ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΤΟΥ ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟΥ Παρουσίαση του βιβλίου της Ξένιας Καλαιτζίδου . / Πέτρος Θεοδωρίδης

 

ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ

ΤΟΥ ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟΥ   

Παρουσίαση του βιβλίου της  Ξένιας Καλαιτζίδου :

   Πέτρος Θεοδωρίδης

 

1 Αγαπητοι φιλοι
 
Παρουσιάζουμε σήμερα
το βιβλίο της  Ξενιας Καλαιτζιδου,   που όπως δείχνει και ο τίτλο  αφορά σε ένα καλειδοσκόπιο, μια περιπλάνηση στην αυλή των θαυμάτων του συγχρόνου κόσμου
. Το βιβλίο  έχει ως υπότιτλο το ‘’για μια οριακή φαινομενολογία ‘’ και – υποθέτω ότι αυτό αφορά την θέση  που παίρνει η συγγραφέας : στο Όριο , την οριακοτητα , όχι στο Περιθώριό  γιατί το περιθώριό προϋποθέτει  ένα κέντρο και ο κόσμος  μας γίνεται σήμερα όλο και πιο εκκεντρος και όλοι λίγο πολύ, προσωρινά η μόνιμα,  οριακοί.
Πρόκειται για ένα βιβλίο  που  ξεδιπλώνεται πλάγια, Με ελαφρά προσεκτικά βήματα  η Ξένια αγγίζει  τα σοβαρά ζητήματα της εποχής μας : την ευτυχιοκρατία ,τον Ρευστό μας φόβο και αγάπη, σε μια προσπάθεια  χαρτογράφησης  του   Θαυμαστού, καινούριου, μετανωτερικού μας  κόσμου . 
Η Ξένια τολμά  να εξερευνήσει γράφοντας και , νομίζω πως στην περίπτωση της,  η γραφή     δεν αποτελεί απλώς εργαλείο περιγραφής  του κόσμου αλλά ταυτόχρονα και  ραφής του, συρραφής του .
Και τι συρράπτουμε με την συ(γγ)ραφή ;
Συρράπτουμε  ξανά  και ξανά το κομματιασμένο σώμα , το τραύμα μας,πασκίζοντας να βρούμε  μια ολότητα ,ξανά, τη αίσθηση ολότητας θρυμματίστηκε στις μέρες μας  - και εννοώ τα τελευταία   τριάντα πέντε χρόνια  από την δεκαετία του 90 τουλάχιστον ..
2. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΠΕΡΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ
Πρόκειται για   ένα βιβλίο
 αυτομόρφωσης
που είναι μια ξεχασμένη λέξη πια στις μέρες μας.

 Όχι για ένα  βιβλίο με σκοπό την πανεπιστημιακή η άλλη καριέρα , όχι για μια εργαλειακή  εκμετάλλευση γνώσεων ,αλλά για προσωπική εξερεύνηση.
Στην εποχή μου-ας πούμε δεκαετίες του ΄70 η 80 η ‘’αυτομόρφωση  

συνδέονταν με την «διαλεκτική» σκέψη, την προσπάθεια να καταλάβουμε τον κόσμο  και να το αλλάξουμε.
Εμείς, η γενιά μου   είχαμε να κατανοήσουμε έναν άγνωστο  αδιαπέραστο κόσμο

Ελάχιστες πληροφορίες  για το παρόν  το παρελθόν και το μέλλον .

 Τα πάντα περίβαλε η σιωπή , η απουσία πληροφόρησης , το μυστικό.
Έπρεπε να ανακαλύψουμε την αλήθεια μας ψηλαφητά .Αλλά  ότι ψίχουλο  γνώσης αποκτούσαμε ήταν  δικό μας,κάθε γνώση κατακτιόνταν με κόπο και αποτελούσε κομμάτι της ταυτότητας μας, συλλογικής  και ατομικής.

Η γενιά της Ξένιας  ζει  και μεγαλώνει σε έναν κόσμο, υπερπλήρη πληροφοριών, όπου κάθε  γνώση, πληροφορία, σχέδιο για το μέλλον η  ανάμνηση γλιστράει σα  νερό: την γενιά αυτή αλλά και πλέον όλους μας  την πνίγει η Υπέρ επικοινωνία, η λάσπη της Υπερ πληροφόρησης που σκεπάζει την αλήθεια μας.


3   ΤΟ SMARTPHONE Ως  METABATIKO ANTIKEIMENO
Το 1989  - 90 με την κατάρρευση του λεγομένου Υπαρκτού σοσιαλισμού  έχουμε ένα πελώριο τραύμα  που την αιμορραγία του , τις συνέπειες του τις πληρώνουμε ακόμα.
Την εποχή μας  χαρακτηρίζει η  όλο και πιο έντονη παγκοσμιοποίηση που δεν είναι μια  χαρούμενη  διεθνική διαδικασία αλλά μια συντριπτική διαδικασία  που  έχει ως άμεση συνέπεια  την συντριβή του κατά Winnicott Μεταβατικού αντικειμένου
(Και " Ενδιάμεσου χώρου')
Το μεταβατικό αντικείμενο είναι εκείνο το κουρελάκι , το μασημένο και σαλιωμένο αρκουδάκι που ,μετά την βρεφική ηλικία παίζει για το παιδάκι τον ρόλο του υποκατάστατου του μητρικού στήθους .
Ο ενδιάμεσος χώρος είναι εκείνος που οικοδομεί αργότερα το παιδί των πέντε έξι χρόνων με τις κούκλες και τα αυτοκινητάκια η τα στρατιωτάκια , τα Play mobil... 

ένας χώρος που ελέγχεται από το ίδιο το παιδί και αντισταθμίζει την απειλητική περικύκλωση από την πραγματικότητα .

Στην εποχή μας ο κόσμος όλο και περισσότερο, γίνεται εικονικός και δισδιάστατος .

Όμως, αφήνει στο παιδί (και στους μεγάλους) μια αίσθηση ότι και ο πραγματικός κόσμος είναι εξίσου εικονικός και ελέγξιμος από το ίδιο , όπως το βιντεογκεημς .
 Αντί λοιπόν να βοηθάει στην προσαρμογή του παιδιού (ο ενδιάμεσος χώρος) στον πραγματικό κόσμο συμβαίνει το αντίθετο. 
Η αίσθηση του πραγματικού, προσαρμόζεται στον εικονικό φανταστικό , ενδιάμεσο κόσμο
Σκεφτείτε το smartphone.

 Αυτή η αίσθηση του μεταβατικού αντικειμένου που πια κατέχουμε όλοι, ως αντισταθμίσματος απέναντι σε έναν άκρως απειλητικό κόσμο , δεν μας παρέχει και μια αίσθηση ,-η μάλλον ψευδαίσθηση- , ελέγχου του;


4.  ΠΑΡΟΝΤΙΣΜΟΣ .
 Ένα  άλλο  σημείο  που , κατά την άποψη μου αφορά την αίσθηση της οριακότητας στη οποία αναφέρεται η Ξένια ,αφορά στον παροντισμό .
Την εποχή μας χαρακτηρίζει η παροντική αίσθηση του χρόνου και η κοινωνική Αμνησία.
Στις μέρες μας, η αίσθηση ότι βουλιάζουμε στο παρόν φτάνει στην κορύφωσή της.

Από τη μία, ο χρόνος της κυκλοφορίας του κεφαλαίου: στεγανοποιημένος, μονοδιάστατος, ο χρόνος μιας ανακυκλούμενης αμνησίας.
Από την άλλη, ο χρόνος της εργασίας ως ένα διαρκές άγχος για το μέλλον.

Ζώνες ανεργίας, ζώνες εργασίας, η επισφάλεια γενικεύεται μαζί με την αίσθηση ενός χρόνου-ποντικοπαγίδας, χρόνου όλο και πιο λεπτού, σαν τσιγαρόχαρτο.
Στην εποχή μας  ζούμε την  συμπύκνωσης του χώρου και του χρόνου όπου  η έμφαση στις αξίες και τις αρετές της αμεσότητας (στιγμιαία και πρόχειρα φαγητά,) και της αναλωσιμότητας  οδήγησε στην κοινωνία «μιας χρήσης».
 
 Ενώ οι εικόνες έχουν γίνει κι αυτές εμπορεύματα. η « ανακύκληση και κατανάλωση εικόνων πλησιάζει το παίξιμο του ματιού» που κατά τον Μαρξ ήταν ο ιδανικός  χρόνος για την κυκλοφορία του Κεφαλαίου

5. 
ΠΕΡΙΦΡΑΞΕΙΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΧΩΡΟ
«η επανατοποθέτηση του ορίου μεταξύ της δημόσιας και τής ιδιωτικής σφαίρας, «έχει διαταραχθεί από τη ρίζα» και
«ο γεννημένος ρευστός άνθρωπος κινείται τώρα μόνο στο εσωτερικό της ατομικότητάς του και προσπαθεί ξέφρενα να τη δημοσιοποιήσει» 
 
θα ήθελα να θυμίσω τους -κατά Μπαουμαν- όρους:
 

«Συμπαγής και   ρευστή  νεωτερικότητα»:

Η προ του 1990 Συμπαγής νεωτερικότητα προϋπέθετε  την σαφή διάκριση αναμεσά στον Δημόσιο  χώρο (του κοινου αγαθού) και  τον Ιδιωτικο.

   
Αυτό που είναι σήμερα οι  ιδιωτικοποιήσεις αφορά πια  όχι  μόνο στη κατάργηση του  δημοσίου αλλά και την κατάργηση του ιδιωτικού,  του μύχιου χώρου.

   
Οι άνθρωποι στρέφονται (φαινομενικά) οικειοθελώς προς τα έξω , στο να δημοσιοποιήσουν τα μυστικά τους  προς όφελος ιδιωτών : στα ρεάλιτι σώους , στα τηλεπρωινάδικα , στο Facebook.

Μέσα από μια  αβάσταχτη πίεση, που καταργεί την διάκριση του μέσα  και του έξω,  οι άνθρωποι αισθάνονται την ανάγκη του να δημοσιοποιήσουν τα μυστικά τους και την εσωτερική τους ζωή .

Πίσω όμως από αυτήν την διάχυτη επιθυμία εξομολόγησης και γύμνωσης κρύβεται μια άλλη επιθυμία: Να γίνουν ευπώλητα εμπορεύματα.

  Έχουμε λοιπόν μια διπλή Περίφραξη . Την περίφραξη του Δημοσίου Χώρου  που  γίνεται Ιδιωτικός,

 και την περίφραξη του  ιδιωτικού μας χώρου της μυχιότητας που γίνεται – τάχα οικειοθελώς- δημόσιος   αλλά και πάλι  προς όφελος  ιδιωτών.
 
 
6.   ΑΥΤΟΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗ
 Ένα επιπλέον σημείο  στο βιβλίο της Ξένιας
αφορά « στην «απώθηση» της έννοιας της κοινότητας, κατά την οποία  οι κοινωνικοί ρόλοι –ή τα όρια των υποκειμένων- είναι γνωστοί και κατανεμημένοι, για χάρη της έννοιας της ταυτότητας, μέσα από το αφήγημα της «αυτοπραγμάτωσης», που απαιτεί διαρκή επένδυση χρόνου, κόπου, δημιουργικής ενέργειας, βρίσκει το σώμα ως το πλέον απτό και εύκαιρο εργαλείο.»

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να παραθέσω μερικές σκέψεις  για την εποχή των ταυτοτήτων.

Στην εποχή της πρώτης νεωτερικότητας, εποχή της αυτο-υπερβασης οι άνθρωποι έβρισκαν- αν έβρισκαν - νόημα, έξω από τον εαυτό τους , στα κοινωνικά σύνολα : την τάξη, το έθνος , την Ιστορία και την Νομοτέλεια της , την Ανθρωπότητα.

Στην εποχή της δεύτερης νεωτερικοτητας  και του Μεταμοντέρνου...

το Νόημα συνδέεται με την Αυτοεκφραση: οφείλουμε να εξερευνήσουμε τις πτυχές του Εαυτού και της σχέσης με τον άλλο, την σεξουαλικότητα , τα συναισθήματα μας ,....

