Σαββοπουλιάδα

 Σαββοπουλιάδας επιμύθιο 

( Θα το γράφω σιγά σιγά) 

---‐'--','-----'''''..................

🦋 Σκέφτομαι πως η Σαββοπουλιάδα άλλαξε εύκολα την Ατζέντα του δημοσίου διαλόγου, ( που διεξάγεται πλεον  σχεδόν αποκλειστικά στα ΜΚΔ )

υπέρ της Δεξιάς.  

Η Γάζα εξαφανίστηκε, ο ΟΠΕΚΕΠΕ επίσης: το κύριο ζήτημα έγινε το αν η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και της Αριστεράς πήγε στην κηδεία.  

🦜 Προσωπικά, αν πήγαινα στην κηδεία θα θεωρούσα προσβλητικό το να βλέπω μπροστά, μπροστά στην εκκλησία, αριθμημένες θέσεις επίσημων,είτε γεμάτες είτε άδειες. Η κηδεία είναι κομμάτι του πένθους και στο πένθος είμαστε όλοι ίσοι. Φανταστείτε π.χ. να πάτε σε κηδεία φίλου ή έστω γνωστού σας και να σας βάζουν ταμπελάκι με την ιδιότητά σας, τη κοινωνική σας θέση κλπ.  

🦚 Θέλω να πω πως αυτή η αρίθμηση θέσεων επίσημων, και μάλιστα μέσα στην εκκλησία, αποτελεί και στοιχείο της Δεξιάς αντίληψης για τις κηδείες.  

🦢 Αλλά σε αυτό το σημείωμα θέλω να πω και κάτι άλλο.  

🌷 Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ή μάλλον και με τους δύο τρόπους, ο Σαββόπουλος υπήρξε άκρως επιδραστικός για την ελληνική κοινωνία και την Αριστερά της, και τη δεξιά της.  

🌼 Με ανάλογο αλλά και διαφορετικό τρόπο που ήταν και ο Θεοδωράκης και ο Χατζιδάκης.  

🦜 Υπήρχε μια εποχή όπου η μουσική, το έντεχνο τραγούδι, σχημάτιζε έναν νοητό δημόσιο χώρο στην Ελλάδα (όπως και ο κινηματογράφος).  

🌺 Δηλαδή όλοι τραγουδούσαν τα τραγούδια των μεγάλων συνθετών καο τα συνεδεαν με την πολιτική ζωή και τις κοινωνικές αλλαγές και αναταράξεις και τραύματα 

🦉 Συνήθως τα τραγούδια αυτά ξεκινούσαν από Αριστερά και κατέληγαν να τα  τραγουδούν και στη Δεξιά.  

🦚 Στην αρχή ήταν απαγορευμένα τραγούδια και είχαν τη γοητεία του απαγορευμένου.  

🌷 Καλά, ο Χατζιδάκης δεν απαγορευόταν επί Χούντας, αλλά θυμάμαι ακόμα και τώρα το ρίγος που αισθάνθηκα κάπου στην εφηβεία μου όταν ανακάλυψα ότι υπήρχε και μια άλλη μουσική πέρα από τα " πσιδια τα παιδια  τα φιλαράκια τα καλά του Κοινουση. "  

🦢 Τον Θεοδωράκη τον ακούγαμε στο σπίτι από ξένους σταθμούς: Ντούτσε Βελλε, ραδιόφωνο Μόσχα.  

🌼 Ήταν σκοτεινές μέρες αλλα και μέρες ραδιοφώνου. Μαζευόμασταν όλη η οικογένεια, αλλά και φίλοι, και ακούγαμε.  

🌸 Είχε την αίγλη της αντίστασης.  

🦩 Τον Σαββόπουλος με έβαλε να ακούσω στο πικάπ  ένας φίλος

🦜 Ήταν κάτι διαφορετικό και με εντυπωσίασε.

 Ήμουν νομίζω τρίτη Γυμνασίου.  

🌷 Τη Συννεφούλα την άκουσα πρώτη φορά κάπου στις διακοπές στον Σταυρό της Χαλκιδικής. Δεν είχα δώσει σημασία.  

🦚 Αργότερα μου είπαν ότι ήταν, λέει, συμβολικό για τη Δημοκρατία " να γυρίσεις σου ζητώ" 

🌼 Πολύ πολύ αργότερα έμαθα για ποίαν γράφτηκε. Και επειδή την είχα γνωρίσει  απο κοντα κσι γοητευτηκα , ξσνάκουσα το τραγούδι με άλλο ενδιαφέρον.  

🦢 Και μετά ήρθε η Μεταπολίτευση και πέσαμε με τα μούτρα στο πολιτικό τραγούδι.  

🌸 Στην αρχή Μαρκόπουλο και Σαβαρακατρανεμία.  

🦉 Αλλά πολύ γρήγορα στο "έτσι κι αλλιώς η γη θα γίνει κόκκινη" και "Μαύρα κοράκια", κλπ.  

🦚 Ο Σαββόπουλος ήταν στα πλάι, παραδίπλα.  

🌷 Αρχίσαμε να τον ακούμε πιο έντονα όταν άρχισε η κούραση και η βαρεμάρα από τα κόμματα της Αριστεράς...  

🦢 Και αυτός μας έλεγε "όχι στις μανιφεστων  τις  κλεισούρες, αλλά σε εκείνο εκεί το μπαρ που ξενυχτάει".  

🌸 Τέλος πάντων, για αυτή τη φάση έχω γράψει.τα εξης   : 

### Θυμάμαι τον Σαββόπουλο 🦢  

🦜 Θυμάμαι τον Σαββόπουλο όταν έδωσε ανοιχτή συναυλία στην Πάντειο γύρω στο 1976-1977. Τότε τον θεωρούσαμε αναρχοαυτόνομο ή κάτι τέτοιο. Όμως, αναρχικός δεν ήταν. Αναρχικός τότε ήταν ο Άσιμος.  

🌷 Ο Σαββόπουλος εξέφραζε τότε έναν ενδιάμεσο χώρο, μεταξύ ΚΚΕ εσωτ και πολιτικοποιημένων αυτόνομων.  

🦚 Ο Σαββόπουλος αργότερα είχε πει:  

«Όχι στων μανιφέστων τις κλεισούρες  

αλλά, σε κείνο εκεί το μπαρ που ξενυχτάει.»  

🌸 Ήταν η εποχή που στην Αθήνα άνοιγαν οι πρώτες "πάμπ", όπως έλεγαν τότε τα μπαράκια.  

🦜 Παρεμπιπτόντως, προηγουμένως η λέξη «μπαρ» σχετιζόταν με γυναικεία κονσομασιόν σε μοναχικούς άρρενες...  

🦩 Ο Σαββόπουλος εξέφραζε - κατά τη δεκαετία του 70 - το πέρασμα από την κουλτούρα της αυτούπέρβασης και των μεγάλων αφηγήσεων (Θεοδωράκης) στην κουλτούρα αυτοέκφρασης (και των μικρών αφηγήσεων), δηλαδή στην μεταμοντέρνα κατάσταση των επόμενων δεκαετιών.  

🌷 Το ότι πολλοί από τους πρωτοπόρους των μικρών αφηγήσεων και της αυτοέκφρασης κατέληξαν στον ακραίο συντηρητισμό είναι άκρως ενδιαφέρον.  

🦢 Ο Νιόνιος εξέφραζε ακριβώς τη γενιά της μεταπολίτευσης, δηλαδή εμάς που ήμασταν ακόμα μαθητές όταν έγινε το Πολυτεχνείο.  

🌼 Θυμάμαι το ρίγος που ένιωσα όταν άκουσα τον Μπάλο από τον δίσκο ενός φίλου μου. Ήταν το 1973 περίπου. Ήμουν Γ' Γυμνασίου.  

