Άντονυ Γκιντενς: Φύση

 Άντονυ Γκιντενς Φύση

77

Υπάρχει κάποιο νόημα σε μια τέτοια χρήση. "Φύση" σημαίνει αυτό που είναι αδιατάρακτο, αυτό που δημιουργείται ανεξάρτητα από την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Κατά έναν τρόπο η εικόνα είναι αρκετά ψευδής, γιατί η ύπαιθρος είναι φύση υποταγμένη στα ανθρώπινα σχέδια.

Ωστόσο, η "φύση" με αυτή την έννοια διατηρεί χαρακτηριστικά που συνδέονται εδώ και καιρό

Σε πολλές παραδόσεις, φυσικά, η φύση ήταν εξατομικευμένη· ήταν η επικράτεια θεών, πνευμάτων ή δαιμόνων. Θα ήταν λάθος να δούμε τον ανιμισμό ή άλλες παρόμοιες απόψεις ως συγχώνευση του ανθρώπινου και του φυσικού κόσμου,

Ωστόσο, η εξατομίκευση της φύσης εξέφραζε την ίδια την ανεξαρτησία της από τα ανθρώπινα όντα, μια πηγή αλλαγής και ανανέωσης που ξεκίνησε από την ανθρωπότητα, έχοντας ωστόσο μια διάχυτη επιρροή στις ανθρώπινες ζωές.Αν η φύση καθοριζόταν από αποφάσεις, αυτές δεν ήταν ανθρώπινες.

Ένας τρόπος ανάγνωσης της ανθρώπινης ιστορίας, από την εποχή της ανόδου της γεωργίας, και ιδιαίτερα των μεγάλων πολιτισμών, και μετά είναι η προοδευτική καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος.

Η περιβαλλοντική οικολογία στην τρέχουσα περίοδο έχει προκύψει κυρίως ως απάντηση στην αντιληπτή ανθρώπινη καταστροφικότητα.

Ωστόσο, η ίδια η έννοια του «περιβάλλοντος», σε σύγκριση με τη «φύση», σηματοδοτεί μια πιο βαθιά μετάβαση.

Το περιβάλλον, που φαίνεται να είναι απλώς μια ανεξάρτητη παράμετρος της ανθρώπινης ύπαρξης, είναι στην πραγματικότητα το αντίθετό του: η φύση μεταμορφώθηκε πλήρως από την ανθρώπινη παρέμβαση. Αρχίζουμε να μιλάμε για το περιβάλλον μόνο όταν η φύση, όπως και η παράδοση, έχει διαλυθεί. Σήμερα, μεταξύ όλων των άλλων καταλήξεων, μπορούμε να μιλήσουμε με μια πραγματική έννοια για το τέλος της φύσης αναφερόμενοι στην ενδελεχή κοινωνικοποίησή της. ένας τρόπος για

Η κοινωνικοποίηση της φύσης σημαίνει πολύ περισσότερα από το γεγονός ότι ο φυσικός κόσμος πλήττεται όλο και περισσότερο από την ανθρωπότητα.

Η ανθρώπινη δράση, όπως αναφέρθηκε, έχει αφήσει εδώ και καιρό ένα αποτύπωμα στο φυσικό περιβάλλον. Η ίδια η εφεύρεση της γεωργίας σημαίνει καθαρισμό του φυσικού οικοσυστήματος έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένας βιότοπος όπου οι άνθρωποι μπορούν να καλλιεργούν φυτά ή να εκτρέφουν ζώα όπως θέλουν. Πολλά πλέον γνώριμα τοπία «φυσικής ομορφιάς», όπως μερικά από αυτά στη νότια Ελλάδα, έχουν δημιουργηθεί στην πραγματικότητα από τη διάβρωση του εδάφους μετά την καλλιέργεια της γης στην αρχαιότητα

. Νωρίτερα, οι Σουμέριοι, οι δημιουργοί του αγροτικού πολιτισμού, είχαν καταστρέψει τη γη που είχαν εργαστεί για να κάνουν καρποφόρα.

Μέχρι τη σύγχρονη εποχή, ωστόσο, η φύση παρέμενε κυρίως ένα εξωτερικό σύστημα που κυριαρχούσε στην ανθρώπινη δραστηριότητα και όχι στο αντίστροφο. Ακόμη και στους πιο εξελιγμένους υδραυλικούς πολιτισμούς, οι πλημμύρες ή οι ξηρασίες ήταν συχνές. μια κακή συγκομιδή θα μπορούσε να προκαλέσει καταστροφή.

