Η γεωπολιτική του σχίσματος στην Ουκρανία, η απόκλιση ΗΠΑ και «Γαλλο-Γερμανικού άξονα» του Ιμμάνιουελ Βάλλερστάϊν απο το Μετά την κρίση

Η γεωπολιτική του σχίσματος στην Ουκρανία, η απόκλιση ΗΠΑ και «Γαλλο-Γερμανικού άξονα»

του Ιμμάνιουελ Βάλλερστάϊν 

από τον ιστότοπο του © Immanuel Wallerstein :  The Geopolitics of Ukraine’s Schism (15.2.2014) 

H Ουκρανία υποφέρει από ένα βαθύ εσωτερικό σχίσμα εδώ και αρκετό καιρό, που απειλεί να γίνει ένας από εκείνους τους άσχημους εμφύλιους πολέμους που συμβαίνουν σε όλο και περισσότερες χώρες. Μέσα στα όρια της σημερινής Ουκρανίας υπάρχει ένα ρήγμα ανατολής-δύσης, γλωσσικό, θρησκευτικό, οικονομικό και πολιτισμικό, με την κάθε πλευρά να είναι περίπου το 50 % του όλου της χώρας. 

Τη σημερινή κυβέρνηση (θεωρείται ότι κυριαρχείται από το ανατολικό μισό της χώρας), την κατηγορεί δημόσια η άλλη πλευρά για διαφθορά και απολυταρχισμό. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό είναι αλήθεια, τουλάχιστον εν μέρει. Ωστόσο, δεν είναι σαφές άν μια κυβέρνηση που θα κυριαρχείται από το δυτικό μισό, θα ήταν λιγότερο διεφθαρμένη και λιγότερο αυταρχική. Σε κάθε περίπτωση, το ζήτημα τίθεται εσωτερικά σε γεωπολιτικούς όρους: Εάν η Ουκρανία πρέπει να είναι μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ή πρέπει να έχει ισχυρούς δεσμούς με τη Ρωσία.

Ο βασιλιάς Κνούτ διατάζει την θάλασσα

Ίσως λοιπόν δεν ήταν αναμενόμενο, που η αναπληρώτρια υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, αρμόδια για Ευρωπαϊκές και Ευρασιατικές Υποθέσεις, Victoria Nuland, συζητά την πολιτική στρατηγική των ΗΠΑ έναντι της Ουκρανίας με τον πρέσβη των ΗΠΑ στο Κίεβο. Στην ταινία YouTube της συζήτησης, η κ. Νούλαντ ορίζει το ζήτημα ως γεωπολιτική μάχη μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης (και ιδίως της Γερμανίας). Πιάστηκε στα πράσα να λέει «Fuck the Εuropeans» - τους Ευρωπαίους, όχι τους Ρώσους. 

....

Ας ρίξουμε μια ματιά, ποιά είναι η Victoria Nuland. Είναι ένα στέλεχος που επιβίωσε πολιτικά, άν και ανήκε στην κλίκα των νεοσυντηρητικών [neocons] που περιέβαλλε τον George W. Bush, του οποίου την κυβέρνηση υπηρέτησε. Ο σύζυγός της Robert Kagan είναι ένας από τους πιο γνωστούς ιδεολόγους της ομάδας των νεοσυντηρητικών. Μια ενδιαφέρουσα ερώτηση είναι, τι δουλειά έχει σε μια τέτοια θέση-κλειδί στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ της προεδρίας Ομπάμα. Το λιγότερο που έπρεπε να κάνουν ο πρόεδρος και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζον Κέρι, ήταν να αφαιρέσουν απο τους neocons έναν τέτοιο ρόλο.

Τώρα, ας θυμηθούμε ποιά ακριβώς ήταν η γραμμή των νεοσυντηρητικών για την Ευρώπη κατά τη διάρκεια των ημερών του Μπους. Ο τότε υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Ντόναλντ Ράμσφελντ χρησιμοποίησε τη διάσημη έκφραση «παλαιά Ευρώπη» για τη Γαλλία και τη Γερμανία, σε αντίθεση με αυτό που είδε ως «νέα Ευρώπη» - δηλαδή τις χώρες που συμμερίζονταν τις δικές του απόψεις για την τότε επικείμενη εισβολή στο Ιράκ. Νέα Ευρώπη ήταν για τον Ράμσφελντ ιδιαίτερα η Μεγάλη Βρετανία, αλλά και η ανατολική - κεντρική Ευρώπη, οι χώρες του πρώην σοβιετικού μπλοκ. Η κ. Νούλαντ φαίνεται να έχει την ίδια αντίληψη για την Ευρώπη.

