιουλίου 2018

Απο τη μιά ο χρονος μας αδειαζει απο εξαντληση : στη δουλεια στις μυριαδες προστριβες των συναναστοφων.....Απο την αλλη ουαν μενουμε ολιγον μονοι πασχιζουμε να τον γεμισουμε και αισθανομαστε αμηχανσ: μας λειπει η εξαρτηση απο τα πρωτα.... Αυτο καποτε το λεγαν Αλλοτριωση.....

σαν χαμαιλεοντες που παιρνουν διαφορα χρωματα εκτός απο το λευκό , το χρωμα της Αθωοτητας.

13 Ιουλίου 2018

..Η ατομικοτητα …προιον μιας μακροχρονης Δυτικής παραδοσης
(οχι μονο αξιων αλλά και συγκρουσεων π.χ Θρησκευτικοι πολεμοι, αλλά και θρησκειας (Προτεσταντισμός)
Δεν νομιζω να εχει πολύ σχεση ουτε με την εννοια του α-τομου οπως την εννοουσαν οι Αρχαιοι ( σημαινε ”ατμητο” - Δημοκριτος)

αλλά ουτε και με την εκρηκτική Εξατομικευση που ζουμε στην Παγκοσμιοποημενη μετα-νεωτερική Δημοκρατια μας ..
Η οποια εξατομικευση σημαινει οτι το νεωτερικό ατομο (το εσωκατευθυνομενο φιλελευθερο , δημιουργικό )Διασπαται σε πολλά μικρά κομφορμιστικά εγώ -προσωπεια ή πλαστους εαυτους - που χαρακτηριστικό τους ειναι η Προσαρμογή-κομφορμισμός σε πολά ετεροκλητα κοινωνικά πεδια …σαν χαμαιλεοντες που παιρνουν διαφορα χρωματα εκτός απο το λευκό , το χρωμα της Αθωοτητας.