Έτσι , καθώς πια είμαστε στον Ύστερο καπιταλισμό ο καταναγκασμός αλλά και το Υπερεγώ , Εσωτερικευονται: Δεν είναι καν ένα Υπερεγώ της εποχής του Φρόυντ που Απαγορεύει '
 αντίθετα είναι ένα Υπερεγώ που Υπαγορεύει ,που παρακινεί ,που προτρέπει
Και τι Υπαγορεύει στη θέση των Απαγορεύσεων ;

 " Να είσαι ο Εαυτός σου " Να είσαι πετυχημένος" ,
" .. Είναι πια ένα Υπερεγώ που στη Θέση του Πρέπει βάζει το Μπορώ ....

 Σήμερα -όπως σε εκείνη την Ταινία του Κεν Λοατς το "Δυστυχώς, απουσιάζετε" 

καλούμαστε από το Υπερεγώ :
 
Όχι να είμαστε ίδιοι αλλά να. διαφέρουμε, να είμαστε "πρωτότυποι , απολαυστικοί γοητευτικοί ", «επιχειρηματίες τους εαυτού μας». .
 
Αυτή είναι η νέα Προστακτική του καιρού μας  :να Απολαμβάνεις.

Και πως μπορείς να απολαμβάνεις; Καταναλώνοντας . 

Αλλιώς γίνεσαι ο αμαρτωλός της εποχής μας ": Ελαττωματικός Καταναλωτής " ..
 
 Αυτή είναι η Μορφή της πατρικής επιταγής σήμερα : 

Εξατομικευμένο , Υπερεγώ με την εντολή της Επιτυχίας και , γιατί όχι , της ευτυχίας
Είναι διαταγή : Να είσαι ευτυχισμένος

το τατουάζ
Μια ειδική έκφραση αυτής της σωματοποιημένης  εποχής των ταυτοτήτων αφορά και στο τατουάζ .
Η στροφή προς το τατουάζ υποδηλώνει κάτι παραπάνω από μια τυχαία Μόδα:
Καθώς ο κόσμος γίνεται όλο και πιο ανεξέλεγκτος ,όλο και πιο άτεγκτος και αφιλόξενος οι νέοι μας στρέφονται στον εαυτό:
Να αποτυπώσουν ανεξίτηλα την αίσθηση του εαυτού στο σώμα τους, να ακινητοποιήσουν την στιγμή, να εγκλωβίζουν την επιθυμία ..
 Όπως τα Ιερογλυφικά ήταν τα ξόρκια (στην Αρχαία Αίγυπτο )για τον άλλο Μεταθανάτιο κόσμο ,έτσι και τα τατουάζ γίνονται τα Ξόρκια για την κινουμένη άμμο του Παρόντος
κατευθύνσεις


7 ΠΟΛΕΜΟΣ
Η Ξένια αναφέρεται(μεταξύ άλλων ) και στον ρωσοουκρανικό πόλεμο («τον πρώτο πόλεμο που αναμεταδίδεται από το ίντερνετ»)
Στις μέρες μας, γράφει η Ξένια,  η ρωσική γραφή δανείζεται κάτι από την «ενοχή των επιζώντων», διάχυτη στα μεταπολεμικά έργα λογοτεχνών εβραϊκής καταγωγής, όπως «Ο επιζών» του Πρίμο Λέβι.
«Σήμερα, η ποιήτρια και πεζογράφος, Μαρία Στεπάνοβα δηλώνει χαρακτηριστικά τη συνειδητοποίηση της ρωσικής ευθύνης μέσω των έργων της («Όσο κοιμόμασταν, βομβαρδίζαμε το Χάρκοβο [...] Όσο τρώγαμε, βομβαρδίζαμε το Λβιβ»).

Η Στεπάνοβα παρομοιάζει τη δική της εμπειρία με την πτώση της Αλίκης του Κάρολ στην κουνελότρυπα, ενώ κάθε φορά που περνάει τα σύνορα μεταξύ χωρών, αισθάνεται ένα κέντρισμα της απόλαυσης και του φόβου

Σε έναν τέτοιον κόσμο το υποκείμενο εμφανίζεται μετέωρος «Ούτε να πεθάνεις κανονικά δεν μπορείς / Ούτε να αναστηθείς».
 
Σε σχέση λοιπόν με τον πόλεμο (αλλά και στην σφαγή που γίνεται στη Γάζα )

θα θελα να θυμίσω δυο ταινίες
 
μια ουκρανική ταινία  το Κάτω από το ηφαίστειο  (όχι  την παλιότερη του Χιούστον ) αλλά πρόσφατη του  2024 με σκηνοθέτη τον Damian Kocur :
Μια οικογένεια Ουκρανών από το Κίεβο ,δεύτερο παντρεμένων , τα παιδιά είναι του άντρα ,ένα χαριτωμένο αγοράκι 6 και η αδελφή του ,16,17 ,παγιδεύονται σε διακοπές στην Ισπανία ενώ συμβαίνει η Εισβολή και αίφνης μετατρέπονται σε πρόσφυγες, βρίσκονται σε ξενοδοχείο όπου υπάρχουν και Ρώσοι οι οποίοι περνάνε καλά ,κάποια στιγμή στο πρωινό γελάνε και η γυναίκα ξεσπά :
«πως τολμάτε να γελάτε ενώ κάνατε αυτό σε μας»,
ξεσπά
αλλά όχι για πολύ γιατί ακούγονται οι φωνές των άλλων μέσα στο ρεστοράν που της ζητάνε να μαζευτεί : "'είμαστε και άλλοι εδώ " και έτσι η μικρή αυτή οικογένεια ξεριζωμένων περιφέρεται εδώ κι εκεί ,
αισθάνεται αόρατα αποκλεισμένη και το κορίτσι συναντά συνομηλίκους που γελούν ενώ αυτό επικοινωνεί με τις φίλες της στην Ουκρανία που βομβαρδίζεται και νιώθει διχασμένη ,πονεμένη ,μόνη 
και αυτό το βλέπουμε στο πρόσωπο της στις κινήσεις ,στην σιωπή της .
Και την προσεγγίζει ένα αγόρι ,μαύρο και κάθεται μαζί της στην παραλία και της αφηγείται την δική του ιστορία της προσφυγιάς :
το πώς έφυγε από την πατρίδα του σε μια βάρκα όπου ήταν άλλοι πενήντα πέντε περίπου και ότι τον παρακίνησε να φύγουν ένας φίλος του και δεν πέθανε στο ταξίδι
παρά μόνο ένας ,
μόνο ένας ,
ο φίλος του ..
Και όλη η ταινία ,μακριά από εθνικιστικά και δακρύβρεχτα εφέ έδειχνε δεξιοτεχνικά την εμπειρία του Αποκλεισμού στην εποχή μας
το να γίνεσαι αίφνης ξένος ,φάντασμα ,παρείσακτος .
Το να υψώνονται αόρατα τείχη γύρω σου .
Το να μη μπορείς να γελάσεις η να κλάψεις να σου έχουν στερήσει το ίδιο σου το πένθος •
το να γίνεσαι ξένος όπως γινόμαστε όλοι στις μέρες μας με διαφορετικό τρόπο και ένταση ο καθένας ,
" Νίκη" εύχονται ο ένας στον άλλον οι μεταμοντέρνοι αυτοί πρόσφυγες
αλλά αμέσως μετά αναρωτιούνται: " Νίκη απέναντι σε ποιον ;
Και μετά ,ένα σπαρακτικό τραγούδι που είπε από το κινητό το μαύρο αγόρι στη μάνα του ..
 
Η άλλη ταινία  είναι η γνωστή «Χιροσίμα  αγάπη»  μου ."του Αλαιν Ρεναι
 
" Ξέρω (τα πάντα )για την Χιροσίμα " έλεγε η Γαλλίδα  ηρωίδα .
" Δεν ξέρεις τίποτε για την Χιροσίμα " της απαντούσε ο Ιάπωνας εραστής της....
(Όχι δεν ξέρεις πολλά .
Δεν ξέρεις Τίποτε ...)
Γιατί η εμπειρία ,το βίωμα της Χιροσίμας - εμπεριέχει κάτι από την ‘Αλεκτη ,
την προ γλωσσική κατάσταση ..
Και η ταινία «Χιροσίμα  αγάπη μου »  όπως και το βιβλίο της Ξένιας Καλαιτζίδου αφορά στο τραύμα :
Τι είναι το τραύμα ;
Λύση της συνέχειας του Δέρματος ..
.Ένα σχίσιμο στην Επιφάνεια του σώματος ,την επιδερμίδα ...
Και το Τραύμα εκλύει Οδύνη ...
-----------------------------------------
Σας ευχαριστώ που με ακούσατε

 

 

 

 

 

Ενάντια στον οργασμό ( και στον Ράιχ)

 Πασκάλ Μπρυκνερ / Άλεν Φινκελκρο 

Η ΝΕΑ ΕΡΩΤΙΚΗ ΑΝΑΡΧΙΑ( 1977) 

Μτφρα  Μαρίνα Δωμη ,Αστάρτη 

1988 

Σελίδες  36 ,37 38 ,39 ,40 

Σαν εκπρόσωποι της ηδονής (και της αναπαραγωγ - όλα τα πέη είναι ίδια γιατί υπόκεινται στον κοινό παρονο στή του λειτουργικού/ορθολογικού: η εκσπερμάτωση είνα γενικό ισοδύναμο όλων των πεών. 

Έτσι ο συνουσιαζόμενος.  άντρας δεν εμφανίζεται ποτέ σαν επιθυμία και ηδονήσ σαν δύναμη της αφηρημένης κοινωνικής ανάγκης.

 Ο οργασμός επιβάλλει στο φύλο μια ολόκληρη μεταφυσική χρησιμοτητας. 

Αυτός ο ηθικός νόμος που εγγράφεται στην καρδια του πέους (και σαν ανταπόκριση στην καρδιά της μήτρας)  

είναι το στοιχείο που εδραιώνει τον άνθρωπο μέσα ουσία του και τον εγκαθιστά σε μία τελική σχέση με ηδονή του: 

η ηδονή είναι αυτό που συμβαίνει στο τέλος η καλύτερα αυτό που σημαδεύει το τέλος της πράξης (όποια και  αν είναι η στιγμή που εμφανίζεται). 

Ο ορθολογικός κώδικας  της εκσπερμάτωσης θεμελιώνεται πάνω στην κατάργηση κάθε  αμφιθυμίας προς όφελος μιας ισοδυναμίας ερεθίσματος -εκτονωσης.

Για τον Ράιχ η επιθυμία είναι αρρώστια, γι αυτό ορθωμένο όργανο του άντρα πρέπει να μην είναι παρα Όργανο της εκσπερμάτωσης, ένας όρθιος σωλήνας.

 Ένα  μονιμο διαγραμματικο σχήμα – υπολογίσιμο, μετρήσιμο-  ρυθμίζει τους οργασμούς με σχεδόν αδιόρατες παρεκκλίσεις .

Η  εκφόρτιση υπόκειται σε μια γεωμετρικότητα που χρησισιμοποιει  τέμνουσες και συντεταγμένες για να εντοπίσει με ακριβεια τις  - καμπύλες ερεθισμού και διέγερσης στο εσωτερικο της σεξουαλικής σχέσης:

 μαζί με το διατυπωμένο οργασμό εμφανιζεται ο μετρημένος οργασμός και κατά συνέπεια ο μετρησιμος , ελεγχόμενος οργασμός

. Μέσα στην αταξία της επαφης

 η  τελική ικανοποίηση επιβεβαιώνει την αρχή της πραγματικοτας από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει κανείς....

Τέτοια είναι επομένως η υπεράσπιση του οργασμού η απίστευτη ευκολία ικανοποίησης του άντρα ανάγεται σε κοινωνική ανωτερότητα και εξυμνείται σαν συμπεριφορά ευεργετική και σωτήρια,

Ανάγοντας το αρσενικό στην εκσπερματική του λειτουργια, μεταμορφώνουμε τη σεξουαλική σχέση σε κάτι το πρωτόγονο, το αληθινό, το κυριολεκτικό σε σύγκριση με το οποίο όλα τα υπόλοιπα δεν είναι παρά μυστικιστικό παραλήρημα ή ασέλγεια.