Επιτρέψτε μου λοιπό να ισχυρισθώ, ότι η Ουκρανία είναι απλώς μια βολική δικαιολογία ή ένας πληρεξούσιος, μια μεταφορική έννοια, για μια μεγαλύτερη γεωπολιτική διαίρεση, που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το εσωτερικό σχίσμα της χώρας αυτής. Αυτό που στοιχειώνει τις κ. Nulands αυτού του κόσμου, δεν είναι μια υποθετική «απορρόφηση» της Ουκρανίας από τη Ρωσία - ένα ενδεχόμενο με το οποίο θα μπορούσε να συμβιώσει. Αυτό που στοιχειώνει αυτήν, και όσους συμμερίζονται τις απόψεις της, είναι μια γεωπολιτική συμμαχία της Γερμανίας/Γαλλίας και της Ρωσίας. Ο εφιάλτης του άξονα Παρίσι - Βερολίνο - Μόσχα έχει υποχωρήσει λίγο σε σχέση με την ακμή του το 2003, όταν οι προσπάθειες των ΗΠΑ να εγκρίνει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003, νικήθηκαν από τη Γαλλία και τη Γερμανία.

Κνουτ ο Μέγας, δαμάζοντας τα κύματα της θάλασσας

Ο εφιάλτης έχει υποχωρήσει λίγο, αλλά κρύβεται κάτω από την επιφάνεια, και όχι χωρίς λόγο. Μια τέτοια συμμαχία έχει γεωπολιτικό νόημα, τόσο για τη Γερμανία/Γαλλία, όσο και για τη Ρωσία. Και στην γεωπολιτική, αυτό που έχει νόημα, είναι ότι η επιμονή σε ιδεολογικές διαφορές μπορεί να επηρεάσει πολύ λίγο. Οι γεωπολιτικές επιλογές μπορούν να επηρεάζονται και τροποποιούνται από τα άτομα που είναι στην εξουσία, αλλά η πίεση των μακροπρόθεσμων εθνικών συμφερόντων παραμένει ισχυρή.

Γιατί ένας άξονας Παρίσι - Βερολίνο - Μόσχα έχει νόημα; Υπάρχουν λόγοι. Ο ένας είναι η στροφή των ΗΠΑ προς έναν Ειρηνικο - κεντρισμό, που αντικαθιστά τη μακρά ιστορία του Ατλαντικο - κεντρισμού. Ο εφιάλτης της Ρωσίας, αλλά και της Γερμανίας, δεν είναι ένας πόλεμος ΗΠΑ - Κίνας, αλλά μια συμμαχία ΗΠΑ - Κίνας (που θα περιλάβει επίσης την Ιαπωνία και την Κορέα). Ο μόνος τρόπος να περιορίσει η Γερμανία αυτή τη απειλή, για να προστατεύσει τη δική της ευημερία και ισχύ, είναι μια συμμαχία με τη Ρωσία. Και η πολιτική της έναντι της Ουκρανίας, δείχνει ακριβώς την προτεραιότητα που δίνει στην επίλυση των ευρωπαϊκών θεμάτων, συμπεριλαμβάνοντας τη Ρωσία και όχι εξαιρώντας την.