🦉 Ο Θεοδωράκης ήταν προηγούμενη γενιά, μνήμες Λαμπράκηδων. Το ίδιο και οι άλλοι πολιτικοποιημένοι συνθέτες. Μουσική του του αγώνα.  

🌺 " Είμαστε δύο, είμαστε τρεις" ... ✊  

🌸 Όμως, ο Νιόνιος εξέφραζε τα συναισθήματα της γενιάς μου:  

🦜 Την μοναξιά  

🌷 Την απόγνωση  

🦢 Την πληγωμένη εφηβεία  

🌼 Την ασφυξία στο πολιτισμικό κιτς περιβάλλον της Χούντας  

🦉 «Θα βγω από αυτήν την φυλακή.»  

🌺 Όταν βγαίναμε από τη Χούντα, ήμασταν, η γενιά μου, οι περισσότεροι έτσι. Είχαμε σιχαθεί τη Χούντα.  

🌸 Και... βγαίναμε από τη φυλακή.  

🦜 Και μετά;  

🦩 Ήρθαν τα κόμματα της Αριστεράς: η ΚΝΕ, το ΕΚΚΕ, τα ΜΛ (εγώ ήμουν σε δύο)... και η κουλτούρα του πολιτικού, άκρως πολιτικοποιημένου τραγουδιού.  

🦚 «Πάλης, ξεκίνημα, νέοι αγώνες, οδηγοί της ελπίδας, οι πρώτοι νεκροί.»  

🦢 Αρχίσαμε τις πορείες, τα πηγαδάκια, τις κόκκινες σημαίες. Δεν υπήρχε πολύς χώρος για κάτι άλλο.  

🌷 Ο Νιόνιος ήταν εκεί και περίμενε, μαζί με τη ροκ μουσική που ακούγαμε αρχικά και μετά την παρατήσαμε για το πολιτικό τραγούδι και το «Έτσι κι αλλιώς η γη θα γίνει κόκκινη».  

🌼 Αυτό κράτησε μερικά χρόνια. Άρχισε να κουράζει το 1977, να σπάει το '78. Τουλάχιστον στα κόμματα της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, και της Β' Πανελλαδικής, καταρρέει με πάταγο με τις διαδηλώσεις ενάντια στο Ν.815 το 1979.  

🦉 Εκεί, γύρω στο '79, θεριεύει η αναρχοαυτονομία που δεν ήταν ακριβώς αναρχισμός...  

🌺 Εκεί λοιπόν ξαναβγαίνει στη μόδα ο Σαββόπουλος, όπως και η μουσική ροκ, οι Ντόρς, η Τζάνις Τζόπλιν.  

🌸 Βγαίνει κι ο Νιόνιος με τον δίσκο για τον Κοεμτζή, το Μακρύ ζεϊμπέκικο για τον Νίκο, που συμπίπτει με την απόδοση στο κοινωνικό περιθώριο χαρακτηριστικών επαναστατικού υποκειμένου.  

🦜 Έλα όμως που ο Σαββόπουλος ετοιμαζόταν για την επόμενη στροφή του, την ελληνοορθόδοξη, με τα τραπεζάκια έξω.  

.......

🦢...

🌼 Εν πάση περιπτώσει, ήρθε η δεκαετία του 80 και το ΠΑΣΟΚ που τα ισοπέδωσε όλα σαν οδοστρωτήρας.  

🦉 Θέλω να πω, υπήρχε ένας ολόκληρος πολιτικός και πολιτισμικός μικρόκοσμος της Αριστεράς που εξαφανίστηκε κατά τη δεκαετία του 80. 

Και με τα τραπεζάκια έξω, είχα την εντύπωση πως ο Σαββόπουλος… έγινε ΠΑΣΟΚ, τουλάχιστον την πρώτη τετραετία.  

🌺 

🌸 Αν όχι πολιτικά, τουλάχιστον πολιτιστικά.  

🦜 Τι ήταν το ΠΑΣΟΚ της πρώτης τετραετίας; Ήταν ο λαός στην εξουσία,

 όχι ο φανταστικός λαός της προηγούμενης περιόδου·  

🦢 ήταν ο λαός που, επιτέλους, ΑΠΟΛΑΜΒΑΝΕ τη ζωή  

🌼 τραπεζάκια έξω.  

🦉 Και πολύ γρήγορα είδαμε και άλλες, πιο σκοτεινές πλευρές της... "λαοκρατίας".  

🌺 Να μη τα πολυλογώ, 

Πάμε  στο "Βρώμικο '89". Εδώ να πω πως το 89 δεν ήταν μόνο βρώμικο για την Ελλάδα αλλά για όλο τον κόσμο. 

Το 89 τελειώνει ο σύντομος εικοστός αιώνας, "η εποχή των άκρων", που έλεγε και ο Χομπσμπάουμ. Ήταν η εποχή που κατέρεε η Σοβιετική Ένωση, το ανατολικό μπλοκ και... επικρατούσε η Δύση, οι ΗΠΑ, το"  τέλος της Ιστοριας " που έλεγε ο Φουκουγιάμα.  

🦜 Και στην Ελλάδα είχαμε το σκάνδαλο Κοσκωτά, τον Ανδρέα να τα φτιάχνει με τη Μιμή, τον Τομπρά, την Αυριανή και να ανατέλλει το άστρο Μητσοτάκη πατρός.  

🌷 Ας σταθούμε λίγο εδώ: 

το (εξαιρετικά ρατσιστικό) "Κωλοέλληνες" του Σαββόπουλου δεν αφορούσε - όπως ισχυρίζονται κάποιοι σήμερα - Αριστερούς και ΠΑΣΟΚ.  

🦚 Αφορούσε αποκλειστικά τους Πασόκους οπαδούς του Ανδρέα Παπανδρέου. 

Θυμίζω πως η τότε Αριστερά (που περιελάμβανε και το ΚΚΕ) ήταν το '89 αναφανδόν κατά του ΠΑΣΟΚ. 

Και ότι η λέξη λαϊκισμός στρεφόταν ως κατηγορία και από την Αριστερά τότε, ενάντια στον Ανδρέα (θυμίζω τον Κωνσταντόπουλο, πατέρα της Ζωής, να μιλά για προστασία των θεσμών, ενώ ο Ανδρέας έλεγε "δεν υπάρχουν θεσμοί, μόνο ο λαός" ή κάτι τέτοιο).  

🌼 Επιπλέον, υπήρχε και μια αισθητική απαξίωση του λαϊκισμού του ΠΑΣΟΚ εκ μέρους της τότε Αριστεράς· θεωρούσαν το ΠΑΣΟΚ και τους Πασόκους ως κάτι ΚΙΤΣ (άλλη μια τεράστια συζήτηση που ξεκινησε το περιοδικο Αντι στις αρχες της δεκαετιας του '80).  

🦉 Εκείνο που θέλω εδώ να πω είναι ότι το "Κωλοέλληνες" και το Μητσοτάκη στο " Κούρεμα"  δεν αντανακλούσε τότε μόνο τη Δεξιά απέχθεια προς τους Πασόκους αλλά και - μέρος τουλάχιστον - της Αριστεράς (ιδίως αριστερούς της μεσαίας τάξης που δεν ανέχονταν εύκολα τη ταύτιση με την... πλέμπα).  