Η Μιξοφοβια κατά Μπάουμαν ( παράπλευρες απώλειες )

Έκδοση 2012 .Μετάφραση Έφη Παπαδελη 

Η «μιξοφοβία» εκδηλώνεται μέσα από μια πορεία προς νησίδε ομοιότητας και ομοιογένειας μέσα σ' ένα πέλαγος ποικιλίας κ ανομοιότητας. Οι λόγοι που προκαλούν τη μιξοφοβία είναι τη τριμμένοι – εύκολα κατανοητοί, αν και όχι απαραιτήτως είκολα -συγχωρητέοι. 

Όπως υποδεικνύει ο Richard Sennett, το αίσθημα του "εμείς", το οποίο εκφράζει την επιθυμία να είμαστε ομοιο είναι ένας τρόπος ν' αποφεύγουν οι άνθρωποι την ανάγκη να κοιτάξουν βαθύτερα ο ένας μέσα στον άλλο». Με αυτό τον τρόπο υπόσχεται κάποια πνευματική παρηγοριά την προοπτική και κάνουμε την κοινότητα δεσμών ευκολότερη καθιστώντας περιττη  τη την προσπάθεια να κατανοήσουμε, να διαπραγματ

105

και. να συμβιβαστούμε.

 «Εγγενής στη διαδικασία διαμόρφωσης πας συνεκτικής εικόνας της κοινότητας είναι η επιθυμία ν' αποφυγούμε την πραγματική συμμετοχή.

 Το να νιώθουν οι άνθρωποι κοινούς δεσμούς χωρίς κοινή εμπειρία συμβαίνει, κατά πρώ το λόγο, επειδή οι άνθρωποι φοβούνται τη συμμετοχή, φοβού και τις προκλήσεις, τους κινδύνους και την οδύνη που αυτή απέχει». 

Η τάση προς μια «κοινότητα ομοιότητας» είναι σημείο απόσυρσης όχι μόνο από την ετερότητα έξω από την κοινότητα, αλλά κι από την εμπλοκή στη ζωηρή αλλά ταραχώδη, δεσμευτικη αλλά βαριά, αλληλεπίδραση μέσα στην κοινότητα.

Η επιλογή της απόδρασης, που υπαγορεύεται από τη μίξοφοβία, έχει μια δική της, ύπουλη και δηλητηριώδη συνέπεια: όσο  αναπτύσσεται η στρατηγική, όσο πιο πολύ αυτοδι-αιωνίζεται και αυτοενισχύεται, τόσο πιο αναποτελεσματική είναι  

και Όσο περισσότερο χρόνο περνούν οι άνθρωποι συντροφιά με άλλους «σαν κι αυτούς», με τους οποίους συναναστρέφονται αβίαστα και οικεία, χωρίς κίνδυνο παρανόησης, χωρίς ποτέ σχεδον να προκύπτει η επίπονη ανάγκη να μεταφράσουν ανάμεσα σε διαφορετικά σύμπαντα νοήματος,

 τόσο πιθανότερο είναι να «ξεμάθουν» την τέχνη να διαπραγματεύονται νοήματα και τρό- πους συμβίωσης. 

Καθώς δεν μαθαίνουν ή ξεχνούν τις δεξιότητες που χρειάζονται για να ζήσουν με τη διαφορά, βλέπουν την προ-οπτική ν' αντιμετωπίσουν τους ξένους κατά πρόσωπο με αυξανομένη ανησυχία

. Οι ξένοι τείνουν να δείχνουν πιο απειλητικοί από κάθε άλλη φορά, καθώς γίνονται ολοένα και πιο «παράξενοι  -αλλότριοι, ανοίκειοι, ακατανόητοι- και καθώς η αμοιβαία επικοινωνία, η οποία θα μπορούσε ενδεχομένως ν' αφομοιώσει την «ετερότητά» τους στο βιόκοσμο του καθενός, χάνει τη σημασία της και ατονεί, ή δεν ξεκινάει καν. Η τάση προς ένα ομοι- αγενές, εδαφικά απομονωμένο περιβάλλον μπορεί να πυροδο-τηθεί από τη μιξοφοβία· από την άλλη, η έμπρακτη εφαρμογή του εδαφικού διαχωρισμού αποτελεί σωσίβιο και τροφοδότη αυτης της μιξοφοβίας.