Όσον αφορά τη Γαλλία, ο Ολάντ έχει προσπαθεί να φλερτάρει τις Ηνωμένες Πολιτείες ενεργώντας σαν η Γαλλία να ήταν μέρος της «νέας Ευρώπης». Αλλά ο  Γκωλισμός είναι από το 1945 η βασική γεωπολιτική θέση της Γαλλίας. Αυτοί οι δήθεν μη Γκωλικοί πρόεδροι, όπως ο Μιτεράν και ο Σαρκοζί, στην πραγματικότητα ασκούν πολιτικές Γκωλικές. Και ο Ολάντ θα ανακαλύψει σύντομα ότι δεν έχει άλλη επιλογή από το να είναι Γκωλικός. Ο Γκωλισμός δεν είναι «αριστερισμός», αλλά μάλλον η αίσθηση ότι είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες που απειλούν τη συνέχεια στο γεωπολιτικό ρόλο της Γαλλίας, και η Γαλλία πρέπει να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της με ένα άνοιγμα προς τη Ρωσία, προκειμένου να αντισταθμίσει τη δύναμη των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ποιος θα κερδίσει αυτό το παιχνίδι; Μένει να δούμε. Αλλά η Victoria Nuland μοιάζει λίγο σαν τον βασιλιά Κνούτ που διατάσσει την θάλασσα να καλμάρει [ο Βίκιγκ βασιλιάς της Δανίας, Νορβηγίας. Αγγλίας και μέρους της Σουηδίας Canute ή Cnut the Great, 995 – 1035, σύμφωνα με τον χρονικογράφο του 11ου αιώνα Henry of Huntingdon διέτασσε την παλίρροια να σταματήσει για να μη βραχεί η βασιλική του ενδυμασία]. Και οι φτωχοί Ουκρανοί μπορεί να διαπιστώσουν ότι είναι αναγκασμένοι να επιδέσουν τις εσωτερικές πληγές τους, είτε το θέλουν είτε όχι.

Ιμμάνιουελ Βάλλερστάϊν - Πανικός για παγκόσμιο αποπληθωρισμό (με βιογραφικό του)

 

Τα όνειρα της Ευρώπης, βλέποντας από την Ουκρανία  - Βλαδίμηρος Eρμολένκο

Η Ουκρανία και το φάντασμα των Βαλκανίων - Lucio Caracciolo (© Limes - Rivista italiana di geopolitica)

Αγώνας για την Ουκρανία : Μια παρτίδα σκάκι σε ναρκοπέδιο  - Uwe Klußmann (© Der Spiegel)

Βασίλης Καραγιάννης ("Athens Voice" & "Μη μαδάς τη μαργαρίτα"): Καμιά φορά και οι αγελάδες πετάνε…(Ουκρανική παραδοσιακή έκφραση)

Βοσνία & Ερζεγοβίνη: Κρίση του συστήματος εθνοτικής διαίρεσης και κοινωνία των πολιτών, 

του Andrea Rossini   © Osservatorio Balcani e Caucaso

Η κρίση της Κριμαίας: Η Γερμανική (και Ευρωπαϊκή) καταστροφή /Απο το : Μετά την κρίση

Τρίτη, 4 Μαρτίου 2014

Η κρίση της Κριμαίας: Η Γερμανική (και Ευρωπαϊκή) καταστροφή

Μετά την κρίση της Κριμαίας («η μεγαλύτερη μετά την πτώση του Τείχους στο Βερολίνο», λέει ο υπουργός εξωτερικών της Γερμανίας), πόσο θα μοιάζουν οι Ευρωπαϊκές και παγκόσμιες σχέσεις, με αυτές που συνηθίσαμε τις τελευταίες δεκαετίες;

Σε κάθε περίπτωση, η εκτίμηση του Ιμμάνιουελ Βάλλερστάϊν ότι ύψιστη φροντίδα ισχυρών μερίδων της πολιτικής των ΗΠΑ είναι να εμποδισθεί κάθε ενδεχόμενο γεωπολιτικής συμμαχίας της Γερμανίας/Γαλλίας και της Ρωσίας - «εφιάλτης για την Ουάσιγκτων ένας άξονας Παρίσι - Βερολίνο - Μόσχα» - φαίνεται όλο και πιό εύστοχη. Οι κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις μέσα στην Ουκρανία χρησιμοποιούνται πολύ επιδέξια από την Αμερικανική διπλωματία για να μπήξουν πολύ βαθειά σφήνα ανάμεσα στην ΕΕ και το Ρωσικό ιμπέριουμ. Που δύσκολα θα φύγει. Και εκτός από τη γυμνή γεωπολιτική στον νέο πολυπολικό κόσμο, υπάρχει το πλανητικό παιχνίδι για τους υδρογονάνθρακες και τις ενεργειακές λεωφόρους, για το Ρωσικό φυσικό αέριο με την Ευρωπαϊκή εξάρτηση από αυτό, για το ανταγωνιστικό σχιστολιθικό φυσικό αέριο των ΗΠΑ, για το πετρέλαιο...