***  

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ ( Στο επόμενο  η δεκαετια του 90 ,η Συντηρητική επιθεση εναντισ στην ελευθερια της Τέχνης, ο Ρευστος εθνικισμός και ο Χριστόδουλος " ελάτε οπως είστε " 

ΣΥΝΕΧΕΙΑ 

``` 

Τώρα, η δεκαετία του ’90 ήταν εκείνη όπου διαμορφώθηκε ο ρευστός εθνικισμός, του οποίου τα άνθή  του Κακού θερίζουν σήμερα. Τι εννοώ με τον ρευστό εθνικισμό;

Εννοώ κάτι ανάλογο με τη ρευστή αγάπη, το ρευστό φόβο ή τη ρευστή νεωτερικότητα, όρους που χρησιμοποιούσε ο Μπαουμαν. Έναν εθνικισμό που δεν είναι από μπετόν και αυστηρή πειθαρχία, όπως ο άκαμπτος και πειθαρχημένος των αρχών του 20ού αιώνα, αλλά χαλαρό, ελιτίστικο, λείο με χιούμορ.

- Ένας ροκ εθνικισμός, διασκεδαστικός με την έννοια που έδινε ο Νηλ Πόστμαν στο βιβλίο του «Διασκεδάζοντας μέχρι θανάτου, ο Δημόσιος λόγος στην εποχή του θεάματος».

- Θέλετε ένα παράδειγμα;

- Θυμηθείτε τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, που σαγήνευε τη νεολαία στα μέσα της δεκαετίας του ’90 με το «Ελάτε όπως είστε (στην εκκλησία), ακόμα και με το σκουλαρίκι».

- Και πραγματικά, η νεολαία πήγε.

Σε αυτόν τον soft, μαλακό εθνικισμό (εθνολαϊκισμό, αν θέλετε), ο Σαββόπουλος έπαιξε ιδρυτικό ρόλο.

Και κομβικό σημείο ήταν η υπόθεση Φρίντα, Λιάππα...

🦖 Από άποψη τόσο ιδεολογική όσο και ελευθερίας της τέχνης, η υπόθεση Φρίντα Λιάππα είναι κομβικής σημασίας.  

🦖 Ουσιαστικά αφορούσε στην παρέμβαση του κράτους στο πώς γυρίζεται μια ταινία, τι πρέπει να προβάλλεται και τι όχι.  

🦖 Δεν τους πείραξε η δήθεν κακοποίηση, όσο το ότι μια κινηματογραφική σκηνή δείχνει ένα μωρό να βλέπει μια ερωτική σκηνη 

Το ξαναλέω: 

🦎 ΔΕΝ παρακολούθησε κανένα παιδί στην πραγματικότητα μια σεξουαλική σκηνή.  

🐍 Αυτό που φαίνεται στην ταινία της Λιάππα ήταν προϊόν μοντάζ, όπως συνήθως γίνεται στον κινηματογράφο.  

🐊 Υπήρχε η συναίνεση των γονέων και το παιδί ΔΕΝ εκτέθηκε σε κανένα τραύμα.

Τότε, γιατί ολόκληρη αυτή η ιστορία;

Ήταν μια καλή ευκαιρία για συντηρητική προπαγάνδα, να δυσφημιστεί η ίδια η ιδέα του κινηματογράφου, όπου ένα παιδί παρακολουθεί (κινηματογραφικά) μια πρωταρχική σεξουαλικη σκηνή.

🦎 Να συντριβεί η Φρίντα Λιάππα και το εργο της,

🐍 Να βρει ευκαιρία ο Δοξιάδης και ο Σαββόπουλος να προωθήσουν μια άκρως συντηρητική και εθνικιστική ιδεολογία.  

🐊 Εκεί όπου το "...κοριτσάκι που πρέπει να προστατευτεί," κατά Σαββόπουλο, ήταν η....... Ελλάδα.

Δηλαδή, πέρα από τη χυδαιότητα της υπόθεσης, είχε και χαρακτήρα του τύπου «Τι κάνεις, Γιάννη; Κουκιά σπέρνω.»

*** ``` 

Τώρα, η δεκαετία του ’90 ήταν εκείνη όπου διαμορφώθηκε ο ρευστός εθνικισμός, του οποίου τα άνθή  του Κακού θερίζουν σήμερα. Τι εννοώ με τον ρευστό εθνικισμό;

Εννοώ κάτι ανάλογο με τη ρευστή αγάπη, το ρευστό φόβο ή τη ρευστή νεωτερικότητα, όρους που χρησιμοποιούσε ο Μπαουμαν. Έναν εθνικισμό που δεν είναι από μπετόν και αυστηρή πειθαρχία, όπως ο άκαμπτος και πειθαρχημένος των αρχών του 20ού αιώνα, αλλά χαλαρό, ελιτίστικο, λείο με χιούμορ.

- Ένας ροκ εθνικισμός, διασκεδαστικός με την έννοια που έδινε ο Νηλ Πόστμαν στο βιβλίο του «Διασκεδάζοντας μέχρι θανάτου, ο Δημόσιος λόγος στην εποχή του θεάματος».

- Θέλετε ένα παράδειγμα;

- Θυμηθείτε τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, που σαγήνευε τη νεολαία στα μέσα της δεκαετίας του ’90 με το «Ελάτε όπως είστε (στην εκκλησία), ακόμα και με το σκουλαρίκι».

- Και πραγματικά, η νεολαία πήγε.

Σε αυτόν τον soft, μαλακό εθνικισμό (εθνολαϊκισμό, αν θέλετε), ο Σαββόπουλος έπαιξε ιδρυτικό ρόλο.

Και κομβικό σημείο ήταν η υπόθεση Φρίντα, Λιάππα...

🦖 Από άποψη τόσο ιδεολογική όσο και ελευθερίας της τέχνης, η υπόθεση Φρίντα Λιάππα είναι κομβικής σημασίας.  

🦖 Ουσιαστικά αφορούσε στην παρέμβαση του κράτους στο πώς γυρίζεται μια ταινία, τι πρέπει να προβάλλεται και τι όχι.  

🦖 Δεν τους πείραξε η δήθεν κακοποίηση, όσο το ότι μια κινηματογραφική σκηνή δείχνει ένα μωρό να βλέπει μια ερωτική σκηνη 

Το ξαναλέω: 