   Οτιδήποτε αλλοιώνει αυτή την απλή ηδονή, οτιδήπότε αποτελεί ακόμη και περιθωριακή αναφορά σε μια άλλη απόλαυση, αποτελεί γάγγραινα και κόλαση λαγνείας. 

Η λειτουργικότητα πετυχαίνει τη σύνθεση του καθαρού και του πρακτικού λόγου, είναι το ωραίο συν το χρήσιμο (όπου το χρήσιμο είναι ταυτόχρονα το ηθικό και το αληθινό).

 Η σεξολογική φαντασία ονειρεύεται να αποδώσει τα γεννητικά όργανα στον πραγματικό προορισμό τους και να τα σώσει οριστικά από τις περίτεχνες επινοήσεις της δολιότητας και της διαστροφής που αμαυρώνουν και διαβρώνουν τη φυσική ροή της συνουσίας. 

Απ' αυτή την άποψη μια τέλεια σεξουαλική σχέση είναι μια μηχανή χωρίς σφάλματα, χωρίς ρωγμές, όπου τίποτε δεν παρεμποδίζει τη διασύνδεση των στοιχείων και τη διαφάνεια των διαδικασιών: χάρη σ' αυτήν το κοινωνικό βλέμμα μπορεί να εισχωρήσει ως τα βάθη των σωμάτων και των οργάνων, να προβλέψει τις συγκινήσεις τους, να ρυθμίσει τις κατευθύνσεις και να ελέγξει τις εκτροπές. 

Έτσι, η απόλυτη διαφάνεια της σεξουαλικής πράξης συμπίπτει με την απόλυτη παρακολούθησή της από τη ματιά των ειδικών.

Η εκσπερμάτωση είναι από κάποια άποψη η αλήθεια της σεξουαλικής πράξης

, η κάλυψή της σε χρυσό, η συναλλαγματική της αξία, ο δείκτης της νομισματικής της ισοτιμίας (πράγμα που εμποδίζει τον ελεύθερο συσχετισμό των κυμαινόμενων ηδονών). 

Έτσι το σπέρμα που χύνεται παίζει το ρόλο της Μεγάλης Φυσικής Αναφοράς: αποδεικνύει ότι η σεξουαλική σχέση πήγε καλά και έχει κατά συνέπεια κλείσει. 

Το σπέρμα είναι η υπογραφή της συνουσίας, η μεταμόρφωση ενός φυσικού προϊόντος σε μέσο συναλλαγής: αν δεν υπήρχαν, εκβρασμένες από τη μήτρα, αυτές οι λευκές κοκκώδεις νιφάδες κάτι θα έλειπε από τον άντρα. 

Το σπέρμα μέσα στο σεξουαλικό συμβόλαιο παίζει το ρόλο του συναλλάγματος, του. ερωτικού νομίσματος: αυτό και μόνο αυτό δίνει νόημα. στη σχέση, απ' αυτό εξαρτάται λίγο-πολύ η βραχυδιότητα της σεξουαλικής συναλλαγής: όσο δεν έχει εκκκριθεί το σπέρμα, το ζευγάρωμα μένει ημιτελές και πρέπει να ολοκληρωθεί, αλλιώς θα βυθιστεί μέσα στο παράλογο και το ακαθόριστο .

 ( Αν όμως αρνηθεί  κανείς αυτό τον τρόπο  συναλλαγής αρνείται ταυτόχρονα και το αντρικό στερεότυπο της σπερματικής έκκρισης.

 Αν ο άντρας δεν εκσπερματώνει – ή τουλάχιστον αν δε θεωρεί αυτό τον οργασμό σαν μοναδικό σκοπό της επιθυμίας του όλο το πακέτο των κινήτρων που τον ωθούσαν καταρρέει: έξω από τη διάφανη σφαίρα της σπερματικής έκκρισης όπου όλα είναι ξεκάθαρα γιατί αρκεί να επιθυμείς ανάλογα με τα σπερματικά σου μέσα, ο άντρας δεν ξέρει πια τι θέλει. 

Υπόθεση: η υποχρέωση του οργασμού – τόσο για τον άντρα όσο και για τη γυναίκα - χρησιμεύει για να σε ανακουφίζει από την αγωνία να μην ξέρεις τι είναι αυτό που θέλεις. 

Το ερώτημα του τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνει κανείς στον έρωτα, το προκαλούν οι ψυχαναλυτές και οι σεξολόγοι, μόνο και μόνο από το γεγονός ότι δέχονται να απαντήσουν)

. Ο αντρικός οργασμός ανήκει στο βασίλειο των αυτονόητων πραγμάτων:

 είναι στέρεος, ορατός, σταθμητός, κατάφωρος, εγγυημένος από τον κοινωνικό ανταγωνισμό. 

Το σπέρμα έχει αξία επειδή μπορείς να το δεις, να το αγγίξεις: από δω αντλεί το σχήμα του το αντρικό πρότυπο της ηδονής. 

Αν το σπέρμα ήταν μικροσκοπικό, άφατο, άπιαστο, αν η έκκρισή του δεν προκαλούσε τη χαλάρωση του πέους, δε θα άξιζε τίποτε, 

θα ήταν ένα μηδενικό (όπως η ηδονή της γυναίκας που επειδή είναι αδιόρατη, μένει αβέβαιη).

 Η σεξολογία σήμερα είναι αυτή η επιστήμη που αποδεικνύει, μέσα στην ίδια την απλότητά της, την ανικανότητά της να συλλάβει τα στοιχεία της γυναικείας σεξουαλικότητας μέσα στη ριζική, τους παραδοξότητα.

 Η ραϊχική σεξολογία πιο ιδιαίτερα χαραχτηρίζεται εξαρχής από ένα συναίσθημα φρίκης, αθεράπευτης αλλεργίας απέναντι στη γυναίκα σαν Άλλη που παραμένει Άλλη

Ο Ράιχ δεν αντέχει τη γυναίκα παρά εφόσον 

υπακούει, αντιγράφει το αντρικό ερωτικό πρότυπο, εφόσον είναι κενή απομίμηση του αντρικού φαλλού

. Γι' αυτό και της αποδίδει τις ίδιες επιθυμίες με το άντρα ή μάλλον πνίγει τις αποκλίνουσες επιθυμίες τους κάτω από την κοινή ονομασία του οργασμού. 

Στο όνομα του οργασμού άλλωστε, όσο κι αν μοιάζει απίστευτο, διατυπώνεται και η καταδίκη της ομοφυλοφιλίας: 

«Μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι η μέση σεξουαλική ικανοποίηση του υγιούς ετεροφυλόφιλου είναι πιο έντονη από εκείνη του υγιούς ομοφυλόφιλου». 

Φαίνεται ότι το ουσιαστικό για τους ραϊχικούς είναι το αποτελείωμα μιας σεξουαλικής πράξης με την έννοια που λέμε «αποτελειώνω έναν τραυματία».

 Πρέπει ο οργασμός να είναι η τελευταία στιγμή, πρέπει να έχει τη μακάβρια λάμψη μιας θανάτωσης. ενός τουφεκισμού. 

Πρέπει οι εραστές να επιθυμούν  με στόχο τη σιωπή, να ηδονίζονται μόνο για να σιγάσουν μέσα τους αυτή τη δίψα για ηδονή, πρέπει ν' αρχίζουν μόνο και μόνο για να τελειώσουν, να επιθυμούν αυτό που θα τους σκοτώσει.

 Όλα αυτά σαν ο «τύπος του οργασμού», ο ρυθμός διαστολή (ένταση, φόρτιση), συστολή (εκφόρτιση, χαλάρωση) να μην ήταν μονάχα ένας αντρικός τύπος, που αφορά τη μισή ανθρωπότητα και μόνο.

Η πειθαρχία του οργασμού είναι τόσο καταπιεστική που απαιτεί την απόλυτη σχεδόν σιωπή όλων των ερωτογενών υποσυστημάτων του σώματος (πρωκτοί, μαστοί, γλουτοί κλπ.) 

για να μπορεί να τα διατηρεί στη θέση και στην εξειδίκευσή τους. 

Το γεγονός αυτό κάνει τη συνουσία ένα σύστημα «χαμηλής πολυπλοκότητας», 

που χαρακτηρίζεται από μία υπερένταση, μία ψυχαναγκαστική διατήρηση της τάξης, της τάξης που αντιπροσωπεύει για τον άντρα την τελικότητα της ηδονής του, και την ηδονή του οριστικού τέλους της λαγνείας του, μιας τάξης που είναι ταυτόχρονα ταξιθέτηση και ταξικότητα, δεδομένου ότι η σεξουαλική πράξη μέσα στην οπτική αυτή επιδιώκει να περιορίσει και τα δύο φύλα μέσα σε μια σχέση κυριαρχίας από την οποία ζημιώνονται και τα δύο.

 Ακριβώς επειδή ο άντρας έχει κάτι να «κάνει» στον έρωτα (έχει να «κάνει» τον οργασμό) 

γι' αυτό δεν επιτρέπεται να αφήσει την ηδονή του να περιπλανιέται από δω κι από κει και την οργανώνει ιεραρχικά. 

Επειδή δίνει στο τελικό αποτέλεσμα μια υπέρτατη αξία γι' αυτό αποσύρει την αξία αυτή την ίδια στιγμή (απ' αυτή την

άποψη ο αντρικός ερωτισμός είναι θρησκευτικός, εσχατολογικός, τείνει προς ένα σκοπό).

 Τέλος, επειδή ακριβώς κάθε κίνηση εκτροπής ή διαστροφής θα τον αποσπούσε από την τελική ηδονή, γι' αυτό ενοχοποιεί και αρνείται την απόλαυση της στιγμής (εκτός αν συμβάλλει στην προετοιμασία του τελικού σπασμού).

 Βλέπουμε λοιπόν ότι με την ίδια χειρονομία ο άντρας πνίγει τη γυναικεία ηδονή (ή την ανάγει στο δικό του μοναδικό οργασμό) και καταστέλλει μέσα του τη δική του πολυμορφία. 

Διαιρώντας τη σεξουαλική πράξη σε κορύφωση και προκαταρκτικά, 

υποτιμά αυτομάτως τα τελευταία, καταδικάζοντάς τα να παίζουν τους συνοδοιπόρους που υποτάσσονται λίγο πολύ σε μια άμεσα ικανοποιούμενη, κεντρική ηδονή.

 Με δυο λόγια μεταφέρει στο εσωτερικό του ερωτικού ηδονισμού το θλιβερό διχασμό εργασία/γιορτή, κόπος/ανταμοιβή και αμαρτία/τιμωρία. 

Οι «καλοί εραστές» παίρνουν το έργο τους στα σοβαρά, μοχθούν, κοπιάζουν, είναι επιμελείς, ευσυνείδητοι, αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους με σοβαρότητα κάνοντας έτσι το ζευγάρωμα μια υπομονετική διεργασία της οποίας ο οργασμός είναι το ξόδεμα, η άμεση κατανάλωση.

40. 

39

38

37

,Η εξατομίκευση ως χειροτεχνημενη βιογραφία

 Η ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗ ΩΣ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΗΜΕΝΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ  Από τον                          Ulrich Beck 

Η Επινόηση του Πολιτικού

Για του μια θεωρία του  εκσυγχρονισμού

Πρόλογος: ΝΙΚΟΣ ΚΟΤΖΙΑΣ

«ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ» - Α. Α. ΛΙΒΑΝΗ 1996 

Το πρωτοδιαβασα πριν 27 περίπου χρόνια .( Ακόμα το θυμάμαι σε κάποια σημεία.Μαζι με τα βιβλία του Γκίντενς εξηγούν πολλά από το Τώρα ,) 

Εξατομίκευση Περί της αξίωσης νεωτερικότητας

«Εξατομίκευσης δεν σημαίνει αυτό που πολλοί νομίζουν ότι ση μαίνει, προκειμένου να μπορούν να θεωρούν ότι δεν σημαίνει τίποτα - για παράδειγμα δεν σημαίνει ατομικοποίηση, απομό νωση, μοναξιά, το τέλος κάθε είδους κοινωνίας, έλλειψη σχέσεων •   επίσης ακούμε συχνά τη θέση, που οφείλουμε να αναιρέσουμε, ότι πρόκειται για χειραφέτηση, για αναβίωση του αστικου ατομικισμού μετά το θάνατό του. Αν όμως όλα αυτά είναι σκόπιμες παρανοήσεις, τι θα πρέπει να υποθέσουμε ότι σημαίνει τελικά;

• Εξατομίκευση» σημαίνει, πρώτον, την αποδιάρθρωση και δεύτερον, την αντικατάσταση των βιομηχανικοκοινωνικών μορφων ζωής μέσω άλλων, στις οποίες τα μεμονωμένα άτομα πρεπει να κατασκευάσουν, να σκηνοθετήσουν, να συρράψουν τη βιογραφία τους.                                        Εξ ου και ο όρος «εξατομίκευση».                              Και τα δύο η αποδιάρθρωση και η αντικατάσταση, με τα λόγια του Γκίντενς «disembedding» και «reembedding» * - δεν συντελούνται τυχαία, δεν συντελούνται ατομικά, εθελοντικά, μέσω διαφορετικών ιστορικών συνθηκών, αλλά μαζί και στο κοινωνικοκρατικό πλαίσιο της αναπτυγμένης κοινωνίας της εργασίας, όπως αυτη διαμορφώθηκε σε πολλές δυτικές βιομηχανικές χώρες, από τη δεκαετία του '60.