Εκτός από τον ίδιο τον λαό της Ουκρανίας, μεγάλοι χαμένοι του σκακιστικού παιγνίου είναι μέχρι τώρα η ΕΕ αλλά και η ίδια η Ρωσία. Το ρούβλι και οι μετοχές Ρωσικών εταιριών (π.χ. ο ενεργειακός γίγαντας Gazprom έχασε 13 % της αξίας του σε μία μέρα) καταρρέουν στα διεθνή χρηματιστήρια, η Ευρώπη φοβάται για την ενεργειακή τροφοδοσία της. Οι ηγέτες που κρατούν αυτή τη στιγμή το τιμόνι στην Ευρώπη ενεργούν διαρκώς σαν να είναι μύωπες, βαρήκοοι και αργόστροφοι. Στο ένα θέμα μετά το άλλο. Η ευρείας κλίμακας γεωπολιτική πρωτοβουλία των ΗΠΑ εκδηλώθηκε με την περιβόητη, καθόλου διπλωματική αλλά ειλικρινέστατη φράση της δεύτερης στην ιεραρχία της Αμερικανικής διπλωματίας «fuck the EU». Το 'πε κι έγινε...
 

Βλ. Ιμμάνιουελ Βάλλερστάϊν: Η γεωπολιτική του σχίσματος στην Ουκρανία, η απόκλιση ΗΠΑ και «Γαλλο-Γερμανικού άξονα»

Γ. Ρ. 

Η κρίση της Κριμαίας: Η Γερμανική καταστροφή

του Γιάκομπ Άουγκστάϊν

 Jakob Augstein: Krim-Krise: Das deutsche Desaster © Spiegel, In zweifel links, 3.2.2014

Τι περίμενε η Δύση; Ο Βλαντιμίρ Πούτιν είναι μεν ο «κακός της ιστορίας», αλλά ένας πρόεδρος της Ρωσίας δεν μπορεί να εγκαταλείψει την Κριμαία  Η Καγκελάριος Merkel και ο υπουργός Εξωτερικών Steinmeier όφειλαν να το γνωρίζουν. Αν έχει τέτοια όψη ο νέος Γερμανικός ρόλος στον κόσμο, καλύτερα να μας λείπει. 

Η Γερμανία είναι «υπερβολικά μεγάλη, για να σχολιάζει μόνον την παγκόσμια πολιτική», δήλωσε πρόσφατα ο Frank - Walter Steinmeier. Τώρα θα δούμε τι εννοούσε ο υπουργός Εξωτερικών. Στο Κίεβο η Γερμανία δεν έκανε μόνον σχόλια, αλλά αναμίχθηκε ενεργά. Το αποτέλεσμα είναι μια διπλωματική καταστροφή.

Ήταν ο Steinmeier και η Καγκελάριος ανίδεοι ή θέλησαν να κάνουν τους πολύ έξυπνους; Ήθελαν να βοηθήσουν τους Ουκρανούς ή να βάλουν τον κακό Πούτιν στη θέση του; Και τα δύο σχέδια δεν θα λειτουργήσουν. Με διάσπαση ή με πόλεμο, οι Ουκρανοί θα πληρώσουν υψηλό τίμημα, που υπέκυψαν στους πειρασμούς της Δύσης. Μαζί με άλλους, και η Γερμανία φέρει ευθύνη γι' αυτό.