🦎 ΔΕΝ παρακολούθησε κανένα παιδί στην πραγματικότητα μια σεξουαλική σκηνή.  

🐍 Αυτό που φαίνεται στην ταινία της Λιάππα ήταν προϊόν μοντάζ, όπως συνήθως γίνεται στον κινηματογράφο.  

🐊 Υπήρχε η συναίνεση των γονέων και το παιδί ΔΕΝ εκτέθηκε σε κανένα τραύμα.

Τότε, γιατί ολόκληρη αυτή η ιστορία;

Ήταν μια καλή ευκαιρία για συντηρητική προπαγάνδα, να δυσφημιστεί η ίδια η ιδέα του κινηματογράφου, όπου ένα παιδί παρακολουθεί (κινηματογραφικά) μια πρωταρχική σεξουαλικη σκηνή.

🦎 Να συντριβεί η Φρίντα Λιάππα και το εργο της 

🐍 Να βρει ευκαιρία ο Δοξιάδης και ο Σαββόπουλος να προωθήσουν μια άκρως συντηρητική και εθνικιστική ιδεολογία.  

🐊 Εκεί όπου το "...κοριτσάκι που πρέπει να προστατευτεί," κατά Σαββόπουλο, ήταν η....... Ελλάδα.

Δηλαδή, πέρα από τη χυδαιότητα της υπόθεσης, είχε και χαρακτήρα του τύπου «Τι κάνεις, Γιάννη; Κουκιά σπέρν

***

🦅 Έχω να πω κι άλλα, αλλά μάλλον δεν θα τελειώσω ποτέ... Ίσως προσθέσω και άλλα αργότερα.

🌸  ας πω ότι ο Σαββόπουλος υπήρξε όχι ως μουσικός ή συνθέτης, αλλά κυρίως ως τραγουδοποιός.

🦆 Τη γενιά μου, γενιά της μεταπολίτευσης, τη σημάδεψαν οι στίχοι του και ο ρυθμός της μουσικής του. 

Και η μεταπολίτευση, πόσο κράτησε;

 Κράτησε 10-11 χρόνια, από το 1974-75 ως το 1985.

🌷 Σ’ αυτά τα χρόνια η Ελλάδα άλλαζε ταχύτατα πολιτικά, κοινωνικά και... ηθικά. 

Ραγδαίες αλλαγές σε όλους τους τομείς, ας πούμε στη σεξουαλικότητα, στο τι σημαίνει να είσαι νέος. 

Η Ελλάδα γινόταν από αγροτική χώρα αστική, με την έννοια της πόλης αλλά και της πολιτικής, κι εκείνη την εποχή πολιτική σήμαινε κάτι άλλο, πολύ διαφορετικό από την αποστεωμένη σημασία που έχει σήμερα.

🦜 Κι εμείς, οι αριστεροί μαθητές και φοιτητές, οι νέοι της μεταπολίτευσης, αισθανόμασταν την ανάγκη να είμαστε όχι μόνο πολιτική αλλά και πολιτιστική πρωτοπορία.

 Ακούγαμε  μουσική, διαβάζαμε ποίηση και κάθε καινούριο βιβλίο του Ρίτσου τότε ή του Ελύτη, συζητιώτας πλατιά στα αμφιθέατρα.

🌺 Αισθανόμασταν την αλλαγή της κοινωνίας σχεδόν σωματικά...

 Πώς να το πω; Υπήρχε απόλαυση στην αλλαγή της κοινωνίας, απόλαυση της αλλαγής.

🦋 Και μέσα σ’ αυτό το κλίμα υπήρχαν τα τραγούδια του Σαββόπουλου, τότε, ως διαρκές ζουζούνισμα, σαν μια Σωκρατική αλογόμυγα που μας έκανε να αμφιβάλλουμε την κομματική μας ένταξη (λευκέ, γαλάζιε ποντίκι), 

ως ειρωνεία και αυτοσαρκασμό  των ίδιων των ιερών μας τεράτων (Αχάρνη).

🦢 Ο Σαββόπουλος δεν ήταν ένας από μας, ήταν το διχασμένο "εμείς" της εποχής, η ψυχή της νιότης μας.

🌻 Αυτό, κατ’ εμέ, κράτησε μέχρι τα τραπεζάκια έξω. Μετά χάθηκε.

 Δεν ξέρω αν χάθηκε η έμπνευση του Διονύση, ξέρω όμως ότι δεν μας ενδιέφεραν πια τα τραγούδια του ..

 Ίσως άλλαξε η ίδια η ελληνική κοινωνία, αστικοποιήθηκε, άρχισε να βλέπει υπεροπτικά τον προηγούμενο εαυτό της: " κώλο Έλληνες, με πεσμένους κώλους, μελαμψές φυλές " κλπ.

🌼   Μια μεριδα ( ακρως ευνοημένη )της ελληνικης κοινωνιας

 αρχισε να κοροϊδεύει τα καλύτερα της χρόνια.,τη νιότης της ,τους ίδιους τους συντοπιτες και " συνελληνες" της 

🦁 Δεν άλλαξε μόνο ο Σαββόπουλος, 

άλλαξε και η κοινωνία. 

Από συμπαγής, κομματιάστηκε, έγινε φυγοκεντρική, εκκεντρική... Και αλαζονική.

🐯 Και ο Σαββόπουλος αγκαλιάστηκε από τη Δεξιά. Όμως μπορούσε η Δεξιά να τον αγκαλιάσει; Τα πιο ωραία τραγούδια του ήταν ζυμωμένα με την ψυχή της μεταπολίτευσης, και η μεταπολίτευση είχε αριστερή ψυχή!

🐸 Τι να καταλάβουν οι δεξιοί από το "Βρώμικο ψωμί";  

🦎 Τι να καταλάβουν οι Και Α και Ου της ΔΑΠ Νουφιυφούκου από τα τραγούδια του;  

🐍 Αυτοί είχαν τα πάρτυ τους με έξι ευρώ και τα τραγούδια της Γαλάζιας Γενιάς του Ρ. Ουίλιαμς. Και τον Ρουβά.  

🦚 Έτσι και τα τραγούδια του Σαββόπουλου γίνονταν όλο και περισσότερο άνευρα, άψυχα ή μάλλον ξεψυχισμένα.

🦉 Αλλά και η ίδια η ελληνική κοινωνία δεν ξεψυχά χρόνια τώρα;  

🦚 Δεν βυθίζεται όλο και πιο πολύ στον κομφορμισμό, στον πομπώδη νάρκισσισμό, εν τέλει στον φασισμό; (Ή έστω στον μεταφασισμό;)

🦇 Δεν ξέρω πώς να τελειώσω αυτό το σημείωμα... Μάλλον θα το αφήσω ανοιχτό, 

άνω τελεία ●

***