Ως εικόνα της βιομηχανικής κοινωνίας σκεφτόμαστε συλλογικές μορφές ζωής που μπαίνουν η μία μέσα στην άλλη, σαν τις ρώσικες κούκλες. Η κοινωνική τάξη προϋποθέτει την πυρηνική οικογένεια, τούτη προϋποθέτει τους ρόλους των δύο φύλων, αυτοί τον καταμερισμό της εργασίας μεταξύ ανδρών και γυναικών, κι αυτός ο τελευταίος το γάμο. Συγχρόνως, οι κοινωνικές τάξεις νοούνται ως το άθροισμα των καταστάσεων των πυρηνικών οικογενειών, οι οποίες είναι μεταξύ τους ίδιες και οριοθετούνται απέναντι σε άλλες «χαρακτηριστικές για μια κοινωνική τάξη καταστάσεις πυρηνικών  οικογενειών (191 )π.χ του ανώτερου   κοινωνικού στρώματος). Επίσης, για τον εμπειρικό ορισμό της έννοιας της τάξης χρησιμοποιείται το οικογενειακό εισόδημα διάβαζε, το εισόδημα της λεγόμενης «κεφαλής της οικογένειας - ένας ουδέτερος όρος, που όμως στην πραξη  μεταφράζεται με ξεκάθαρα αρσενικό τρόπο.          Γι' αυτό και η γυναικεία απασχόληση δεν λαμβάνεται καθόλου υπόψη ή «παραγκωνίζεται"  στην ταξική ανάλυση. Για να το πούμε αντίστροφο. Όποιος παίρνει κάθε φορά ως βάση χωριστά το ανδρικό από το γυναικείο εισόδημα, είναι αναγκασμένος να κατασκευάσει την εικόνα μιας διασπασμένης κοινωνικής δομής, η οποία δεν μπορεί πια να εννοποιηθεί σε κάποια «εικόνα των τάξεων» που να περιλαμβάνει τις γυναίκες. Αυτά είναι απλώς παραδείγματα για το ότι οι βιομηχανικοκοινωνικές κατηγορίες της κατάστασης και του τρόπου ζωής προϋποθέτουν, κατά συγκεκριμένο τρόπο, τον εαυτό τους. Με επίσης συγκεκριμένο τρόπο αποδιαρθρώνονται και αντικαθίστανται συστηματικά -- αυτό μας λέει η θεωρία της εξατομίκευσης.

Στη θέση τους δεν μπαίνει λοιπόν το τίποτα (αυτή ακριβώς είναι η δυσμενής κατάσταση που υπογραμμίζουν οι περισσότερες αναιρέσεις της θεωρίας της εξατομίκευσης), αλλά μια άλλη μορφή του τρόπου ζωής και της διαμόρφωσής της, η οποία εξ ου και ο όρος «εξατομίκευση»- δεν είναι πια «εγκατεστημένη» δεσμευτικά στις παραδοσιακές προδιαγραφές, αλλά στηρίζεται κ σε κοινωνικοκρατικές ρυθμίσεις.                    Τούτες προϋποθέτουν, όμως, το άτομο ως δρώντα κατασκευαστή, ισορροπιστή και σκηνοθέτη της βιογραφίας του, της ταυτότητάς του, της κοινωνικής που δικτύωσης, των δεσμών, των πεποιθήσεων. Ειπωμένο απλά, εξατομίκευση» σημαίνει αποσύνθεση των βιομηχανικοκοινω νικών αυτονόητων, καθώς και την ανάγκη να βρει κανείς και να επινοήσει για τον εαυτό του και με τους άλλους νέα «αυτονόητα -». Καθένας που έχει δει ταινίες του Τσάρλι Τσάπλιν και του Γούντι Άλεν γνωρίζει ότι κάτι τέτοιο προκαλεί κάποιες φασαριες.

Ας το ξαναπούμε με άλλη διατύπωση: Η γκρίνια γύρω απο εξατομίκευση, η οποία είναι τώρα στη μόδα, η επίκληση των ( 192)«συναισθημάτων του εμείς», η οριοθέτηση απέναντι στους ξενους, το χάιδεμα της οικογένειας και της αλληλεγγύης, με τη νέα θεωρητική ορολογία ο «κοινοτισμός», προπαγανδίζονται υπό την προϋπόθεση της συντελεσμένης εξατομίκευσης, είναι συνήθως αντιδράσεις στη βίωση του αβίωτου χαρακτήρα της εξατομίκευσης που παίρνει χαρακτηριστικά στερούμενα νομικής επιταγής.

Άλλη μια φορά. Η εξατομίκευση δεν στηρίζεται στην ελεύθερη απόφαση των υποκειμένων. Για να το πούμε με τα λόγια του Ζαν-Πολ Σαρτρ, οι άνθρωποι είναι καταδικασμένοι στην  εξατομίκευση.                                                                    Η εξατομίκευση είναι μια αναγκαιότητα, μια πα ράδοξη ωστόσο αναγκαιότητα της κατασκευής, της αυτοδιαμόρφωσης, της αυτοσκηνοθεσίας όχι μόνο της βιογραφίας μας, αλλά και των δεσμών και των δικτυώσεών της, κι αυτό εντός των αλλαγών των προτιμήσεων, των αποφάσεων και των φάσεων της ζωής, αλλά πάντως σε συνθήκες και υπό τις προϋποθέσεις του κοινωνικοκρατικού πλαισίου, όπως το εκπαιδευτικό σύστημα (η απόκτηση εκπαιδευτικών τίτλων), η αγορά εργασίας, το εργασιακό και κοινωνικό δίκαιο, η αγορά κατοικιών κ.λπ.                                                 Επίσης, ο παραδοσιακός γάμος και η οικογένεια εξαρτώνται πια από αποφάσεις, πρέπει να βιωθούν με όλες τους τις αντιφάσεις ως προσωπικό ρίσκο.

• Εξατομίκευση» σημαίνει λοιπόν: Η φυσιολογική βιογραφία γίνεται επιλεγμένη βιογραφία, γίνεται «χειροτεχνημένη βιογραφία» (Ρόναλντ Χίτσλερ). Αυτό που ένας άνδρας και μια γυναίκα ήταν και ταυτοχρόνως είναι, σκέπτονται, κάνουν, καθορίζεται από την ατομικότητα του καθενός. Τούτο δεν έχει αναγκαστικά να κάνει με το θάρρος της γνώμης και την προσωπικότητα, αλλά με τις θρυμματισμένες επιλογές και την ανάγκη να μετατρέψει κανείς αυτές τις ξένες-οικείες επιλογές σε μια «ενότητα» για τον εαυτό του και τους άλλους.

Πώς πρέπει τώρα να σκεφτόμαστε τη σχέση μεταξύ εξατομίκευσης και κοινωνικού κράτους, εξατομίκευσης και δικαιικά εξασφαλισμένης αγοράς εργασίας; Ένα παράδειγμα μπορεί να το αποσαφηνίσει, το παράδειγμα της επαγγελματικής σταδιοδρομίας - για τους άνδρες είναι αυτονόητη, για τις γυναίκες δεν είναι, συνεχίζει να μην είναι! Παρ' όλα αυτά, σε όλες τις βιομηχανικές χώρες οι μισές τουλάχιστον- γυναίκες αυτοαπασχολουνται επαγγελματικά•  όλο και περισσότερες ακόμα και όταν έχουν παιδιά. Οι έρευνες αποδεικνύουν ότι η γενιά των γυναικών που μεγαλώνουν τώρα θεωρεί το επάγγελμα και τη μητρότητα ως  αυτονόητες επιλογές στη ζωή. Αν η κίνηση οδηγεί στην επαγγελματική απασχόληση και των δύο φύλων, θα πρέπει σήμερα και στο μέλλον να συναρμοστούν και να συνδυαστούν δύο                   ξεχωριστές σταδιοδρομίες - εκπαίδευση, επάγγελμα, καριέρα στη μορφή της «πυρηνικής οικογένειας».

Παλαιότερα κυριαρχούσαν παραδοσιακοί κανόνες γάμου και επιταγές (όπως η αδυναμία διάλυσης του γάμου, τα καθήκοντα της μητέρας κ.λπ.). Τούτα στένευαν μεν τα περιθώρια κίνησης, όμως επενεργούσαν δεσμευτικά, δημιουργούσαν (συχνά αναγκαστικά) κοινά στοιχεία μεταξύ των ατόμων. Αντίθετα, σήμερα δεν είναι ότι δεν υπάρχουν καθόλου προκαθορισμοί, αλλά υπάρχουν επιταγές με αντίστροφα πρόσημα: Να οικοδομήσει και να ακολουθήσει ένα άτομο, ακόμα και ως γυναίκα, μια δική του εκπαιδευτική και επαγγελματική καριέρα, γιατί διαφορετικά οι γυναίκες βρίσκονται, στην περίπτωση διαζυγίου, μπροστά στο μηδέν, ενώ στα πλαίσια της συζυγικής ζωής εξαρτώνται από τα χρήματα του άνδρα – με όλες τις συμβολικές και πραγματικές εξαρτήσεις που συνεπάγεται κάτι τέτοιο. Όμως αυτοί οι προκαθορισμοί δεν συγκολλούν, αλλά κομματιάζουν και πολλαπλασιάζουν τα ζητήματα. Έτσι αναγκάζουν τον καθένα και την καθεμία να συμπεριφερθεί ως ατομικός Δρων και κατασκευαστής της βιογραφίας του, τόσο εντός όσο και εκτός του γάμου.

Τα περισσότερα κοινωνικά δικαιώματα είναι ατομικά δικαιώματα. Όχι οι οικογένειες αλλά τα άτομα ή, ακριβέστερα τα εργαζόμενα (ή έτοιμα να εργαστούν αλλά άνεργα άτομα)  μπορούν να κάνουν χρήση τους. Η συμμετοχή στις υλικές    εξασφαλίσεις και προσφορές του κοινωνικού κράτους προϋποθετει, στις περισσότερες περιπτώσεις, την επαγγελματική απασχόληση.. Αυτό αποδεικνύει, μεταξύ των άλλων, η διαμάχη γυρω από τις εξαιρέσεις, γύρω από το μισθό της οικιακής εργασίας, τη σύνταξη της νοικοκυράς.    Η συμμετοχή στην απασχόληση προϋποθέτει πάλι τη συμμετοχή στην εκπαίδευση, και τα δύο αυτά προϋποθέτουν την κινητικότητα και την ετοιμότητα για κινητικότητα. Όλα αυτά αποτελούν επιταγές που δεν διατάζουν αλλά ωθούν το άτομο να συγκροτηθεί ως άτομο, δηλαδή να σχεδιάσει, να κατανοήσει, να προτείνει, να δράσει - ή, στην περίπτωση της «αποτυχίας» του, να κοιμηθεί όπως έστρωσε.