Η «Frankfurter Allgemeine Zeitung» πριν από μία εβδομάδα ακόμη επευφημούσε: «Ο υπουργός Εξωτερικών Steinmeier, λίγο μετά την επιστροφή του στο Υπουργείο Εξωτερικών δοκιμάσθηκε και απέδειξε την ικανότητά του». Ο έπαινος για τη συμφωνία μεταξύ της παλιάς Ουκρανικής κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης, στην οποία είχε συμπράξει και ο Steinmeier, ήταν πρόωρος. Στην πρώτη αρχή μιας νέας Γερμανικής εξωτερικής πολιτικής, φάνηκαν αμέσως τα όριά της. Αλλά διπλωματία είναι η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε, έτσι έλεγε ο παλιός δάσκαλος Κίσινγκερ. Πρέπει να βλέπουμε τον κόσμο και μέσα από τα μάτια των άλλων. Οι άλλοι στο θέμα αυτό ήταν οι Ρώσοι. 
Τι περίμεναν στην Καγκελαρία και στο Υπουργείο Εξωτερικών να κάνει η Ρωσία, όταν προωθούσαν την συμφωνία σύνδεσης της ΕΕ με το Κίεβο; Όταν ενθάρρυναν την Ουκρανική αντιπολίτευση να ξεσηκωθεί εναντίον του - σε κάθε περίπτωση εκλεγμένου - δεσπότη Γιανουκόβιτς; Όταν αναγνώρισαν χωρίς δισταγμό μια πραξικοπηματική κυβέρνηση; Γιατί εύλογα μπορούν να αποκληθούν έτσι οι νέοι κυβερνήτες του Κιέβου.

Κριμαία, πολιορκία Σεβαστούπολης, 1855

Ο Πούτιν δεν θέλει να είναι εταίρος της Δύσης

Πως φαινόταν στα Ρωσικά μάτια, όταν ο γερουσιαστής των ΗΠΑ Τζον Μακέϊν διακήρυξε τον Δεκέμβριο από το βήμα της Πλατείας Ανεξαρτησίας στο Κίεβο, «Ουκρανικέ Λαέ! Αυτή είναι η στιγμή σας. Ο ελεύθερος κόσμος είναι μαζί σου η Αμερική είναι μαζί σου!»; Και πως φάνηκε στα μάτια της Ρωσίας, όταν ο μποξέρ Κλίτσκο και η ολιγάρχισσα του αερίου Τιμοσένκο έλαβαν πρόσκληση για την προσεχή συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στο Δουβλίνο, αμέσως μετά το πραξικόπημα; 

Ο Πούτιν δεν θέλει να είναι εταίρος της Δύσης. Στηρίζεται στην ευρασιατική αυτοκρατορία του. Υπάρχει αμοιβαία δυσπιστία χωρίς όρια. Εύλογη και από τις δύο πλευρές. Αλλά εδώ ξεσπά μια πραγματική σύγκρουση συμφερόντων. Ουκρανία σημαίνει σύνορο. Εδώ το σύνορο περνά μεταξύ Ανατολής και Δύσης, και χωρίζει τη χώρα με ένα σχίσμα που ποτέ δεν έκλεισε.
Μας αρέσει ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας μας, όταν διασφαλίζει ότι στην Ουκρανία δεν παίζεται «κανένα γεωπολιτικό σκακιστικό παιχνίδι», και οι Ουκρανοί πρέπει να μπορούν να καθορίζουν μόνοι τους το μέλλον τους. Αλλά ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν σκέφτεται ούτε με τις κατηγορίες της δημοκρατικής αυτοδιάθεσης, ούτε με εκείνες της ψηφιακής παγκοσμιοποίησης. Γι' αυτόν η Ουκρανία είναι μια ασπίδα: Ένα προστατευτικό τείχος γύρω από το δικό του φρούριο. Γι' αυτό, εδώ δεν συμβαίνει κανένας «Ψυχρός Πόλεμος» . Αυτές οι ρίζες πάνε βαθύτερα. Αυτό είναι «The Great Game», για το οποίο έγραψε ο Ράντγιαρντ Κίπλινγκ, το Μεγάλο Παιχνίδι [στο μυθιστόρημα Kim, pdf] για την κυριαρχία στην Κεντρική Ασία, που έπαιξαν στον 19ο Αιώνα, η Βρετανία και η Ρωσία.