```

Π.Θ

```

Π.Θ

Ο Εγκέφαλος ως ορχήστρα

 Ο Εγκέφαλος και οι νευρώνες ως  ορχήστρα χωρίς. Διευθυντή 

Από.την διπλή φλόγα του Οκταβιου Παζ :

186 - 192

 Θα σχολιάσω. εν συντομία τις ιδέες του Έντελμαν..Οι  σκέψεις μου προφανώς δεν έχουν επιστημονικο   χαρακτήρα. Το πρώτο πλεονέκτημα της νέας θεωρίας είναι ότι απορρίπτει. την αναλογία με τους υπολογιστές και ανθίσταται στην απλοίκοτγτα  των καθαρά φυσικοχημικών εξηγήσεων. 

Ένα άλλο πλεονέκτημα είναι ο ρεαλισμός της.

Ο εγκέφαλος πρέπει να μελετηθεί αναγκαστικά στο  ιδιαίτερό του περιβάλλον, τον ανθρώπινο οργανισμό, ως φάση  της φυσικής εξέλιξης.

 Αναμφίβολα, η θεωρία δεν είναι πλήρη στη πληρωμένη – μεγάλοι τομείς παραμένουν ανεξερεύνητος - και πολλές από τις υποθέσεις της στερούνται εμπειρικής επαλήθευσης .

Οι ελλείψεις αυτές δεν αναιρούν τον πλούτο των δυνατοτήτων της 

Είναι μια υπόθεση που μας αναγκάζει να σκεφτούμε

. Ο Έντελμαν αρχίζει από την αρχή, από την αίσθηση στην απλούστερη μορφή της, που ονομάζει feeling: κρύο ή ζέστη, ευεξία ή άγχος,

 γλυκό ή πικρό κ.λ.π. 

Οι αισθήσεις συνεπάγονται μια αξιολόγηση. 

Αυτό είναι δυσάρεστο, εκείνο είναι ευχάριστο, το τρίτο είναι τραχύ και ούτω καθεξής, μέχρι να φθάσει στα πιο σύνθετα, όπως η οδύνη που είναι και χαρά, ή η ηδονή που είναι και πόνος. 

Οι αισθήσεις είναι εμβρυακές αντιλήψεις.

 Πράγματι, θα αισθανόμασταν αν δεν αντιλαμβανόμασταν ότι αισθανόμαστε;

 Η αίσθηση, με τη σειρά της, είναι αντίληψη. Καθώς συλλαμβάνουμε την πραγματικότητα, επιβάλλουμε αμέσως μια μορφή στην αντίληψή μας, την κατασκευάζουμε:

 «Κάθε αντίληψη είναι μια δημιουργική πράξη».

Η ιδέα του δημιουργικού χαρακτήρα της αντίληψης, σχολιάζει ο Σακς, εμφανίζεται ήδη στον Έμερσον.

 Η αλήθεια είναι ότι πρωτοεμφανίζεται στην ελληνική φιλοσοφία και ότι τη συναντάμε συχνά στην ψυχολογία του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης.

 Ανταποκρίνεται στη θεωρία, η οποία ίσχυε μέχρι το 17ο αιώνα, σχετικά με τη λειτουργία των επονομαζομένων «εσωτερικών αισθήσεων»: του κοινού νου, του εκτιμητικού, του φανταστικού, της μνήμης και του φαντασιακού, που είναι επιφορτισμένα με τη συγκέντρωση και τη επιλογή των στοιχείων των πέντε εξωτερικών αισθήσεων

 και με τη μεταβίβασή τους, με μορφή κατανοήσιμη, στην έλλογη ψυχή

. Η εικόνα.  ή μορφή την οποία προσλαμβάνει η νοημοσύνη μας δεν είναι τα 

ακατέργαστα δεδομένα που μας δίνουν οι

 αισθήσεις.

 Οι κατηγο ρίες αυτές εμφανίζονται και στη βουδιστική παράδοση, αλλά με κάπως διαφορετική σειρά: αίσθηση, αντίληψη, φαντασία και νόηση. 

Καθεμιά από τις κατηγορίες αυτές υποδηλώνει μια στιγμή της διαδικασίας που μεταβάλλει τα εξωτερικά στοιχεία και ερεθίσματα σε εντυπώσεις, ιδέες και έννοιες.

 Στην αίσθηση είναι ήδη παρούσα η αντιλήψη που μεταβιβάζει τα στοιχεία αυτά στη φαντασία, η οποία τα παραδίδει, ως μορφές, στη νοημοσύνη, η οποία με τη σειρά της τα μετατρέπει σε νοήσεις.

 Η δημιουργική διαδικασία των λειτουργιών του εγκεφάλου δεν είναι μια ιδέα καινούργια, μολονό τι είναι πράγματι νέος ο τρόπος με τον οποίο περιγράφει και εξηγεί αυτή τη διαδικασία η σύγχρονη νευρολογία

Σε καθεμιά από τις φάσεις της περίπλοκης αυτής σειράς λειτουργιών – που συντίθεται από εκατομμύρια κλήσεις και απαντήσεις στο δίκτυο των νευρολογικών σχέσεων – αποκαλύπτεται μια πρόθεση. Αυτό που αισθανόμαστε και αντιλαμβανόμαστε δεν είναι αποκλειστικά και μόνο μια αίσθηση ή μια αναπαράσταση, αλλά κάτι που έχει ήδη μια κατεύθυνση, μια αξία ή μια επικείμενη σημασια 

Όπως γνωρίζουμε, η φαινομενολογία του Έντμουντ Χούσερλ βασίζεται στην έννοια της προθετικότητας. 

Ο Χούσερλ πήρε την ιδέα αυτή, τροποποιώντας την ουσιαστικά, από τον Αυστριακό φιλόσοφο Φραντς Μπρεντάνο.

 Σε όλες μας τις σχέσεις με τον αντικειμενικό κόσμο – αισθήσεις, αντιλήψεις, εικόνες - εμφανίζεται ένα στοιχείο χωρίς το οποίο δεν υφίσταται συνείδηση του κόσμου ούτε συνείδηση του εαυτού μας. 

Το αντικείμενο έχει ήδη, τη στιγμή ακριβώς που εμφανίζεται στη συνείδηση, μια κατεύθυνση, μια πρόθεση.

 Σύμφωνα με τον Μπρεντάνο, το υποκείμενο έχει πάντα μια σχέση προθετικότητας με το αντικείμενο το οποίο αντιλαμβάνεται. 

Η για να το πούμε σαφέστερα, το αντικείμενο περιλαμβάνεται στην αντίληψη του υποκειμένου ως προθετικότητα. 

Το αντικείμενο, όποιο κι αν είναι, εμφανίζεται απαρέγκλιτα ως κάτι το επιθυμητό ή το επίφοβο ή το αινιγματικό ή το χρήσιμο ή το ήδη γνωστό κ.λπ. 

Το ίδιο συμβαίνει με τις αισθήσεις και τις αντιλήψεις του Έντελμαν. Δεν είναι ούτε απλές αισθήσεις ούτε αναπαραστάσεις. Είναι, όπως λέει ο ίδιος, ήδη εκτιμήσεις. Νομίζω ότι είναι εύκολο να συναχθεί. ένα συμπέρασμα από όλα αυτά. Η έννοια της προθετικότητας, μας παραπέμπει σ' ένα υποκείμενο, είτε πρόκειται για τη συνείδηση του Χούσερλ είτε για το νευρολογικό κύκλωμα του Έντελμαν 

Ωστόσο ο Έντελμαν αρνείται να εξετάσει την ύπαρξη ενός υποκείμένου στο οποίο μπορεί να αποδοθεί η προθετικότητα, η οποία ανήκει στο αντικείμενο. 

Παρά το γεγονός ότι απορρίπτει το υποκείμενο, ο Έντελμαν εντυπωσιάζεται ιδιαίτερα από , " την ενότητα με την οποία εμφανίζεται ο κόσμος, στον  δέκτη, παρά την πληθώρα των τρόπων αντίληψης τους οποίους μετέρχεται το νευρικό σύστημα». Εντυπωσιάζεται εξίσου από το γεγονός ότι "οι  σημερινές θεωρίες για τον εγκέφαλο δεν μπορούν να εξηγήσουν την ύπαρξη ενός στοιχείου το οποίο ενσωματώνει ή ενοποιεί όλες αυτές τις αντιλήψεις»

. Ακανθώδες δίλημμα. Αφενός, άρνηση του υποκειμένου. Αφετέρου, ανάγκη ύπαρξης ενός υποκειμένου.

 Πώς το επιλύει ο Έντελμαν;

Για να κάνει πιο κατανοητή τη σύλληψή του, ο Έντελμαν χρησιμοποιεί μια μεταφορά. 

Ο εγκέφαλος είναι μια ορχήστρα που εκτελεί ένα έργο χωρίς διευθυντή ορχήστρας