Κι εδώ πάλι η ίδια εικόνα: Αποφάσεις, ενδεχομένως αποφάσεις που δεν μπορούν να ληφθούν, δηλαδή με κανέναν τρόπο ελεύθερες, αλλά αναγκαστικές, εκβιασμένες αποφάσεις, υπό προϋποθέσεις που οδηγούν σε διλήμματα, αλλά πάντως αποφάσεις, οι οποίες θέτουν στο κέντρο το μεμονωμένο άτομο και παραμερίζουν τις παραδοσιακές μορφές σχέσεων και ζωής. Το κοινωνικό κράτος είναι –ίσως ενάντια στη θέλησή του- μια πειραματική δομή για τη σταθεροποίηση τρόπων ζωής που αναφέρονται στο εγώ. Και μπορεί κανείς να περάσει το «κοινό καλό» στην καρδιά των ανθρώπων κάνοντάς τους μια ένεση καθηκόντων, όμως αυτή η επίκληση της χαμένης κοινότητας μιλάει δύο γλώσσες, έχει δύο ηθικές, όσο παραμένει ανέπαφος ο μηχανισμός της εξατομίκευσης και κανένας δεν τον θέτει πραγματικά υπό αμφισβήτηση – κανένας δεν θέλει ούτε και μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο.

Σελίδες 190 - 194

για την κοινωνία των πολιτών,το συμφερον ,την αναγκη (και τον Μαρξ)...Ενα σχεδιασμα θεωριας

του Πέτρου Θεοδωρίδη (αποσπασμα κειμενου)

Κοινωνια των πολιτών και εθνος ειναι εννοιες , πλουσια και γόνιμα,αοριστες. *

Εννοιες πού πρoβληματιζουν τους θωρητικους και προκαλουν πληθος συζητησεων και θεωρητικών εξερευνήσεων και ταυτοχρονα ,χρησιμοποιουνται στήν πολιτική πραξη ως δεδομένες , συμπαγεις, ικανές να προκαλέσουν την πολιτική κινητοποιηση.

Η κοινωνια πολιτων

συνειρμικά αναφερεται σε μια δημοσια σφαιρα ελευθερης και πλουραλιστικής επικοινωνιας ,στην υποτιθεμενη σφαιρα διαλόγου και κριτικης πού μεσολαβει μεταξύ κρατους και ιδιωτικής κοινωνιας.

η εννοια ειναι ομως ασαφής ως τόπος μετατόπισης των ακαθόριστων ηθικών αρχών αλληλεγγυης, συνυπαρξης πού δεν μπορουσαν να αναχθουν σε μια θετικιστική-κοινωνιολογική ερμηνεια του κρατους και του ‘’πολιτικου’’.

Η κοινωνια των πολιτων ‘’ θεωρειται ο τόπος πού η κοινωνια πραγματώνει τον εαυτό της- ως ''ειναι'' για τον εαυτό της, ως ‘’πραξη ‘’ αλληλεγγύης, ως συναινεση ενεργητική: ως ενώσεις πολιτων, συνδεσμοι εθελοντικοί πού μεσολαβουν μεταξυ καταναγκασμου ( κρατους)-και εγωιστικης ιδιωτικής κοινωνιας.

Ο Δημοσιος χωρος-συμφωνα με την Χαννα Αρεντ- αφορά στον κόσμο πού κινείται ανάμεσα μας στον κόσμο πού μας χωρίζει αλλά και μας ενώνει.

Η κοινωνια των πολιτων ετσι δειχνει ναξεκινά από την αντιθεση

στον μικροκοσμο του ιδιωτικου συμφεροντος, από την αναγκη συνυπαρξης -με-τον κόσμο πού ειναι ανεξαρτητος και αδιαφορος για το στενό εγωιστικό ατομο.
Ιδωμένη από αυτή την οπτική γωνια, η κτπ

ειναι ο χωρος αρνησης του ιδιωτικου- και του ιδιωτικου συμφεροντος,

αρνηση ή απαρνηση πού γινεται εθελοντικά και πού αφετηρια της ειναι μια βαθεια ανθρωπινη αναγκη:

αναγκη να ξεπεραστει το φθαρτο και μίζερο της ιδιωτικότητας ,αναγκη συναντησης-συνύπαρξης στην κοινή πραξη του κόσμου.

Αυτό το ειδος κιnητρου, πού ειναι η ανθρωπινη αναγκη και οχι το συμφερον, οφείλεται να διευκρινισθει:

Στην θεωρηση των αναγκων του πρωιμου Μαρξ οι αυθεντικές ανθρωπινες αναγκες αυτες δηλαδή πού κανουν τον ανθρωπο να ειναι για τον εαυτό του δηλαδή να αναπτύσει πληρως τις δυνατοτητες του, υφιστανται μια αποξενωση, μια διαστρεβλωση,, μετατρεπονται δηλαδή σε ιδιωτικά συμφέροντα
Υπαρχει δηλαδή μια σχεση αρνησης-αντιθεσης μεταξύ συμφεροντος και αναγκης:

το συμφερον προκύπτει απο τον(ταξικό) θρυμματισμό της κοινωνιας, από την ανταγωνιστική της πορεια . Ακόμα το συμφερον ειναι αυτό πού κανει τα ατομα να ανταγωνιζονται μεταξύ τους αλλά και με τον ιδιο τον εαυτό τους δηλαδή να περιορίζουν-αλλοιωνουν τις αναγκες τους

Το συμφερον δεν ειναι ‘’φυσική’’

ειναι κοινωνική- ταξική εννοια, εννοια πού μεσολαβειται από τον θρυμματισμό της κοινωνιας και την αποξενωση του ανθρωπου από τον εαυτό του και τους αλλους .

Η αποξενωση αυτή πού ξεκινά από τον καταμερισμό της εργασιας και την ιδιοποιηση των μεσων παραγωγης κορυφωνεται στον καπιταλισμό με την γενικευση της μισθωτής εργασιας.

Η μισθωτή εργασια οδηγει την την ανθρωπινη εργατική δυναμη να γινει εμπορευμα,να μετρηθει δηλαδή ποσοτικά -

εν τελει ενας πληρης εξορθολογισμός της οικονομιας ερχεται σε αντιθεση με την εννοια της πραξης ως υλοποίησης -ξεδιπλωματος-αναπτυξης των ανθωπινωνων δυνατοτητων( η εργασια εναντια στην πραξη)

Υπαρχει στον Μαρξ μια διφορούμενη σταση ως προς την κοινωνια τ πολιτων.

- Αρχικά μια σταση πού αντιπαραθετει την κοινωνια των πολιτων ως προς το κρατος ακολουθώντας αλλά και αντιστρεφοντας τον Χεγκελ.

-Ο Χεγκελ ταυτιζε την κοινωνια των πολιτων με την ιδιωτική κοινωνια πού οι ανειρηνευτες αντιθεσεις της επιλυονται με την παρεμβαση του καθολικου- του κρατους.

Ακολουθώντας τον ο Μαρξ. επιμενει σε μια διχοτομική διακριση μεταξύ κοινωνιας των πολιτων και κρατους-η πρωτη ειναι ο χωρος του μερικου-ιδιωτικου

Αργοτερα ομως ο Μαρξ εγκαταλειπει την εννοια της κοινωνια πολιτων για να επιμεινει στην εννοια της ταξης

Η ταξη- η εργατική ταξη ανακαλύπτεται απο τον Μαρξ στον πυρηνα της ταξικής καπιταλιστικής κοινωνιας ,ως εκεινη πού

α). Στερειται-απογυμνωνεται καθε πλεονεκτημα για την υπερασπιση της υπαρχουσας κοινωνιας των πολιτων και γιαυτό θα απότελέσει και τον φορεα της πληρους αρνησης της.

β) Η αρνηση της υπαρχουσας κτπ δηλαδή της καπιταλιστικής κοινωνιας θα σημάνει και την αρνηση του πολιτικου - το κρατος απλώς επικαλύπτει την κοινωνια συνεπώς η υπερβαση της ταξικής διαιρεσης της θα σημαινει και τον μαρασμό του κρατους ωστε

γ) η διακυβερνηση των προσωπων προκειται να αντικατασταθει από την διακυβερνηση των πραγματων σε μια κοινωνια

πού δεν θα ειναι πια κοινωνια των πολιτων καθώς θα εχει απορροφήσει -εξαφανισει το πολιτικό στοιχειο.Στον Μαρξ συνεπώς η κ τπ ειχε μια εννοια

στατική,

σημαινε την υπαρχουσα ταξική -ανταγωνιστική κατασταση στην σφαιρα ης οικονομίας και της κοινωνιας.

Απο την αλλη τό ιστορικό σχήμα του Μαρξ ηταν ενα τελολογικό σχήμα: το προλεταριατο μαζί με το τελος(σκοπό)-αρνηση της ταξικής κοινωνιας και του εαυτού του ως ταξης

θα επεφερε και το τελος της κοινωνιας των πολιτων ως ανταγωνιστικής .

Δυο πραγματα διακρινουμε εδώ

α) Την αντιληψη του Μαρξ για το προλεταριατο ως δυναμης πού θα ενοποιησει ξανα την κοινωνια χαρις στις ικανότητες ή καλύτερα την πληρη του απόγυμνωση απόικανότητες πού προκλήθηκε από την καπιταλιστική κοινωνια και

β) την ταυτιση της κ.τ.π μετην ιδιωτική κοινωνια - δηλαδή το μερικό το παρτικουλαριστικό-Συμφερον
. Δηλαδή η εξαφανιση της κοινωνιας από το προλεταριατο σημαινει επισης και την νίκη των ανθρωπινων αναγκων επί του ταξικου ή ατομικου συμφεροντος .

Η ιδια η πραγματοποιση της αταξικής κοινωνιας-απολιτικής κοινωνιας προκύπτει ως αναγκαιοτητα δηλαδή ανακαμψη της ανθρωπινης-κοινωνικής φυσης

Το ιδιο το κρατος που τοποθετειται απο τον Μαρξ απλά στο εποικοδόμημα εξω από τις κινητητριες δυναμεις της κοινωνιας-παραγωγικής διαδικασιας θα ακολουθησει τις τυχες της κ.τ.π.-θα μαραθει-απορροφηθει μαζ’ιτης .

Ομως η αντιφατική σταση του Μαρξ απεναντι στο Κρατος ξεκινά από την ιδια του την θεωρια των αναγκων .

Δηλαδή : ειναι η ιδια η αναγκη καλυψης των αναγκων της κοινωνιας- καθώς η αναρχη ασυμμετρια του καπιταλισμου προκαλει τις κρισεις- που οδηγει και στην αναγκη σχεδιοπιοίησης της οικονομιας δηλαδή στην ενισχυση του ρόλου του κρατους

....

Περί πολυπολιτισμικότητας, πολιτικής ορθότητας και παγκοσμιοποίησης

Περί πολυπολιτισμικότητας, πολιτικής ορθότητας και παγκοσμιοποίησης 

Η πολυπολιτισμικοτητα ως ιδεολόγημα ''ανοχής '' ήταν το εποικοδόμημα της (καπιταλιστικής )Παγκοσμιοποίησης που ήταν και είναι διαδικασία οικονομική , πολιτική , κοινωνική και επικοινωνιακή.

Η παγκοσμιοποίηση με τη σειρά της ακολουθήσε την πτώση του Υπαρκτού σοσιαλισμού και του διπολισμού του ψυχρού πολέμου .Καθώς στον πλανήτη δεν υπάρχει πλέον αντίπαλο του καπιταλισμού οικονομικό κοινωνικό σύστημα δεν υπάρχει πλέον Άλλος .. 