Η μιξοφοβία, ωστόσο, δεν είναι ο μόνος μαχόμενος στο αστικό πεδίο μάχης. 

Η ζωή στην πόλη είναι μια ιδιαίτερα αμφίσημη εμπειρία. Απωθεί αλλά και ελκύει ωστόσο οι πλευρές της ζωής στην πόλη που, περιοδικά ή ταυτόχρονα, έλκονται ή απωθούνται είναι οι ίδιες... Η άτακτη ποικιλομορφία του αστικού περι βάλλοντος είναι μια πηγή φόβου, αλλά το φως και η λάμψη του αστικού σκηνικού, που δεν υστερεί ποτέ σε καινοτομίες και εκ πλήξεις, επιδεικνύει μια ακαταμάχητη γοητεία και σαγηνευτική δύναμη.

Επομένως, το να έρχεται κανείς αντιμέτωπος με το ατελείω το και μονίμως εκθαμβωτικό θέαμα της πόλης δεν βιώνεται και θαρά και μονοσήμαντα ως κατάρα· ούτε το να προστατεύεται κανείς από την πόλη γίνεται αντιληπτό σαν καθαρή ευλογία. Η πόλη προάγει τη μιξοφιλία όσο και τη μιξοφοβία. Η ζωή στην πόλη είναι μια εγγενώς κι ανεπανόρθωτα αμφίσημη υπόθεση. Όσο μεγαλύτερη και πιο ετερογενής είναι μια πόλη, τόσο περισ σότερα ελκυστικά στοιχεία μπορεί να στηρίξει και να προσφέρει. Μια τεράστια συγκέντρωση ξένων είναι απωθητικό πράγμα, αλλά συνάμα ένας τεράστιος μαγνήτης που προσελκύει πάντα νέες ομάδες αντρών και γυναικών που έχουν βαρεθεί τη μονο- τονία της ζωής της επαρχίας ή της κωμόπολης, απηυδισμένοι από την επαναληπτική της ρουτίνα κι απελπισμένοι από την έλ- λειψη ευκαιριών. Η ποικιλομορφία υπόσχεται πολλές και διαφο ρετικές ευκαιρίες, καλύπτοντας όλες τις δεξιότητες κι όλα τα γούστα. Φαίνεται πως η μιξοφιλία, όπως ακριβώς και η μιξοφο βία, είναι μια αυτοπροωθούμενη, αυτοδιαδιδόμενη και αυτοανα ζωογονούμενη τάση. Καμία από τις δύο δεν ενδέχεται να εξα- ντληθεί ή να χάσει το σφρίγος της. Μιξοφοβία και μιξοφιλία συ νυπάρχουν σε κάθε πόλη, αλλά συνυπάρχουν επίσης και μέσα στον καθένα από τους κατοίκους της πόλης. 

10

了

32. Richard Sennett, The Uses of Disorder. Personal Identity and City Life, ber & Faber, 1996, σελ. 39, 42 [Οι χρήσεις της αταξίας: Προσωπική ταυτότητα και ζωή της πόλης, μτφρ. Γιάννης Καραπαπάς, Τροπή, Αθήνα 2003).

了

3

32. Richard Sennett, The Uses of Disorder. Personal Identity and City Life, ber & Faber, 1996, σελ. 39, 42 [Οι χρήσεις της αταξίας: Προσωπική ταυτότητα και ζωή της πόλης, μτφρ. Γιάννης Καραπαπάς, Τροπή, Αθήνα 2003).

Ο κομμουνισμός ως Τραγωδία

Enzo Traverso

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΩΣ ΠΕΔΙΟ ΜΑΧΗΣ

ερμηνεύοντας τις βιαιότητες του 20ού αιώνα

Μετάφραση: Νίκος Κούρκουλος

21ος παράλληλος

ΕΚΔΟΣΕΙΣ του ΕΙΚΟΣΤΟΥ

67

Σελ 67 

Ο Χόμπσμπαουμ έγραψε μια τραγωδία. 