. Οι μουσικοί – οι νευρώνες και οι ομάδες νευρώνων – συνδέονται μεταξύ τους, και ο κάθε εκτελεστής αντιστοιχεί σε έναν άλλο ή απευθύνεται σ' αυτών.

 Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούν συλλογικά ένα μουσικό κομμάτι.

 Σε αντιπαράθεση με τις πραγματικές ορχήστρες, η νευρολογική ορχήστρα δεν εκτελεί μια ήδη γραμμένη παρτιτούρα.

 Αυτοσχεδιάζει διαρκώς.

 Στους αυτοσχεδιασμούς αυτούς έρχονται και επανέρχονται φράσεις (εμπειρίες) άλλων στιγμών της συναυλίας αυτής, που άρχισε στην παιδική μας ηλικία και θα. τελειώσει με το θάνατό μας,

 Μου έρχονται στο νου δύο παρατηρήσεις. Πρώτον, αν ακολουθήσουμε την υπόθεση του Έντελμαν, η πρωτοβουλία μετατίθεται από το διευθυντή της ορχήστρας στους εκτελεστές.

 Στην περίπτωση της πραγματικής ορχήστρας, οι εκτελεστές είναι συνειδητά υποκείμενα και η πρόθεσή τους είναι να συνθέσουν συλλογικά ένα μουσικό κομμάτι.

 Άραγε υπάρχει η συνείδηση και η βούληση αυτή και στους νευρώνες;

 Αν ναι, έχει προηγηθεί συμφωνία μεταξύ των νευρώνων. Ή μήπως υπάρχει προκαθορισμένη τάξη η οποία διέπει τις κλήσεις και απαντήσεις των νευρώνων. Και στις δύο περιπτώσεις ο διευθυντής ορχήστρας δεν εξαφανίζεται, αλλά διασκορπίζεται. Το πρόβλημα μετατίθεται, χωρίς όμως να επιλυθεί.

 Σύμφωνα με την Δεύτερη παρατήρηση, ο αυτοσχεδιασμός απαιτεί πάντα κάποιο σχέδιο. Το πιο άμεσο παράδειγμα είναι η τζας και οι ράγκας της Ινδίας. 

Οι μουσικοί αυτοσχεδιάζουν με κάποια ελευθερία, αλλά μέσα στο πλαίσιο ενός σχεδίου και μιας βασικής δομής. 

Το ίδιο ισχύει για κάθε είδους αυτοσχεδιασμούς, μουσικούς ή άλλους

. Είτε πρόκειται για μάχη είτε για εμπορική συνομιλία, για περίπατο στο δάσος ή για δημόσια συζήτηση, πάντα ακολουθούμε ένα σχέδιο. 

Δεν έχει σημασία αν το σχέδιο αυτό χαράχτηκε ένα λεπτό πριν και αν είναι αόριστο και σχηματικό.

 Δεν παύει να υπάρχει σχέδιο. Και όλα τα σχέδια απαιτούν ένα σχεδιαστή. Ποιος εκπονεί το σχέδιο της νευρολογικής ορχήστρας;

Όπως είδαμε, ο Έντελμαν δεν αντιπαρέρχεται τη δυσκολία της εξήγησης της λειτουργίας των νευρώνων χωρίς την παρουσία ενός διευθυντή ορχήστρας, χωρίς την ύπαρξη υποκειμένου.

 Αναφέρεται αρκετά συχνά στην αίσθηση ταυτότητας, σε ένα ον και σε μια συνείδηση.

 Οι όροι αυτοί παραπέμπουν σε κατασκευές των νευρώνων. 

Το νευρολογικό κύκλωμα, το οποίο συνδέεται με όλο μας το σώμα και αποτελείται από εκατομμύρια νευρώνων (ορισμένα είναι νομαδικά φύλα, γεγονός που με εκπλήσσει και με αφήνει άναυδο)

, δεν κατασκευάζει απλά και μόνο τον κόσμο μας με τα τούβλα και τις πέτρες των αισθήσεων, των αντιλήψεων και των νοήσεων, αλλά συνθέτει και το ίδιο το υποκείμενο, το είναι μας και τη συνείδησή μας.

 Κατασκευές σταθερές και συνάμα εφήμερες.

Δεν εξαφανίζονται ποτέ, αλλά αλλάζουν διαρκώς μορφή. 

Συνεχής μεταμόρφωση της εικόνας που έχουμε για τον κόσμο και για τον ίδιο μας τον εαυτό. 

Αυτή η θεώρηση – γιατί πρόκειται πραγματικά για μια θεώρηση - θυμίζει τις βουδιστικές αντιλήψεις σχετικά με τη χιμαιρική φύση της πραγματικότητας και του ανθρώπινου υποκειμένου. 

Για τους βουδιστές, ούτε το εγώ δεν έχει ίδια και ανεξάρτητη ύπαρξη.

 Είναι μια κατασκευή, ένα σύμπλεγμα πνευματικών και αισθητηρια κών στοιχείων.

 Τα στοιχεία αυτά, ή μάλλον αυτές οι συγκεντρώσεις. στοιχείων, είναι συνολικά πέντε (skhandas στα σανσκριτικά η khandas στα πάλι).

 Τα στοιχεία συνθέτουν το υποκείμενο και τη συνείδησή του

. Είναι το προϊόν του κάρμα μας, το σύνολο των σφαλμάτων και των αμαρτημάτων μας σε παρελθούσες ζειές κακώς και στην παρούσα. 

Με το διαλογισμό και άλλα μέσα μπορούμε να εξαλείφουμε την άγνοια και την επιθυμία, 

να απελευθερωθούμε από το εγώ και να εισέλθουμε στο απόλυτο, μια κατάσταση απροσδιόριστη που δεν είναι ούτε ζωή ούτε θάνατος και για την οποία δεν μπορεί να ειπωθεί απολύτως τίποτε (νιρβάνα).

Οι ομοιότητες μεταξύ των αντιλήψεων αυτών και των αντιλήψεων της νευρολογίας είναι εκπληκτικές. Αξιοσημείωτες είναι επίσης οι διαφορές

. Ο κατασκευαστής του εγώ, για τους βουδιστές, είναι το κάρμα. 

Για τον Έντελμαν, είναι το νευρικό σύστημα. 

Ο βουδιστης πρέπει να καταστρέψει το εγώ αν θέλει να ξεφύγει από τη δυστυχία της γέννησης και να διαρρήξει το δεσμό που τον καθηλώνει στον τροχό των μετενσαρκώσεων

. Κατά τον Έντελμαν, το εγώ και η συνείδηση είναι κατασκευές που δεν μπορούν να καταστραφούν παρά μόνο από διαταραχή του νευρολογικού κυκλώματος (ασθενεια ή θάνατο). 

Το εγώ είναι μια κατασκευή και εξαρτάται από την αλληλεπίδραση των νευρώνων. 

Είναι μια επινόηση απαραίτητη και αναγκαία.

 Δεν θα μπορούσαμε να ζήσουμε χωρίς αυτήν. Και εδώ αναφύεται το μεγάλο ερώτημα: 

την ημέρα που ο άνθρωπος θα ανακαλύψει ότι η συνείδησή του και το ίδιο του το είναι δεν είναι παρά κατασκευές, επινοήσεις, θα μπορέσει άραγε να εξακολουθήσει να ζει όπως μέχρι σήμερα; 

Αυτό φαίνεται αδύνατο. 

Μόλις η συνείδηση αντιληφθεί ότι είναι ένα κατασκεύασμα του νευρικού συστήμα τος και ότι η λειτουργία της εξαρτάται από τους νευρώνες, θα χάσει την αποτελεσματικότητά της και θα πάψει να είναι συνείδηση,

 Η έννοια της συνείδησης ως κατασκευάσματος των νευρώνων επηρρεαζει  όχι μόνο το μεμονωμένο οργανισμό, τον κάθε άνθρωπο, αλλά και όλο το σύνολο.

 Οι θεσμοί μας, οι νόμοι, οι ιδέες, οι τέχνες και ολόκληρος ο πολιτισμός μας βασίζονται στην έννοια ενός ανθρώπινου όντος προικισμένου με ελευθερία. Είναι άραγε δυνατον 

ένας πολιτισμος να  στηρίζεται σε  νευρολογική κατασκευής 

Για τον βουδιστή, η απελευθέρωση αρχίζει τη στιγμή κατά την οποία το άτομο διαρρηγνύει τα δεσμά της άγνος και συνειδητοποιεί την κατάσταση του. Αυτή  η συνειδητοποίηση είναι η συνέπεια μιας ελεύθερης πράξης. 