Το διεθνές δίκαιο παίζει δευτερεύοντα ρόλο 

Κατάληψη της Σεβαστούπολης 

από τους Γάλλους (1855)

Ο Αμερικανός γεω-στρατηγικός Zbigniew Brzezinski έγραψε το 1998 ότι η Ουκρανία κάνει τη διαφορά, αν η Ρωσία θα είναι «ουσιαστικά ένα ασιατικό αυτοκρατορικό κράτος», που έχει να ασχοληθεί με συγκρούσεις στην Κεντρική Ασία - ή ένα «ισχυρό αυτοκρατορικό κράτος, που περιλαμβάνει Ευρωπαϊκά και Ασιατικά εδάφη». 

Εδώ, το διεθνές δίκαιο παίζει μικρό ρόλο - όπως συμβαίνει και με τις αμερικανικές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροπλάνα στα σύνορα με το Πακιστάν, ή με την ισραηλινή κατοχή της Δυτικής Όχθης του Ιορδάνη, ή με τα αυθαίρετα σύνορα που χαράζει η Κίνα στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Όταν πρόκειται για την προάσπιση των δικών τους συμφερόντων, όχι μόνο η Ρωσία αλλά και άλλοι, είναι ελάχιστα διστακτικοί.

Αλλά ακόμη και αν ο Πούτιν ήταν «υποδειγματικός δημοκράτης», που ποτέ δεν ήταν, ειδικά την Κριμαία δεν θα μπορούσε να την εγκαταλείψει. Και ειδικά οι Γερμανοί, αυτό θα έπρεπε να το γνωρίζουν. Στο κάτω-κάτω, ήταν μια Γερμανίδα πριγκίπισσα, που αργότερα ως τσαρίνα Αικατερίνη Β' κέρδισε το επίθετο «η Μεγάλη», αυτή που έστειλε τον αγαπημένο της πρίγκιπα Ποτέμκιν το 1783 για να καταλάβει την Κριμαία, «από τώρα και στο εξής, για πάντα». Και ήταν ο  Γερμανο-Λετονός στρατηγός του Τσαρικού στρατού Eduard Ivanovich Totleben [Эдуа́рд Ива́нович Тотле́бен], αυτός που κράτησε το φρούριο της Σεβαστούπολης και αντιστάθηκε στην επίθεση των Άγγλων, Γάλλων και Οθωμανών αντιπάλων τουλάχιστον για ένα χρόνο, κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου. Ο ίδιος ο τσάρος Αλέξανδρος Β' τον ευχαρίστησε γι' αυτό.
Ίσως η Δύση όλη αυτή την περίοδο φρόντιζε για τη διαίρεση της χώρας σε ένα δυτικό και σε ένα ανατολικό μισό. Σκέφτηκαν άραγε ότι είναι καλύτερο να έχουμε τη μισή Ουκρανία με την πλευρά μας, παρά ολόκληρη την Ουκρανία με τη Ρωσική πλευρά; Άν είναι έτσι, τότε η Γερμανική εξωτερική πολιτική θα ήταν πολύ πιό πονηρή και υστερόβουλη, από ό, τι δείχνει ο υπουργός Steinmeier. Σε κάθε περίπτωση, ο κόσμος θα τη γλύτωνε πολύ φτηνά, αν αυτή η κρίση μπορούσε να τελειώσει με την απόσπαση της Κριμαίας από την Ουκρανία.

  

O Jakob Augstein αρθρογραφεί στο περιοδικό "Spiegel" και στις Γερμανικές εφημερίδες "Süddeutsche Zeitung" και "Zeit". Εκδίδει την εβδομαδιαία εφημερίδα "Der Freitag" ("Παρασκευή"). Η "Παρακευή" είναι έντυπο κριτικής δημοσιογραφίας για την πολιτική, τον πολιτισμό και την κοινωνία. Πειραματίζεται με νέες μορφές συμμετοχής των αναγνωστών και με τον συνδυασμό του έντυπου με τον διαδικτυακό Τύπο. Η σελιδοποίηση και η αισθητική της "Παρασκευής" βραβεύθηκε πολλές φορές, μεταξύ των άλλων από το Art Directors Club, το Lead Awards, το European Newspaper Award και την Society for News Design.
  