Η απελευθερωτική ελπίδα που ενσαρκώθηκε στον κομμουνισμό διάσχισε τον αιώνα σαν μετεωρίτης. 

Σκοπός του δεν ήταν η καταστροφή της δημο κρατίας αλλά η επικράτηση της ισότητας, η ανατροπή της κοινω- νικής πυραμίδας, το να πάρουν στα χέρια τους τη μοίρα τους εκείνοι που ήταν πάντα υποταγμένοι και καταπιεσμένοι. 

Η οκτωμβριανή επανάσταση –ένα όνειρο που «ζει ακόμα μέσα μου», βε- βαιώνει στην αυτοβιογραφία του- μεταμόρφωσε αυτή την απε- λευθερωτική ελπίδα σε «συγκεκριμένη ουτοπία». Ενσαρκωμένη στο σοβιετικό κράτος, γνώρισε αρχικά μια θεαματική άνοδο και μετά μια μακρά παρακμή, όταν η προωθητική του δύναμη εξα ντλήθηκε, ως την τελική πτώση. 

Ο σοβιετικός σοσιαλισμός ήταν τρομαχτικός, ο Χόμπσμπαουμ το αναγνωρίζει χωρίς δισταγμούς, αλλά δεν υπήρχε εναλλακτική. «Η τραγωδία της οκτωβριανής επανάστασης – γράφει έγκειται ακριβώς στο ότι το μόνο που μπορούσε να γεννήσει ήταν το δικό της είδος αυταρχικού, αδυ σώπητου και βάναυσου σοσιαλισμού», ο Ασφαλώς, η αποτυχία της ήταν εγγεγραμμένη στις προκείμενές της, όμως η διαπίστω ση αυτή δεν τη μετατρέπει σε μια ανωμαλία της ιστορίας. 

Ο Χόμπσμπαουμ δεν συμμερίζεται την άποψη του Φυρέ, σύμφωνα με τον οποίο η οκτωβριανή επανάσταση, όπως κι η Γαλλική Επανά σταση, ήταν ένας εκτροχιασμός που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.

 Ο κομμουνισμός δεν μπορούσε παρά να αποτύχει, εκ- πλήρωσε όμως μιαν αναγκαία λειτουργία. 

Η κλίση του ήταν θυσιαστική. «Το πιο διαρκές αποτέλεσμα της οκτωβριανής επανά- στασης, στόχος της οποίας ήταν η ανατροπή του καπιταλισμού σε παγκόσμια κλίμακα – γράφει στην Εποχή των άκρων- ήταν ότι έσωσε τον αντίπαλό της, στον πόλεμο όπως και στην ειρήνη, παρακινώντας τον, από φόβο, μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, να μεταρρυθμιστεί 

62. Eric Hobsbawm, Interesting Times. A Twentieth-Century Life. Allen Lane, Λονδίνο, 2002, σελ. 56 (ελλ. μτφ. Σταματίνα Μανδηλαρά, Συναρπαστικά χρόνια. Μια ζωή στον 20ο αιώνα, Θεμέλιο, 2003).

63. Eric Hobsbawm, L'Age des extrêmes, ό.π., σελ. 642.

Αιώνας - κόσμος

Enzo Traverso

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΩΣ ΠΕΔΙΟ ΜΑΧΗΣ

ερμηνεύοντας τις βιαιότητες του 20ού αιώνα

Μετ' .Νίκος κουρκουλος

ΕΚΔΟΣΕΙΣ του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ.  

2016 

Αιώνας - κόσμος 

Σελ 

63

Οι Ηνωμένες πολιτείες παρά την ασύγκριτη πολεμικη τους δύναμη δεν μπορούν να επιβαλλουν την κυριαρχία τους πάνω στον υπόλοιπο πλανήτη. Δεν αποτελούν τον πυρήνα μιας νέας παγκόσμιας τάξης συγκρίσιμης με την Pax Britannica του 19ου αιώνα, ενώ έχουμε περάσει σε «μια βαθιά ασταθή μορφή παγκόσμιας αταξίας, τόσο σε διεθνή κλίμακα όσο και στο εσωτερικό των κρατών», 