Το εγώ, η συνείδηση, αποφασίζει την από  σύνθεσή του για να διαφύγει από τον κύκλο ζωή-θάνατος-ζωη 

. Η ελευθερία απαιτεί, όπως και η νευρολογική ορχήστρα, ένα υποκείμένο, ένα εγώ.

 Χωρίς εγώ δεν υπάρχει ελευθερία απόφασης χώ ρίς ελευθερία ,,- εντός των ορίων που έχω επισημάνει – δεν υπάρ χει άνθρωπος.

 Η στάση του Έντελμαν έναντι του ζητήματος αυτού δεν είναι σαφής και ανεπιφύλαχτη. Κατά τη γνώμη του, ο εγκέφα λος δεν είναι, παρά τα special kind of process depending on special arrangements of matter».

 Δηλαδή η ύλη από την οποία αποτελείται ο εγκέφαλος δεν είναι διαφορετική από την υπόλοιπη ύλη. 

Αυτό που είναι μοναδικό είναι η οργάνωσή της. Από την ιδιότητα αυτή πηγάζει μια άλλη. 

Κάθε εγκέφαλος είναι διαφορετικός και μοναδι κός. 

Κάθε ανθρώπινος οργανισμός είναι μια συλλογή υποκειμενικών εμπειριών, συναισθημάτων και αισθήσεων (qualia) αυτό το σύνολο εμπειριών, μολονότι είναι δυνατό να μεταδοθεί μέχρις όρισμένου βαθμού μέσω της γλώσσας και άλλων μέσων, αποτελεί ένα χώρο ουσιαστικά απρόσιτο για τους άλλους εγκεφάλους.

Η πληθώρα εγκεφάλων, επισημαίνει ο Έντελμαν, παρεμποδίζει τη δημιουργία μιας καθαρά επιστημονικής θεωρίας. 

Πάντα θα υπάρχουν εξαιρέσεις, παραλλαγές και άγνωστες περιοχές. 

Κάθε επιστημονική περιγραφή του εγκεφάλου είναι καταδικασμένη να είναι μερική. 

Η γνώση μας θα είναι πάντα κατά προσέγγιση. Η αλήθεια αυτή αφορά επίσης την εσωτερική μας ζωή. Το γνώθι σαυτὸν είναι μια αναπόδραστη ανάγκη και συνάμα ένα απρόσιτο ιδεώδες. Επομένως, στο πρόβλημα δεν έγκειται στην αποδοχή της ύπαρξης μεμονωμένων ψυχών, αλλά στο ότι κάθε άτομο είναι μοναδικό και δεν είναι μια μηχανή...» 

Το πρόβλημα έγκειται στην «αποδοχή ότι οι μεμονωμένοι εγκέφαλοι είναι θνητοί. Μπορεί άραγε. να θεμελιωθεί μια ηθική με βάση το αξίωμα αυτός». Εγώ δεν το θεωρώ αδύνατο, και αυτό φαίνεται να πιστεύει και ο Έντελμαν, μαλονότι αναρωτιέται «ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα αν αποδεχτούμε ότι κάθε μεμονωμένο πνεύμα έχει πραγματικά σωματική υπόσταση και ότι ακριβώς γι' αυτό είναι θνητό, πολύτιμο και απρόβλεπτο όσον αφορά τη δημιουργικότητά τους» Σε άλλο σημείο του βιβλίου του εισηγείται ότι «η νέα επιστημονική θεώρηση του εγκεφάλου μπορεί να αναζωογονήσει τη φιλοσοφία, απαλλαγμένη επιτέλους από τη χουσερλιανή φαινομενολογία, αδιάφορη πλέον προς την επιστήμη και τους περιορισμούς των μηχανιστικών θεωριών», Είναι αδύνατο να μη συμφωνήσουμε με τον Έντελμαν όσον

αφορά τα σημεία αυτά. 

Και εγώ πιστεύω επίσης ότι «η φιλοσοφία χρειάζεται ένα νέο προσανατολισμό».

 Ωστόσο αυτές οι δηλώσεις του Έντελμαν κατά περίεργο τρόπο έρχονται σε αντίθεση με πολλές από τις βασικές του ιδέες, και μάλιστα αντιφάσκουν με αυτές. Ο Σακς επισημαίνει ότι δεν είμαστε ακόμη σε θέση να δούμε τις ομάδες νευρώνων ούτε να σχεδιάσουμε τους χάρτες των αλληλεπιδράσεών τους. Δεν μπορούμε επίσης να ακούσουμε την ορχήστρα η οποία αδιάκοπα εκτελεί τους αυτοσχεδιασμούς της στον εγκέφα λό μας. Ως εκ τούτου, ο Έντελμαν και οι συνάδελφοί του επινόησαν «συνθετικά ζώα, μηχανές οι οποίες λειτουργούν χάρη σε υπο λογιστές, αλλά των οποίων η συμπεριφορά (αν μπορεί κανείς να μεταχειρισθεί τη λέξη αυτή) δεν είναι προγραμματισμένη, και δεν είναι ρομποτική αλλά νοητική». (Επί τη ευκαιρία: πρόκειται για όρο χουσερλιανής προέλευσης.) Ο Έντελμαν δεν αμφιβάλλει ότι, σ' ένα όχι πολύ μακρινό μέλλον, θα είναι απόλυτα δυνατό να κατα-σκευαστούν «συνειδητές μηχανές». Και ο Σακς σχολιάζει: «Ευτυχὡς αυτό δεν πρόκειται να συμβεί πριν περάσουν αρκετές δεκαε Ες»

. Ευτυχώς; Δεν μπορούμε να «νίψουμε τας χείρας μας». Είναι αύνατο να αναβάλουμε τη συζήτηση ενός τόσο σοβαρού θέματος - τον επόμενο αιώνα. Οφείλω να ομολογήσω την έκπληξη και απογοήτευσή μου,

192

7. Αγγλικά στο πρωτότυπος μια ιδιάζουσα μορφή διαδικασίας που εξαρτάται από μια ιδιάζουσα οργάνωση της ύλης. (Σ.τ.Μ.)

191

6. Αρχαία γλώσσα των βουδιστικών γραφών. (Σ.τ.Μ.)

190

189

5. Oliver Sacks, бл.

188

187

186

 Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΩΣ ΠΕΔΙΟ ΜΑΧΗΣ

Enzo Traverso

Η ιστορία ως πεδίο μάχη

ερμηνεύοντας τις βιαιότητες του 20ού αιώνα

Μετάφραση Νίκος Κούρκουλος

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ 2016 

Ο Ράινχαρτ Κοζέλεκ χαραχτήρισε Sattelzeit (κατά λέξη «χρονιό διάσελο», το διάστημα ανάμεσα σε δυο κορυφαίες χρονολογίες) την περίοδο ανάμεσα στο Παλαιό Καθεστώς καιτηνβ Παλινόρθωση. Στην πορεία της, το ευρωπαϊκό δυναστικό σύστημα αμφισβητήθηκε από μια νέα μορφή νομιμοποίησης και κυριαρχίας, θεμελιωμένη στην ιδέα του λαού και του έθνους, ενώ μια κοινωνία νομικών τάξεων αντικαταστάθηκε από μια κοινωνία ατόμων. Οι λέξεις άλλαξαν σημασία κι αποκρυσταλλωθηκε ένας νέος ορισμός της ιστορίας ως «ενιαίο συλλογικό»,Που περιλαμβάνει ταυτόχρονα ένα «γεγονοτολογικό σύμπλεγμα» και μια νοηματοδοτημένη αφήγηση (μια «ιστορική επιστήμη»). Η έννοια του Sattelzeit μπορεί ασφαλώς να μας βοηθήσει. να κατανοήσουμε τις αλλαγές του συγκαιρινού μας κόσμου. Τη-ρουμένων των αναλογιών, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε οτι το χρονικό διάστημα ανάμεσα στο τέλος του πολέμου τουι Βετνάμ (1975) και την 11η Σεπτεμβρίου 2001 σημαδεύει μια ανατροπή, μια μετάβαση, στο τέλος της οποίας το διανοητικόκαι πολιτικό τοπίο τροποποιήθηκε ριζικά, το λεξιλόγιό μας άλλαξε και τα παλιά σημεία αναφοράς αντικαταστάθηκαν. Με άλλα  λόγια, η αλλαγή αιώνα που σημαδεύτηκε συμβολικά από την πτωώση του Τείχους του Βερολίνου αποτελεί το κρίσιμο σημείο μιας μεταβατικής εποχής, κατά την οποία το παλιό και το νέο αναμειγνύονται. Στη διάρκεια αυτού του τέταρτου του αιώνα, λεξεις όπως επανάσταση και κομμουνισμός πήραν διαφορετική