O Jakob Augstein στον ιστότοπο Μετά την Κρίση: 1, 2, 3,

Επιλογή πρόσφατης αρθρογραφίας του J. Augstein: Η στήλη  Im Zweifel links

("Σε περίπτωση αμφιβολίας, αριστερά" - Der Spiegel - σε Γερμανική γλώσσα)

 
 

Uwe Klußmann: Τα μοιραία λάθη του Κιέβου Die fatalen Fehler der Regierung in Kiew
 

Why Germany Doesn't Want Sanctions Against Russia, in Two Charts  (New Republic)

  

In the carbon wars, big oil is winning 

(Michael T.Klare και Tom Engelhardt, The Nation Institute & openDemocracy)

P.Bourdieu-Γλώσσα και συμβολική εξουσία Η έγκυρη γλώσσα Οι κοινωνικές συνθήκες της αποτελεσματικότητας του τελετουργικού λόγου (σελ.155-169,Ινστιτούτο του βιβλίου Καρδαμίτσα,μετάφραση Κική Καψαμπέλη)ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ :Ταξικές Μηχανές bestimmung.blogspot.com

http://bestimmung.blogspot.gr/2014/03/pbourdieu.html

P.Bourdieu-Γλώσσα και συμβολική εξουσία | Ταξικές Μηχανές

bestimmung.blogspot.com

P.Bourdieu-Γλώσσα και συμβολική εξουσία

Η έγκυρη γλώσσα

Οι κοινωνικές συνθήκες της αποτελεσματικότητας του τελετουργικού λόγου 
(σελ.155-169,Ινστιτούτο του βιβλίου Καρδαμίτσα,μετάφραση Κική Καψαμπέλη)

Η αφελής ερώτηση  σχετικά με την εξουσία των λέξεων εμπεριέχεται λογικά στην αρχική καταστολή της ερώτησης σχετικά με τις χρήσεις της γλώσσας,άρα με τις κοινωνικές συνθήκες χρησιμοποίησης των λέξεων.Από τη στιγμή που μεταχειρίζεται κανείς τη γλώσσα ως αυτόνομο αντικείμενο,αποδεχόμενος το ριζικό διαχωρισμό που διενεργούσε ο Σωσσύρ ανάμεσα στην εσωτερική γλωσσολογία και την εξωτερική γλωσσολογία,ανάμεσα στην επιστήμη της γλώσσας(langue)και την επιστήμη των κοινωνικών χρήσεων της γλώσσας,καταδικάζεται να αναζητά την εξουσία των λέξεων μέσα στις λέξεις ,δηλαδή κάπου που δεν είναι.

[...].Η εξουσία που διαθέτουν τα λόγια(paroles)δεν είναι τίποτε άλλο από την εξουσία που έχει εκχωρηθεί στον εκπρόσωπο λόγου,και τα λόγια του,το περιεχόμενο του λόγου του(discours),και ο τρόπος με τον οποίο μιλάει-δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια μαρτυρία,και μία μαρτυρία ανάμεσα στις άλλες,για το γεγονός ότι περιβάλλεται με την εγγύηση της κατ'εντολήν εξουσίας.

Από εδώ ξεκινάει το λάθος,που το έχει εκφράσει στην πιο ολοκληρωμένη του μορφή ο Ώστιν(ή,ύστερα από αυτόν,ο Χάμπερμας),όταν νομίζει ότι ανακαλύπτει μέσα στον ίδιο το λόγο,δηλαδή μέσα στην καθαρά γλωσσική υπόσταση της ομιλίας ,την αρχή της αποτελεσματικότητας της ομιλίας.Όταν προσπαθεί κανείς να κατανοήσει γλωσσικά τη δύναμη των γλωσσικών εκδηλώσεων,όταν αναζητά στη γλώσσα την αρχή που διέπει τη λογική και την αποτελεσματικότητα της γλώσσας του θεσμού,σημαίνει πως ξεχνά πως η εξουσία(αυθεντία)έρχεται στη γλώσσα από τα έξω,όπως μας υπενθυμίζει συγκεκριμένα το σκήπτρον το οποίο,στον Όμηρο,τείνουν στον ρήτορα που πρόκειται να πάρει το λόγο.Την αυθεντία αυτή,η γλώσσα δεν κάνει τίποτα περισσότερο από να την παριστά,να την εκδηλώνει,να τη συμβολίζει.Υπάρχει μια χαρακτηριστική ρητορική όλων των λόγων του θεσμού,δηλαδή της επίσημης ομιλίας του εξουσιοδοτημένου εκπροσώπου λόγου...:τα υφολογικά χαρακτηριστικά της γλώσσας των ιερέων,των καθηγητών και γενικότερα των θεσμών,όπως η έλλειψη πρωτοτυπίας,η χρήση στερεοτύπων και η ουδετεροποίηση,απορρέουν από την θέση που καταλαμβάνουν σε κάποιο πεδίο ανταγωνισμού αυτοί οι θεματοφύλακες μιας κατ'εντολήν εξουσίας.