 Σύμφωνα με μια σύγχρονη προοπτική, ο 20ός αιώνας θα μπορούσε επίσης να θεωρηθεί ένας «αιώνας-κόσμος». Ο ιταλός ιστο ρικός Μαρτσέλο Φλόρες χρονολογεί την αρχή του το 1900, χρο νια που σημαδεύει συμβολικά μια τριπλή μετάλλαξη. Στη Βιέννη, ο Φρόιντ δημοσιεύει την Ερμηνεία των ονείρων, έργο που εγκαινιάζει την ψυχανάλυση: στην αυγή του φορντιστικού καπιταλισμού, ο αστικός κόσμος επιχειρεί μια αναδίπλωση στην εσωτερι-κότητά τκη τους δθου, ανάλογη με την «ενδοκοσμική άσκηση» που, σύμ φωνα με τον Βέμπερ, η προτεσταντική Μεταρρύθμιση είχε θέσει στην υπηρεσία του εκκολαπτόμενου καπιταλισμού. Στη νότια Αφρική, από τον πόλεμο των Μπόερς αναδύονται οι πρώτες μορ-φές στρατοπέδων συγκέντρωσης, με συρματοπλέγματα και πα ραπήγματα για τον εγκλεισμό αμάχων. Αυτός ο μηχανισμός ορ- γάνωσης και διαχείρισης της βίας έμελλε να ρίξει τη σκιά του σε ολόκληρο τον 20ο αιώνα. Στην Κίνα, τέλος, η εξέγερση των Μπόξερ καταστέλλεται από την πρώτη διεθνή επέμβαση των συ- νασπισμένων μεγάλων δυνάμεων (Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Αυστρουγγαρία, Ρωσία, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιαπωνία).53 Θα επακολουθήσουν κι άλλες τέτοιες εκστρατείες (τιμωρητικές, «ανθρωπιστικές», «ειρηνευτικές», κλπ)

. Σύμφωνα με τον Φλόρες, ο 20ός αιώνας είναι η εποχή του οξιντενταλισμού, που βλέπει την επέκταση σε πλανητική κλίμακα του συστήματος των δυτικών αξιών, πολιτισμικών κωδίκων και πρότυπων ζωής. 54

52. Eric Hobsbawm, On Empire, America, War and Global Supremacy, Pan- theon Books, Νέα Υόρκη, 2008, σελ. 5.

53. Marcello Flores, Il secolo-mondo. Storia del Novecento, II Mulino, Μπο-

54. Ό.π., σελ. 39-52.

Περί Δημοκρατίας κατά τον 19ο αιώνα.Εντζο Τραβερσο

 

Enzo Traverso

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΩΣ ΠΕΔΙΟ ΜΑΧΗΣ

ερμηνεύοντας τις βιαιότητες του 20ού αιώνα

Μετάφραση: Νίκος Κούρκουλος

21ος παράλληλος

ΕΚΔΟΣΕΙΣ του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ( 2011)

2016 

Σελ 49. .

Ο φιλελευθερισμός που προέκυψε από αυτή τη σύνθεση ανάμεσα σε παρακμάζουσα αριστοκρατία και ανερχόμενη αστική τάξη φο βόταν, ή για να το πούμε πιο σωστά μισούσε τη δημοκρατία, στην οποία έβλεπε μια μορφή αναρχίας και «οχλοκρατίας».

 Την αντίληψη αυτή τη μοιράζονταν π.χ. ένας θετικιστής και θεωρη τικός της φυλής όπως ο Γκυστάβ Λε Μπον, για τον οποίο η «εποχή του όχλου» –η δημοκρατία- ανάγγελλε την παρακμή του πο λιτισμού, 

κι ένας βρετανός φιλελεύθερος συντηρητικός πολιτικός όπως ο Άλφρεντ Μίλνερ, για τον οποίο, όπως αναφέρεται στην Εποχή των αυτοκρατοριών, το αγγλικό κοινοβούλιο ήταν απλώς «τα καθάρματα του Γουέστμινστερ». 18

 Αντί να αναδυθεί σαν φυσικό συμπλήρωμα του φιλελευθερισμού και της αγοράς, σύμφωνα μ' ένα διαδεδομένο κι εντελώς εσφαλμένο στερεότυπο, η δημοκρατία ήταν το αποτέλεσμα αγώνων που κράτησαν περισσότερο από έναν αιώνα, από τις επαναστάσεις του 18ου ως εκείνες του 20ού αιώνα. 