σημασία στο χώρο της κουλτούρας, των νοοτροπιών και του

15-99.

Από την Τάξη στην Άποψη

 στην εποχή μας η Άποψη που έχεις για διάφορα ζητηματα -και οι ταυτισεις που κατα καιρούς κανεις θεωρωντας τις ..ταυτότητες  , θεωρείται πολυ πιο σημαντική απο την ταξική σου θέση κλπ.. Το εποικοδομημα και το Φαντασιακό έρχεται να υποκαταστήσει την Βάση και το πραγματικό .

Ένα - δυσάρεστα προφητικό - σχόλιο που έκανα τον Απρίλιο του 2023 βλέποντας την ταινία Ο Θάνατος του Εμποράκου

 ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΑΚΟΥ ένα πολιτικό  σχόλιο που έκανα χτες στην προβολή από τη Κινηματογραφική  Λέσχη  του Θανάτου του Εμποράκου στον κινηματογράφο Βακουρα. ....:  Χτες είδα τον " θάνατο του εμποράκου"  στο  Βακουρα .Με έναν εξαιρετικό ,απίστευτο Ντάστιν Χόφμαν να περπατά  σαν τρελός  να ξεφυσα να πετά κόφτες ατάκες.να νευριάζει μόνος και μέρα να γελά με μια συγκλονιστική ερμηνεία και στυλ , ( και εξίσου απολαυστικό Μάλκοβιτς στα νιάτα του και όλοι οι άλλοι . ) .Στην συζήτηση που ακολούθησε έκανατο εξής πάνω κάτω σχόλιο : "" " θα είδατε ότι                                                                    1ον στην κηδεία του  ο φίλος του είπε ότι  αυτό που   ενδιαφέρει τον πλασιε είναι το Χαμόγελο .              Ο Πλασιέ μπαίνει στην σκηνή χαμογελώντας  και τον ενδιαφέρει κυρίως η αποδοχή ..                         Το πρώτο μου σχόλιο λοιπόν έχει να κάνει με την συγκεκριμμενη μορφή του καπιταλισμού με την οποία ασχολείται η ταινία : όχι τον καπιταλισμό των παραγωγών αλλά τον καπιταλισμό των Πωλήσεων , της δημοφιλίας και γοητείας , τον καταναλωτικό καπιταλισμό - που είναι και ΑΕΡΙΤΖΙΔΙΚΟΣ και είναι και το είδος που κυριάρχησε στη Ελλάδα τα τελευταία τριάντα χρόνια ...                                                                         2ον Το δεύτερο σημείο : Θυμάστε που η γυναίκα του πλασιέ  Γουίλι στον τάφο του  απαρηγόρητη του είπε :"  Γιατί αυτοκτονήσες; μόλις είχαμε πληρώσει την τελευταία δόση του δανείου   .Το σπίτι είναι πια δικό μας " .                              .       ..............    .........                 3ον .Και αυτό με οδηγεί στο τρίτο σχόλιο :                    Η διαψευση ΔΕΝ διαλύει ( από μόνη της ) την φαντασίωση  αλλά την κάνει  πολλές φορές ισχυρότερη .                                                                 Και αυτό πρέπει να προσέξει η Αριστερά στις μέρες μας ,που συνήθως έχει την λογική της " Ψευδούς Συνείδησης " και ελπίζει ότι όταν διαψευστεί η φαντασίωση οικονομικής και κοινωνικής επιτυχίας και καταξίωσης.  ο κόσμος θα στραφεί προς τα Αριστερά..!                                                   ..     Όχι ,όταν έρχεται η διάψευση ο μικροαστός επιμένει στη Φαντασίωση ισχύος ( σεβασμού ,αξιοπρέπειας ) και μπορεί να στραφεί προς τα Δεξιά .,την Άκρα Δεξιά .."..Και αυτό πρέπει να προσέξει η αριστερά ...

Ο Φουκώ για την διαφορά μεταξύ της ιστορίας των ιδεών και ιστορίας της Σκέψης

 Η ΠΑΡΡΗΣΙΑ ...Αυ

τή είναι η διαφορά μεταξύ ιστορίας των ιδεών και ιστορίας της σκέψης. Η ιστορία των ιδεών είναι η ανάλυση της τάδε ή της δείνα έννοιας από τη γέννησή της ως την άνδρωσή της, εξεταζόμενης εντός του συστήματος κάποιων άλλων εννοιών, οι οποίες συνιστούν το πλαίσιό της. Η ιστορία της σκέψης οφείλει να είναι, νομίζω, κάτι διαφορετικό: η ανάλυση του τρόπου με τον οποίο ένα πεδίο εμπειρίας και ένα σύνολο πρακτικών οι οποίες παλαιότερα γίνονταν αποδεκτές απροβλημάτιστα, οι οποίες ήταν οικείες και παρέμεναν σιωπηρές, ή, τουλάχιστον, πέρα από κάθε συζήτηση, καθίστανται πρόβλημα, προ- καλούν συζητήσεις και διαμάχες και υποκινούν νέες αντιδράσεις, προκαλώντας έτσι κρίση σε συνήθειες, σε πρακτικές και σε θεσμούς. Η ιστορία της σκέψης —νοούμενη μ' αυτόν τον τρόπο και θεωρού- μένη ως κάτι σαφώς διακριτό από την ιστορία των ιδεών είναι η ιστορία του τρόπου με τον οποίον οι άνθρωποι ασχολούνται με το ένα ή το άλλο πράγμα, η ιστορία του τρόπου με τον οποίο μεριμνούν γι' αυτό – π.χ. με την τρέλα, το έγκλημα, το σεξ, ή τον εαυτό τους και την αλήθεια. Κατ' εμέ, το ότι η λέξη παρρησία εμφανίζεται στο τέλος του 5ου αιώνα π.Χ. στα κείμενα που μόλις διάβασα, δεν μαρτυρεί ότι η ελευθερία λόγου ανακαλύφθηκε ως ιδέα ή ως αξία εκείνη τη στιγμή, αλλά ότι η εμφάνιση αυτής της λέξης σηματοδοτεί μια καινούργια προβληματοποίηση σχετικά με την ελευθερία του λόγου στην Αθήνα, ότι συνδέεται με έναν νέο τρόπο ενασχόλησης με τις σχέσεις μεταξύ αλήθειας, ελευθερίας, πολιτικής εξουσίας και λεκτικής δραστηριότητας, ένα νέο τρόπο διερεύνησης των σχέσεων αυτών ... Σελ 86 

Τρεις δυστοπίες κι εμείς

 

Ας θυμηθούμε τρεις δυστοπίες του περασμένου  αιώνα : Τον θαυμαστό καινούριο κόσμο ,το 1984 ,και την ταινία  Brazil. Και στις τρεις το σκοτεινό καθεστώς απειλείται όχι από κάποιον εχθρό του , μια πολιτική δύναμη απ’ έξω αλλά από κάποιο υποκείμενο από μέσα : κάποιον που επιμένει να σκέφτεται και να αισθάνεται με τον παλιό η λάθος τρόπο , κάποιον που ερωτεύεται παλιομοδίτικα .. Από   ένα δυσλειτουργικό γρανάζι του συστήματος ,από έναν  αλλοτριωμένο υπήκοο που ανακαλύπτει ότι όντως είναι αλλοτριωμένος. Σκεφτείτε ότι οι ολοκληρωτισμοί είναι αόρατοι και όσοι τους υφίστανται , κοινωνίες ολόκληρες ,ήπειροι ολόκληροι θεωρούν ότι ο ολοκληρωτισμος αφορά τους άλλους . Σκεφτείτε δηλαδή ότι ίσως είμαστε σαν τους  πολίτες της Γερμανίας του Χίτλερ , που ,ναι υποψιάζονταν ότι κάτι άσχημο συνέβαινε με τους Εβραίους και τους Τσιγγάνους αλλά προτιμούσαν να απωθούν από το μυαλό τους  την φρικτή αλήθεια « Δεν μπορεί να συμβαίνουν αυτά» ….Σκεφτείτε ότι καποιοι συνάνθρωποι μας βιώνουν την αδιαφορία μας ως εφιάλτη τους.