Όμως η Αλλότητα δεν στηρίζεται  στην Ουσία , στο Είναι , αλλά στη διαφορά ή και στην αντίθεση : δεν είναι τυχαίο που Αμέσως μετά την πτώση του Υπαρκτού σοσιαλισμού και την εγκατάλειψη σε παγκόσμιο επίπεδο της Εναλλακτικής πιθανότητας για το Μέλλον και εγκαθίδρυσης της ΤΙΝΑ , γενικεύτηκε η πολιτική των ταυτοτήτων: Εξαρχής να σημειώσω ότι , δεν υπάρχουν ταυτότητες ως ουσίες : υπάρχουν ταυτίσεις , και μάλιστα διαδοχικές και αποτυχημένες ταυτίσεις 

Πάντα υπάρχει ένα υπόλοιπο , ένα κομμάτι μας που ΔΕΝ ταυτίζεται είτε με την Εθνική ταυτότητα ( είμαι Έλληνας αλλά΄ σε τι συνίσταται η Ελληνικότητα μου; ) είτε με ταυτότητες φύλου ( είμαι άνδρας αλλά τι σημαίνει αυτό; τι σημαίνει να είσαι γυναίκα στην εποχή μας κοκ .. Είναι λοιπόν η Παγκοσμιοποίηση που μας έφερε πολύ πιο κοντά και δημιούργησε ή επίτρεψε σε διάφορους διαμορφωτές να δημιουργήσουν νέες αντιθέσεις και ταυτίσεις και όχι το Ιδεολόγημα της Πολυπολιτισμικότητας που όπως είπαμε είναι το συνακόλουθο εποικοδόμημα και όχι η κυριά αίτια ή μια απλό τις κύριες ..

 Η παγκοσμιοποίηση είναι μια ΚΑΙ υλική διαδικασία , εκκρίνεται μέσα μας στάλα , στάλα από παντού , η αίσθηση του χνώτου δισεκατομμυρίων ανθρώπων όλου του πλανήτη - αυτό μπορούνε να το κατανοήσουμε καλυτέρα τώρα με την Πανδημία ,,.,.

 Έχουν δίκιο όσοι αποδίδουν την πολιτική ορθότητα στην αίσθηση ή ψευδαίσθηση ότι αλλάζοντας τις γλωσσικές εκφράσεις αλλάζουμε και την κουλτούρα ,, Από την άλλη όλη η Nεωτερικότητα - από τον Διαφωτισμό και μετά- Δεν είναι  ταυτόχρονα και μια αλλαγή της Σημασίας και των σημαινομένων της κάθε εννοίας; 

Η ιδιά η λέξη Έθνος με την αλλαγή της σημασίας της '' Ως κυρίαρχος Λάος '' κλπ. μετά τη Γαλλική , ελληνική επανάσταση κοκ δεν επέφερε τρομαχτικές αλλαγές ,σε όλο τον 19ο και 20 ο αιώνα; 

Καθώς αλλάζουν οι σημασιες αλλάζει και ο κόσμος . 

Όμως εκείνο που υπαινίσσεται η πολιτική ορθότητα είναι ότι πρέπει να αρκεστούμε στις Μετονομασίες : Δεν χρειάζεται να περάσουμε στη Πράξη .

 Εδώ ας ,μου επιτραπεί μια παρένθεση : Άλλο Πράξη άλλο Δράση . Πράξη σημαίνει Μετασχηματίζω τον κόσμο , τον αλλάζω με μεταρρύθμιση η επανάσταση . Ο 19ος και 20ος αιώνας ήταν εποχές της Πράξης . Όμως η Παγκοσμιοποίηση μας ακινητοποίησε στα μικρά κλουβιά μας , Είμαστε πια σαν χαμστερακια που γυρνάμε στον Τροχό , Όχι πια πράξεις αλλά . Δράση, δράσεις .. Γυμναστική. .. Είμαστε εγκλωβισμένοι και διαρκώς έκθετοι στις προσβολές πάσης φύσεως οικονομικές , κοινωνικές , πολιτικές .. Η Ανοιχτή κοινωνία που ονειρεύτηκε ο Ποππερ κατέληξε ανοιχτή πληγή . Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο , αυτή την αίσθηση έχουμε μετα το 1989  Ας προστατέψουμε τουλάχιστον τους εαυτούς μας ..

 Ο Κόσμος πια είναι παγιδευμένος σε μια διάχυτη αίσθηση μνησικακίας που - σύμφωνα - με τον Μαξ Σέλλερ - συνίσταται σε μια αίσθηση μόνιμης Βρισιάς , προσβολής που αισθάνεται το άτομο και την οποία αναμασά διαρκώς χωρίς να μπορεί να την εκφορτίσει . 

Όμως αυτή η Μνησικακία έχει αίτια Υλικά όχι απλώς λεκτικά .. Έχει ως αίτια τις δραματικές αλλαγές προς το χειρότερο των Υλικών συνθήκων της ύπαρξης μας Έτσι λοιπόν εξηγείται η έμφαση στη γλωσσικάστην αίσθηση ότι Δεν μπορούμε να κάνουμε Πράξη,: επανασημασιοδοτηση και Μόνο , .

Η εποχή μας ακυρώνει όλο το πνεύμα της Μεταρρύθμισης ή επανάστασης , το χειραφετητικό Προταγμα του 19ου και 20ου αιώνα . 

Δεν Υπάρχει - μας λένε - εναλλακτική Λύση , αυτός είναι ο κόσμος ο Νεοφιλελεύθερος εφιάλτης σας , αποδεχτείτε τον ΄΄ 

Ε ωραία , ας έχουμε τουλάχιστον ένα δίκτυ ασφάλειας , μιας και δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρόν μας τουλάχιστον ας αμυνθούμε στις προσβολές . Η ας αλλάξουμε το παρελθόν'' 

Αυτή η - ατελέσφορη φυσικά - απόπειρα του πολιτικά ορθού να αλλάξει το παρελθόν - Εξηγείται γιατί και το παρελθόν πχ το Λογοτεχνικο μιας κουλτούρας λευκών αποικιοκρατών είναι εν πολλούς ανυπόφορο...'' Φυσικά η λύση θα ήταν να το μάθεις κριτικά : να διαβάζεις Σαίξπηρ πχ γνωρίζοντας τις ακριβείς συνθήκες στερεότυπα , προκαταλήψεις κλπ. της παραγωγής πχ του Έμπορου της Βενετιάς ... Αλλά ποσοι μπορούνε να το κάνουνε αυτό; Απαιτείς παιδεία  πανάκριβή παιδεία , και , σήμερά , ζουμε σε Κοινωνίες μαζικής κουλτούρας και διασκέδασης μέχρι θανάτου που έλεγε και ο Ν. Πόστμαν : όχι κυρίως λόγω διαδικτύου αλλά λόγω τηλεόρασης : είναι τήλε-οπτικές οι κοινωνίες μας και η Προσβολή έρχεται κατευθείαν στο σαλόνι μας όταν βλέπουμε μια εκπομπή με ρατσιστικά στερεότυπα .. 

Αυτό δεν συνέβαινε τόσο εύκολα στην εποχή του έντυπου λόγου, έπρεπε να αγοράσεις την εφημερίδα η το βιβλίο που σε πρόσβαλλε , στην τηλεόραση βλέπεις τη ρατσιστική προσβολή να τρυπώνει ακάλεστη σπίτι σου9 εκεί που κάνεις Ζάπινγκ πχ και βλέπεις αίφνης τον Σεφερλή η κάποιο ανάλογο υποκείμενο ) ..

 Σε μια εποχή και Κοινωνία γενικευμένης μαζικής Κουλτούρας και γενικευμένης Προσβολής όπως ήταν και μάλλον παραμένει η σύγχρονη Αμερικανική και  η  αμερικανοποιημενη παγκόσμια κοινωνία , το Πολιτικά ορθό ήταν το λεπτότατο φύλο συκής και δίκτυ ασφάλειας που αντικατέστησε τις ελπίδες των Κινημάτων κοινωνικής χειραφέτησης ( μαύρων Γυναικών κλπ. ) τις δεκαετίες του 60... Φυσικά το δίχτυ αυτό διαλύθηκε γρηγορά από τον Τραμπσιμό και όχι μόνο.. Ήταν Πλασέμπο , δήθεν φάρμακο..

Το δίλημμα της καταναλωτικής κοινωνίας στην εποχή της πανδημίας: Στροφή προς το ολιγαρκέστερο; ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ aftercrisisblog.blogspot.com/

 

Το δίλημμα της καταναλωτικής κοινωνίας στην εποχή της πανδημίας: Στροφή προς το ολιγαρκέστερο;

του Άλμπρεχτ φον Λούκε 

© Blätter für deutsche und internationale Politik - Albrecht von Lucke: Die Wende zum Weniger: Corona und das Konsumdilemma, τεύχος 8/2020, Αύγουστος 2010

Mε αφορμή την πανδημία γίνεται πιο ευκρινής «η διπλή κρίση του παγκόσμιου καπιταλιστικού μοντέλου παραγωγής και κατανάλωσης», γράφει ο Άλμπρεχτ φον Λούκε. Πρώτον, «κρίση λειτουργικότητας»: «Όλοι όσοι εμπλέκονται ως καταναλωτές και ως παραγωγοί, εξαρτώνται ο ένας από τον άλλο και η κατάρρευση ή η απόσυρση οποιουδήποτε από αυτούς θέτει σε κίνδυνο ολόκληρο το σύστημα». Και «φθάσαμε σε λογική του παραλόγου: Δεν εργαζόμαστε κατά πρώτο λόγο για να μπορούμε να καταναλώνουμε, αλλά καταναλώνουμε για να μπορούμε να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε, δηλαδή εργαζόμαστε για να διατηρούμε τον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό ενεργό μέσω της κατανάλωσης μας, και συνεπώς να διασφαλίζουμε ότι η δική μας θέση εργασίας θα εξακολουθεί να υπάρχει». Βλέπουμε και μια «κρίση της προσωπικής μας αυτοκατανόησης, δηλαδή της εικόνας που έχουμε εμείς οι ίδιοι για τον εαυτό μας. Ποιοι είμαστε και ποιοι θέλουμε να είμαστε, πέρα από το να ζούμε στον κόσμο τούτο ως απλοί καταναλωτές»;

Ποια απάντηση θα δώσουμε για το τί λογής αυριανό κόσμο επιδιώκουμε, είναι ζήτημα ανοιχτό, καταλήγει. Βέβαιο είναι ότι «πρέπει να αντισταθμίσουμε τους μηχανισμούς της απώθησης και τις δυνάμεις που μας τραβούν πίσω στην παλιά δήθεν κανονικότητα, με μια διαφορετική, νέα καθοδηγητική ιδέα για τη ζωή και την κατανάλωση».

Με αφορμή κι αυτή την κρίση, στην Ελλάδα ελάχιστα απασχόλησε τον δημόσιο διάλογο, ακόμη λιγότερο το πολιτικό προσωπικό, το τί λογής αυριανό κόσμο θέλουμε, και προπαντός, τί λογής Ελλάδα. Περίσσεψαν μόνον ανεδαφική αλαζονεία των κυβερνώντων («εμείς τα πήγαμε καλά στην έναρξη της πανδημίας» - τη στιγμή που η Ελλάδα ακολουθεί απλώς την πορεία όλης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης), αντίλογοι χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο από την αντιπολίτευση. Τώρα παλεύουν με επακόλουθα της επιπολαιότητας τους. Βλέπουμε και πόσο παίρνουν μαθήματα από τα παθήματα που φέρνει το οικιστικό-πολεοδομικό χάος υπό συνθήκες όλο και πιο απρόβλεπτων καιρικών συνθηκών (πλημμύρες, πυρκαϊές), αυτοί που θα 'πρεπε να πάρουν. Από την Ηλεία στο Μάτι, από τη Μάνδρα στην Εύβοια. Και πού είναι οι πολιτικές για το αύριο; Εμμένουν παντού σε παλιές ψευδαισθήσεις, σε μάταιες προσδοκίες για επιστροφή σε (διαφορετικές, αλλά σχεδόν όμοιες) εκδοχές της παλιάς, ανεπανόρθωτα εκτεθειμένης, δήθεν κανονικότητας. Λείπουν οι καινοτομικές ιδέες και τα γρήγορα αντανακλαστικά. Έγινε φανερό, εκτός των άλλων, και με το προσχέδιο της «επιτροπής Πισσαρίδη» για την Οικονομία: Δεν λήφθηκαν υπόψη ούτε καν οι νέες δυνατότητες και απαιτήσεις κρατικού-πολιτικού σχεδιασμού, ώστε να επωφεληθεί η Ελλάδα με τρόπο βιώσιμο και κοινωνικά δίκαιο από το «πάγωμα» του Συμφώνου Σταθερότητας, από την άρση της απαγόρευσης κρατικών χρηματοδοτήσεων και κυρίως από το Ταμείο Ανάκαμψης της ΕΕ με έκδοση, επιτέλους, Ενωσιακού χρέους (ομολόγου).