Οι αντιπροσωπευτικοί θεσμοί του 19ου αιώνα ήταν εκείνο που ο Ντομένικο Λοζούρντο ονόμασε Her renvolk democracy: μια «δημοκρατία του λαού των κυρίων», αυ-στηρά περικλεισμένη από σύνορα τάξης, φύλου και φυλής, που απέκλειε από το δικαίωμα ψήφου τα εργαζόμενα στρώματα, τις γυναίκες και τους «ιθαγενείς» του αποικιακού κόσμου. 19 

Με άλλα λόγια, οι εκλογές ήταν μια υπόθεση για ιδιοκτήτες, άντρες  αι λευκούς.

Στον πρώτο τόμο της τετραλογίας του, ο Χόμπσμπαουμ ανα- έρει μετά βίας τους απελευθερωτικούς πολέμους στη Λατινική μερική της δεκαετίας του 1820, ενώ στους επόμενους περιγρά-

17. Christopher A. Bayly, La naissance du monde moderne, ό.π., σελ. 454. 18. Eric Hobsbawm, The Age of Empire 1875-1914, Vintage, Λονδίνο, 1989, 97.

9. Domenico Losurdo, Le Péché originel du XXe siècle, Aden, Βρυξέλες κεφ. 2.

Από την κοινωνία στην Μνήμη

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΝΤΖΟ ΤΡΑΒΕΡΣΟ

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΩΣ ΠΕΔΙΟ ΜΑΧΗΣ 

ΕΚΔΟΣΕΙς ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ 

2016  

21

Το τέλος του 20ού αιώνα πήρε τη μορφή μιας συμπύκνωσης μνημών: οι πληγές του άνοιξαν και πάλι, μνήμη και ιστορία δια-σταυρώθηκαν και, σύμφωνα με την ωραία διατύπωση του Ντα νιέλ Μπενσαΐντ, «τα υδροφόρα στρώματα της συλλογικής μνήμης» συνάντησαν «το συμβολικό σπινθήρισμα του ιστορικού συμβάντος». 13 

Ο παγωμένος χρόνος του ψυχρού πολέμου έδωσε τη θέση του στην εκκόλαψη μιας πληθώρας από μνήμες που στο παρελθόν λογοκρίνονταν, κρύβονταν ή απωθούνταν. 

Έχοντας αναγορευτεί σε νέο υπόδειγμα των προσεγγίσεων του συγκαιρι νού κόσμου, η μνήμη εκτοπίζει σε δεύτερο επίπεδο την έννοια της κοινωνίας που, ανάμεσα στις δεκαετίες του 1960 και 1980, έμοιαζε να κυριαρχεί χωρίς αντίπαλο στο εργαστήρι των ιστορικών. 14

 Κι ενώ στο παρελθόν ασχολούνταν μαζί της μόνο κάποιοι πιστοί της προφορικής ιστορίας, η μνήμη απόχτησε ξαφνικά τη διπλή υπόσταση της πηγής και του αντικειμένου ιστορικής έρευνας, για να γίνει τελικά ένα είδος ετικέτας στη μόδα, μια λέξη του συρμού, που χρησιμοποιείται συχνά σαν συνώνυμο της ιστορίας. 

22

κυρίως όμως μέσα στην επόμενη δεκαετία η μνήμη μεταμορφώθηκε σε ιστοριογραφικό υπόδειγμα. Δεν θα ήταν δύσκολο να επισημάνουμε μιαν αναλογία ανάμεσα στις τροχιές της συλλογικής μνήμης και τις προσανατολιστικές κατευθύνσεις των κοινων νικών επιστημών. Στη Γαλλία, οι έρευνες γύρω από το αποικιακό παρελθόν, το καθεστώς του Βισί, τη Σοά ή την ιστορία της μετα μετανάστευσης ακολούθησαν, λίγο-πολύ, τη «λειτουργία της μνήμης» στην κοινωνία: απομονωμένες στη φάση της «απώθησης» (δεκαετίες 1950 και 1960), αυξήθηκαν στη φάση της «μνημονικής ανάκλησης» (δεκαετίες 1970 και 1980), για να πλημμυρίσουν τα ράφια των βιβλιοπωλείων όταν η μνημονική εμμονή έφτασε στο απόγειο (από τη δεκαετία του 1990).

 Η ίδια διαπίστωση θα μπορούσε να γίνει για την ιστορία του ναζισμού στη Γερμανία, του φρανκισμού στην Ισπανία ή του φασισμού στην Ιταλία. Από αυτή την άποψη, ο Ζακ Ρεβέλ έχει δίκιο όταν υπογραμματεία πως, αν η μνήμη - μια διαδικασία στην οποία συγκλί. νουν οι αναμνηστικές τελετές, η ένταξη των λειψάνων του παι ρελθόντος στην πολιτισμική κληρονομιά και η αναδιατύπωση των ομαδικών ταυτοτήτων- αποτελεί «μια κίνηση βάθους της κοινωνίας μας», τότε οι ιστορικοί την «ανακάλυψαν» και τη με τέτρεψαν σε αντικείμενο έρευνας, όμως «δεν την επινόησαν», Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου ερευνά τις διασυνδέσεις -όχι πάντα γόνιμες- μεταξύ ιστοριογραφίας και μνήμης, τις οποίες γέννησε το γύρισμα του αιώνα.

Τα σημάδια που αναγγέλλανε αυτή τη στροφή εμφανίστη ταν, κι αυτά, μέσα στη δεκαετία του 1980 –η δημοσίευση των τόπων μνήμης στη Γαλλία και του Ζαχόρ στις Ηνωμένες Πολι είες, η «διαμάχη των ιστορικών» (Historikerstreit) στη Γερμανια , η διεθνής επιτυχία ενός συγγραφέα όπως ο Πρίμο Λέβι....

13. Daniel Bensaid, Walter Benjamin. Sentinelle messianique, Les Prairies dinaires, Παρίσι, 2010, σελ. 39. 14

.

 Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΩΣ ΠΕΔΙΟ ΜΑΧΗΣ

Enzo Traverso

Η ιστορία ως πεδίο μάχη

ερμηνεύοντας τις βιαιότητες του 20ού αιώνα

Μετάφραση Νίκος Κούρκουλος

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ 2016 

Ο Ράινχαρτ Κοζέλεκ χαραχτήρισε Sattelzeit (κατά λέξη «χρονιό διάσελο», το διάστημα ανάμεσα σε δυο κορυφαίες χρονολογίες) την περίοδο ανάμεσα στο Παλαιό Καθεστώς καιτηνβ Παλινόρθωση. Στην πορεία της, το ευρωπαϊκό δυναστικό σύστημα αμφισβητήθηκε από μια νέα μορφή νομιμοποίησης και κυριαρχίας, θεμελιωμένη στην ιδέα του λαού και του έθνους, ενώ μια κοινωνία νομικών τάξεων αντικαταστάθηκε από μια κοινωνία ατόμων. Οι λέξεις άλλαξαν σημασία κι αποκρυσταλλωθηκε ένας νέος ορισμός της ιστορίας ως «ενιαίο συλλογικό»,Που περιλαμβάνει ταυτόχρονα ένα «γεγονοτολογικό σύμπλεγμα» και μια νοηματοδοτημένη αφήγηση (μια «ιστορική επιστήμη»). Η έννοια του Sattelzeit μπορεί ασφαλώς να μας βοηθήσει. να κατανοήσουμε τις αλλαγές του συγκαιρινού μας κόσμου. Τη-ρουμένων των αναλογιών, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε οτι το χρονικό διάστημα ανάμεσα στο τέλος του πολέμου τουι Βετνάμ (1975) και την 11η Σεπτεμβρίου 2001 σημαδεύει μια ανατροπή, μια μετάβαση, στο τέλος της οποίας το διανοητικόκαι πολιτικό τοπίο τροποποιήθηκε ριζικά, το λεξιλόγιό μας άλλαξε και τα παλιά σημεία αναφοράς αντικαταστάθηκαν. Με άλλα  λόγια, η αλλαγή αιώνα που σημαδεύτηκε συμβολικά από την πτωώση του Τείχους του Βερολίνου αποτελεί το κρίσιμο σημείο μιας μεταβατικής εποχής, κατά την οποία το παλιό και το νέο αναμειγνύονται. Στη διάρκεια αυτού του τέταρτου του αιώνα, λεξεις όπως επανάσταση και κομμουνισμός πήραν διαφορετική

σημασία στο χώρο της κουλτούρας, των νοοτροπιών και του

15-99.