Γ. Ρ.

   

Στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα, καθίστανται σαφή τα διλήμματα της παγκόσμιας αγοράς, που έχει ενοποιηθεί σε πλανητική κλίμακα. Διότι με αφορμή την πανδημία, διαπιστώνουμε με τρόπο δραματικό πόσο μοιραίες είναι οι αλληλοεξαρτήσεις με τις οποίες λειτουργεί ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία. Εάν ο πλούσιος Βορράς δεν καταναλώνει αφθονία φθηνών ρούχων, τότε οι άνθρωποι που παράγουν τούτο το εμπόρευμα στις νότιες χώρες με τους χαμηλούς μισθούς (οι οποίοι είναι κυρίως γυναίκες), χάνουν όλα τα απαραίτητα προς το ζην. Και αν εκείνοι που αρέσκονται πολύ - και έχουν τη δυνατότητα - να ταξιδεύουν για τουρισμό σε όλο τον πλανήτη (οι Γερμανοί ανήκουν στους πρωταθλητές αυτού του σπορ) παύσουν να επισκέπτονται τις πιο όμορφες παραλίες του κόσμου, τότε οι ντόπιοι που απασχολούνται στον τουριστικό τομέα δεν θα λάβουν επαρκείς μισθούς ώστε να μπορούν να αγοράσουν γερμανικά ή άλλα ευρωπαϊκά βιομηχανικά προϊόντα. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο θα αποκαλυφθεί  - το αργότερο το φθινόπωρο, όταν πολλές γερμανικές και άλλες ευρωπαϊκές εταιρείες θα αναγκασθούν να υποβάλουν αίτηση πτώχευσης - πόσο τεράστια είναι η οικονομική ζημία η επακόλουθη της πανδημίας. 

Ωστόσο, πρέπει ταυτόχρονα να έχουμε υπόψη ότι το περιβάλλον του πλανήτη κινδυνεύει εδώ και πολύ καιρό να «χρεοκοπήσει». Και υπάρχει μια μεγάλη διαφορά: Εάν η μεταβολή της κλιματικής ισορροπίας υπερβεί κάποια κρίσιμα σημεία, οι συνέπειες - σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για την οικονομία - θα είναι μη αναστρέψιμες· εάν συμβεί αυτό, θα είναι αδύνατο να αποτραπεί επιτυχώς η επαπειλούμενη έλευση μιας εποχής υπερθέρμανσης του πλανήτη. Ακόμα και στην περίπτωση που έχουμε στα δικά μας μέρη - ή οπουδήποτε αλλού - ένα καλοκαίρι με άφθονες βροχές, αυτό δεν μπορεί να αλλάξει τίποτε στη μεγάλη εικόνα, εάν την ίδια στιγμή, στη Σιβηρία, οι αιώνια παγωμένες εκτάσεις εδάφους (permafrost) ξεπαγώνουν όλο και πιο γρήγορα.
Αυτό δείχνει ότι η λογική που δεν λαμβάνει υπόψη και μεταφορτώνει (externalize) στο «αλλού» ή στο «μετά» τα βλαπτικά επακόλουθα της οικονομικής δραστηριότητας, δηλαδή η λογική με την οποία πορευόμαστε εδώ και αιώνες, έχει φτάσει τελικά στα οικολογικά της όρια. 

[Κρίση λειτουργικότητας, κρίση αυτοσυνείδησης και εμμονή σε ψευδοκανονικότητες]

Έτσι, με αφορμή την πανδημία παρατηρούμε ευκρινέστερα την διπλή κρίση του παγκόσμιου καπιταλιστικού μοντέλου παραγωγής και κατανάλωσης. Πρώτον, βλέπουμε την κρίση λειτουργικότητας· δηλαδή, τώρα βλέπουμε καθαρά ότι όλοι όσοι εμπλέκονται, και ως καταναλωτές και ως παραγωγοί, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό ο ένας από τον άλλο και η κατάρρευση ή η απόσυρση οποιουδήποτε από αυτούς τους παράγοντες θέτει σε κίνδυνο ολόκληρο το σύστημα. Σήμερα έχουμε φθάσει σε μια λογική του παραλόγου: Δεν εργαζόμαστε κατά πρώτο λόγο για να μπορούμε να καταναλώνουμε, αλλά καταναλώνουμε για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε, δηλαδή εργαζόμαστε για να διατηρούμε τον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό ενεργό μέσω της κατανάλωσης μας, και συνεπώς, να διασφαλίζουμε ότι η δική μας θέση εργασίας θα εξακολουθεί να υπάρχει.

Δεύτερον, αυτό συναρτάται με την κρίση της προσωπικής μας αυτοκατανόησης, δηλαδή της εικόνας που έχουμε εμείς οι ίδιοι για τον εαυτό μας. Ποιοι είμαστε και ποιοι θέλουμε να είμαστε, πέρα από το να ζούμε στον κόσμο τούτο ως απλοί καταναλωτές; Και μέσα σε τούτο το πλαίσιο, ποια θα ήταν μια σωστή, βιώσιμη απάντηση στην κρίση;

Σε κάθε περίπτωση, η απάντηση που έδωσε η δική μας ομοσπονδιακή κυβέρνηση ήταν σαφής. Δήλωσε στην κυριολεξία, ότι το πρώτο καθήκον του πολίτη είναι τα ψώνια. «Τώρα, φτου ξανά από την αρχή, αυξάνουμε το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν» («Jetzt wird wieder in die Hände gespuckt, wir steigern das Bruttosozialprodukt»), είπε ο ομοσπονδιακός υπουργός Οικονομικών Όλαφ Σολτς (Olaf Scholz, SPD), παραπέμποντας στους στίχους που έκανε επιτυχία πριν σαράντα σχεδόν χρόνια το μουσικό συγκρότημα του Νέου Γερμανικού Κύματος «Geier Sturzflug». Το μήνυμα είναι σαφές: Πρέπει να βγάλουμε την οικονομία από την κρίση καταναλώνοντας. Με τη βοήθεια επενδύσεων αξίας πολλών δισεκατομμυρίων, που ρίχνονται  ως καύσιμο στη μηχανή για να αυξήσουν τις στροφές του εθνικού και ευρωπαϊκού καταναλωτικού κινητήρα, πρέπει και η γερμανική οικονομία να πάρει μπρος. Εν τω μεταξύ, μ' αυτό ακριβώς το επιχείρημα, της κατανάλωσης, αμφισβητήθηκε μέχρι και η υποχρεωτική χρήση της μάσκας, διότι κατά τη γνώμη του ερευνητή της αγοράς, Stephan Grünewald, η μάσκα μειώνει την αγοραστική διάθεση των ανθρώπων και λειτουργεί ως «φρένο στην απληστία» [1]

Μ' αυτόν τον τρόπο επιχειρούμε να επιστρέψουμε σε μια κανονικότητα, η οποία στην πραγματικότητα μόνον κανονικότητα δεν είναι. Αντίθετα, ο καταναλωτισμός ως τρόπος ζωής πρέπει να τεθεί υπό εξέταση και κρίση. Η πανδημία αμφισβητεί ριζικά τον homo consumens και κατά συνέπεια την όλη εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας: Από ποιών πραγμάτων την κατανάλωση ή χρήση αναγκαστήκαμε να παραιτηθούμε αυτούς τους τελευταίους μήνες και έτσι καταναλώσαμε λιγότερο; Κι έτσι, τί χάσαμε, τί στερηθήκαμε, τί μας έλειψε πραγματικά; Επιστρέφει λοιπόν στην ημερήσια διάταξη εκείνο το παλιό ερώτημα, το οποίο, κατά καιρούς, επέσυρε υποψίες για ολοκληρωτισμό: Ποιες είναι πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων - και ποιές είναι απλά και μόνο εμπορευματικά δημιουργήματα, ψευδείς ή τεχνητά κατασκευασμένες; [2]

Το πλανητικό περιβάλλον είναι «συλλογική ιδιοκτησία» & επιβάλλει υποχρεώσεις

Εάν, όπως λέγεται συχνά, θέλουμε να δούμε την κρίση ως ευκαιρία, σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να δώσουμε απαντήσεις που δεν θα στέκονται στο ύψος αυτών των ερωτημάτων που θέτει η πανδημία. Αυτό που αποκαλείται συχνά «καταναλωτής πολίτης», είναι στην πραγματικότητα σχήμα οξύμωρον [Widerspruch in sich, contradictio in adjecto] - είναι η επιτομή μιας εγωιστικής εξατομίκευσης. Αντίθετα, οφείλουμε να ανακαλύψουμε εκ νέου την κοινωνική μας ευθύνη. Και μάλιστα, όχι κοινωνική ευθύνη της μορφής που τώρα προπαγανδίζεται πιεστικά ως καταναλωτικός πατριωτισμός υπέρ της χώρας του καθενός («κάντε ταξίδια εντός της Γερμανίας!», «αγοράστε γερμανικά προϊόντα!»). Αλλά κυρίως ως κοινωνική ευθύνη έναντι του παγκόσμιου περιβάλλοντος, το οποίο κινδυνεύει να γκρεμιστεί εξαιτίας του επικρατούντος μοντέλου της δυτικής κατανάλωσης. Όμως εδώ φαίνεται το κοινωνικο-ψυχολογικό δίλημμα: Σε έρευνες γνώμης, οι άνθρωποι δηλώνουν διαρκώς την προθυμία τους να ενεργούν οικολογικά. Αλλά την ίδια στιγμή, ελάχιστοι είναι πρόθυμοι να αλλάξουν στην πράξη την καταναλωτική συμπεριφορά τους και να την κάνουν βιώσιμη. Αυτός είναι ο κυριότερος λόγος για τον οποίο, λόγου χάρη, το ποσοστό του βιολογικά παραγόμενου χοιρινού κρέατος εξακολουθεί να βρίσκεται, όπως και πριν χρόνια, στο ασήμαντο ύψος του μόλις 1 %. [3]

Στην αρχή της πανδημικής κρίσης, και ακολουθώντας τις απαιτήσεις των επιδημιολόγων, η πρόληψη ανακηρύχθηκε ως το πρώτο καθήκον των πολιτών. Το ίδιο πρέπει να ισχύει και για την κλιματική κρίση. Ως γνωστόν, ο Θεμελιώδης Νόμος [στη Γερμανία Συντάγματα έχουν οι επιμέρους Ομόσπονδες Χώρες (Länder), ενώ η Ομοσπονδία έχει τον Θεμελιώδη ή Βασικό Νόμο (Grundgesetz)] λέει ότι η ιδιοκτησία επιβάλλει υποχρεώσεις στους ιδιοκτήτες. Όμως αυτό, εκτός από την ιδιωτική μας ιδιοκτησία, αφορά επίσης και τη συλλογική «ιδιοκτησία» μας, δηλαδή το περιβάλλον του πλανήτη. Και υποχρεώσεις έχουμε πρωτίστως έναντι αυτού, αφού όλοι εξαρτώμαστε από τη διατήρησή του και από την καλή του κατάσταση. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει να εγκαταλείψουμε τις εμμονικές πορείες σε παλιά μονοπάτια και να στραφούμε προς κατευθύνσεις εντελώς νέες.

  

[Στροφή προς το ολιγαρκέστερο ή εμμονή των καθιερωμένων νοοτροπιών]

Εάν από την πανδημική κρίση προκύπτουν «ευκαιρίες», αυτές συνίστανται στην αναβάθμιση της σημασίας της κοινωνικής πρόνοιας και της περίθαλψης, στην ενδυνάμωση του [οικονομικού και πολιτικού] ρόλου των περιφερειών και στην ανακάλυψη της γεωγραφικής γειτονιάς ως «ζωτικού χώρου». Όμως, τι θα προκύψει μακροπρόθεσμα εάν, δεδομένης της τεράστιας αύξησης της εργασίας από το σπίτι, δεν θα χρειάζεται πλέον να πηγαίνουν όλοι  ταυτόχρονα στα γραφεία τους; Κατανοούμε το δυνητικό κέρδος σε χρόνο και σε χώρο, εάν τα κέντρα των πόλεων απελευθερωθούν από μεγάλους αριθμούς αυτοκινήτων; Δεν θα μπορούσαν έτσι να ξαναγίνουν τόποι κοινωνικής ζωής αντί να είναι αποκλειστικά και μόνον τόποι εργασίας; Σε κάθε περίπτωση, το δεύτερο αυτοκίνητο, με το οποίο ένα μέλος της οικογένειας πηγαίνει στη δουλειά του, ήδη έχει γίνει περιττό για πολλούς. Σε τελευταία ανάλυση, δεν τίθεται το ερώτημα εάν χρειαζόμαστε γενικά τα ιδιωτικά μέσα ατομικής μετακίνησης; Ή θα συμβεί το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα; Μήπως άραγε, τα κέντρα των πόλεων θα γεμίζουν αύριο με αυτοκίνητα ακόμη πιο ασφυκτικά από σήμερα, επειδή τα ιδιωτικά μέσα μετακίνησης θα γνωρίσουν μια νέα άνθηση, εξαιτίας του φόβου μετάδοσης του κορωνοϊού μέσα σε δημόσια μέσα μεταφοράς ασφυκτικά γεμάτα;

Η πανδημία θα μπορούσε πράγματι να σηματοδοτήσει το τέλος μιας εποχής και την αρχή μιας άλλης. Η κρίση έδειξε ότι η στροφή προς το ολιγαρκέστερο είναι πραγματοποιήσιμη. Η αποχή από ορισμένες δραστηριότητες κατανάλωσης - που βλέπουμε να συμβαίνει στην πράξη - είναι, μέχρι στιγμής, η πιο σημαντική εμπειρία της πανδημικής κρίσης. Και μπορούμε να φανταστούμε μια περαιτέρω μείωση της κατανάλωσης υλικών αγαθών. Το γεγονός ότι έχει μειωθεί ο ρόλος  της εργασίας για απόκτηση των προς το ζην ως του κέντρου της ζωής, ενώ ταυτόχρονα πέφτει το φράγμα που διαχωρίζει τον οικογενειακό από τον εργασιακό βίο, ήταν, για πολλούς, ένα μεγάλο κέρδος σε ποιότητα ζωής, παρόλο που προκύπτουν περίπλοκες καταστάσεις ή επιπλοκές, παρόλο που απαιτεί αυξημένη προσπάθεια (ιδίως για τους γονείς, με το κλείσιμο των σχολείων).

[Το συστημικό ζήτημα: Oικονομία χωρίς διαρκή μεγέθυνση με πλανητική δικαιοσύνη]

Ωστόσο, αυτός ο νέος τρόπος ζωής που δοκιμάζεται πειραματικά, δεν παρέχει από μόνος του καμιά επαρκή απάντηση στο συστημικό ζήτημα: Πώς μπορεί να λειτουργήσει μια οικονομία χωρίς διαρκή μεγέθυνση; Εδώ, η απάντηση στην πανδημία, αλλά και στην κλιματική κρίση, πρέπει να συνίσταται στο εξής: Επιτέλους, πιο δίκαιες εμπορικές σχέσεις· να πληρώνουμε δίκαιες τιμές για τα εμπορεύματα που παράγει και μας πουλά ο πλανητικός Νότος, οι οποίες, ταυτόχρονα, πρέπει να ομιλούν τη γλώσσα της οικολογικής αλήθειας. Είναι και αυτός ένας λόγος για τον οποίο πρέπει να πάρουμε αποστάσεις από το παλιό μας μοντέλο κατανάλωσης. Παρεμπιπτόντως, και προς το δικό μας ιδιαίτερο συμφέρον: Όσο η δική μας καταναλωτική συμπεριφορά παραμένει το παγκόσμιο μέτρο όλων των πραγμάτων, δεν θέσουμε ποτέ υπό έλεγχο την κλιματική κρίσης.

Από την εποχή της αποικιοκρατίας, ο Βορρά του πλανήτη επωφελείται από τις άνισες διεθνείς εμπορικές σχέσεις, τους terms of trade: Ο Νότος προμηθεύει φτηνές πρώτες ύλες και αγοράζει ακριβά βιομηχανικά προϊόντα από τον Βορρά. Πρόσφατα προστέθηκε - και αποτελεί ιδιαίτερα πικρή ειρωνεία της ιστορίας - η εξαγωγή φθηνού κρέατος από το Βορρά προς το Νότο, πράγμα που καταστρέφει ολόκληρες τοπικές αγορές εμπορευμάτων του Νότου. Το πραγματικό ζητούμενο για ένα αληθινό τέλος της αποικιοκρατίας, είναι, λοιπόν, να σταθούμε επιτέλους με δικαιοσύνη απέναντι στον πλανητικό Νότο, με δίκαιες τιμές και δίκαιες εμπορικές σχέσεις.

[Επιβράδυνση για το μέλλον ή πίσω σε εποχές επιτάχυνσης και σε «οργιώδεις δεκαετίες»;]

Στο τελευταίο του βιβλίο Is It Tomorrow, Yet? [γερμανική μεταφρασμένη έκδοση Ist heute schon morgen? Wie die Pandemie Europa verändert], ο Βούλγαρος πολιτικός επιστήμονας Ιβάν Κράστεφ αναπτύσσει τη θέση ότι η πανδημία - επειδή σ' αυτήν δεν υπάρχουν «συνταρακτικά» γεγονότα  - δύσκολα θ' αφήσει ίχνη στη συλλογική μνήμη. Για να στηρίξει αυτή την υπόθεση, ως ιστορικό προηγούμενο αναφέρει την Ισπανική Γρίπη [στη δεύτερη δεκαετία του 20ού Αιώνα], η οποία σκότωσε μέχρι και πέντε φορές περισσότερους ανθρώπους από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, και παρόλα αυτά είναι ελάχιστα γνωστή σε σχέση με αυτόν. Ωστόσο, ο Κράστεφ παραβλέπει τη θεμελιώδη διαφορά με την σημερινή κατάσταση: Η ισπανική γρίπη ακολούθησε αμέσως μετά από έναν Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος ήταν η επιτομή μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης με δολοφονία πολλών εκατομμυρίων ανθρώπων· συνακόλουθα, εκείνη η πανδημία κατέληγε, φαινομενικά, να προκαλεί σχεδόν «φυσιολογικούς» θανάτους. Αντίθετα, τώρα βιώνουμε - τουλάχιστον στην πλούσια Δυτική Ευρώπη - μια πανδημία μετά από 75 χρόνια ειρήνης, ως την πρώτη ριζική τομή στην Δυτική ιστορία καταναλωτισμού και οικονομικής μεγέθυνσης.

Επομένως, το κρίσιμο ερώτημα είναι το εξής: Σε ποιο βαθμό μια τέτοια τομή - που παίρνει τη μορφή μιας εποχής ή μιας ιστορικής στιγμής «ακινητοποίησης» - μπορεί να έχει μακροχρόνια, διατηρήσιμη επίδραση στις κοινωνικές νοοτροπίες; Τα πιο αποφασιστικά και κρίσιμα γεγονότα του 20ου Αιώνα ήταν εκείνα της ριζικής επιτάχυνσης, από τους μεγάλους πολέμους έως και τις ιδεολογικές πολιτισμικές μάχες, από τη δεκαετία του 1930 έως το 1968. Ωστόσο, στον 21ο αιώνα, στόχος πρέπει να είναι, αντίθετα, μια επιβράδυνση, ένα φρενάρισμα, τόσο των τρόπων σκέψης όσο και της οικονομίας· μια νέα μορφή του παράγειν και οικονομείν, με τη μορφή μιας βιώσιμης οικονομίας της σταθερότητας (Steady-state Economy). Ως κοινωνική υποχρέωση αναδεικνύεται και αποδεικνύεται σήμερα η παραμονή στον οικείο τόπο και η φροντίδα γι' αυτόν, όχι η κατάκτηση του κόσμου, είτε στρατιωτικά είτε με μαζικό τουρισμό. Με άλλα λόγια, αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα είναι μάλλον μια βαρετή δεκαετία του 2020 (Boring Twenties) και όχι κάτι σαν τη «Οργιώδη Δεκαετία του 1920» («Roaring Twenties»).

Η πανδημική κρίση θα μπορούσε να γίνει η αρχή μιας καλύτερης κανονικότητας. Αλλά για να συμβεί αυτό, ο χρόνος που μας δωρίζεται δεν πρέπει να πάει χαμένος. Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να αντισταθμίσουμε τους μηχανισμούς της απώθησης και τις ισχυρές δυνάμεις που μας τραβούν πίσω στην παλιά «κανονικότητα», με μια διαφορετική, νέα καθοδηγητική ιδέα για τη ζωή και την κατανάλωση. Όμως, το ποια απάντηση θα δώσουμε είναι, προς το παρόν, ακόμη ανοιχτό. Ένα μόνον πράγμα είναι βέβαιο: Δεν θα μας δοθεί ξανά, στο εγγύς μέλλον, άλλη τέτοια δυνατότητα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Johannes Pennekamp & Julia Löhr, «Darf es ein bisschen weniger Konsum sein?», στη Frankfurter Allgemeine Zeitung, 8.7.2020.

  

[2] Με τα λόγια του μείζονος ψυχαναλυτικού στοχαστή της «Σχολής της Φρανκφούρτης» Έριχ Φρομ (Erich Fromm), ο οποίος παραπέμπει στον πρώιμο Μαρξ.

  

[3] Silvia Liebrich, Jan Schmidbauer & Josef Wirnshofer, «Guten Appetit», στη Süddeutsche Zeitung, 11./12.7.2020.

Το μεταφρασμένο στα ελληνικά κείμενο είναι το κύριο μέρος του άρθρου του Albrecht von Lucke, «Die Wende zum Weniger: Corona und das Konsumdilemma», στο περιοδικό Blätter, τεύχος 8/2020, Αύγουστος 2020, σελ. 5-8

[Οι μεσότιτλοι σε αγκύλες προστέθηκαν στον  ιστοχώρο Μετά την Κρίση]

Ο Albrecht von Lucke (1967), με σπουδές νομικής και πολιτικής επιστήμης στα πανεπιστήμια του Βύρτσμπουργκ και του Βερολίνου, από το 1999 εργάζεται ως δημοσιογράφος, (μεταξύ των άλλων εργάστηκε για την εβδομαδιαία εφημερίδα Freitag, για την ημερήσια tageszeitung και για το επίσημο θεωρητικό έντυπο του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Vorwärts καθώς επίσης και ως πολιτικός συντάκτης στην τηλεόραση και στη ραδιοφωνία, π.χ. στα κανάλια ARD, Bayern 2, WDR 5 Politikum, NDR Kultur και SWR2 Forum).

Από το 2003 είναι αρχισυντάκτης του περιοδικού Blätter für deutsche und Internationale Politik. Κάτοχος του Βραβείου Lessing για την Κριτική, έτους 2014. Βιβλία του:

Die Erfindung der Generation aus den Trümmern des Politischen – die „68er-Generation“: zur Genealogie eines Kampfbegriffs 1998 (διπλωματική εργασία)

68 oder neues Biedermeier: Der Kampf um die Deutungsmacht. Wagenbach, Βερολίνο 2008
Die gefährdete Republik: Von Bonn nach Berlin. 1949 – 1989 – 2009. Wagenbach, Βερολίνο 2009
Die schwarze Republik und das Versagen der deutschen Linken. Droemer, Μόναχο 2015

  

 

Alessandro Leogrande: Enrico Berlinguer contro il consumismo. Εναντίον του καταναλωτισμού, 1977 - σαν να ήταν χθές  

   

  

 

 

Ιβάν Κράστεφ: «Is It Tomorrow, Yet? Learning to Live with the Unthinkable» (Institute for Human Sciences, Wien, Μάιος 2020)

   

Άγγ Ελεφάντης: Λόγος για την ερχόμενη, την πραγματικά μεγάλη κρίση - Ο Πολίτης Άγγελος Ελεφάντης (1936 - 29 Μαΐου 2008) - Μετά την Κρίση

Πανδημία & βιωσιμότητα - Εμμονή του ελληνικού κομματικού συστήματος στο αποτυχημένο οικονομικό μοντέλο

Αναρτήθηκε από aftercrisis στις 2:53:00 μ.μ.