[...].Στην πραγματικότητα η χρήση της γλώσσας,δηλαδή τόσο ο τρόπος όσο και το περιεχόμενο του λόγου,εξαρτάται από την κοινωνική θέση του ομιλητή,η οποία και του υπαγορεύει ποια πρόσβαση μπορεί να έχει στη γλώσσα του θεσμού-την επίσημη,ορθόδοξη,νόμιμη ομιλία.Ακριβώς η πρόσβαση στα νόμιμα εργαλεία έκφρασης,και άρα η συμμετοχή στην εξουσία του θεσμού,συνοψίζει όλη τη διαφορά-μη αναγώγιμη σε αυτόν καθ'αυτόν τον λόγο-ανάμεσα στην απλή αγυρτεία των ''μασκαράδων'',που μεταμφιέζουν την επιτελεστική καταδήλωση σε περιγραφική ή διαπιστωτική καταδήλωση,και την έγκυρη αγυρτεία εκείνων που κάνουν το ίδιο με την εξουσιοδότηση και το κύρος ενός θεσμού,Ο εκπρόσωπος λόγου είναι ένας αγύρτης εφοδιασμένος με το σκήπτρον.

Αν,όπως παρατηρεί ο Ώστιν,υπάρχουν εκφωνήματα που ρόλος τους δεν είναι μόνο να ''περιγράψουν μια κατάσταση πραγμάτων ή να καταδηλώσουν ένα οποιοδήποτε γεγονός'',αλλά και να ''εκτελέσουν μια πράξη'',τούτο συμβαίνει επειδή η εξουσία των λέξεων έγκειται στο γεγονός ότι εκείνο που τις προφέρει δεν το κάνει για προσωπικό του λογαριασμό,παρά είναι απλώς ο ''φορέας'' τους:αν ο εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπος λόγου μπορεί μέσω των λέξεων να επενεργήσει σε άλλους δρώντες και,με τη διαμεσολάβηση του έργου τους,στα ίδια τα πράγματα,τούτο συμβαίνει μόνο επειδή η ομιλία του συγκεντρώνει το συμβολικό κεφάλαιο που έχει συσσωρεύσει η ομάδα η οποία του έχει αναθέσει εντολή και πληρεξούσιος της οποίας είναι.Οι νόμοι της κοινωνικής φυσικής δεν ξεφεύγουν από τους νόμους της φυσικής παρά μόνο φαινομενικά,και η δύναμη που διαθέτουν ορισμένα συνθήματα να επιτυγχάνουν έργο χωρίς δαπάνη έργου-εδράζεται στο κεφάλαιο που η ομάδα έχει συσσωρεύσει με την εργασία της,ενώ η αποτελεσματική χρήση αυτού του κεφαλαίου εξαρτάται από ένα ολόκληρο σύνολο προυποθέσεων,εκείνων οι οποίες προσδιορίζουν τα τελετουργικά της κοινωνικής μαγείας.Οι περισσότερες από τις προυποθέσεις που πρέπει να πληρωθούν προκειμένου ένα επιτελεστικό εκφώνημα να έχει επιτυχία ανάγονται στην καταλληλότητα του ομιλητή-ή,καλύτερα της κοινωνικής του λειτουργίας-και του λόγου που εκφωνεί:ένα επιτελεστικό εκφώνημα είναι καταδικασμένο σε αποτυχία οσάκις δεν προφέρεται από ένα πρόσωπο που έχει την εξουσία να το προφέρει ή γενικότερα,οσάκις ''τα επιμέρους πρόσωπα ή οι ιδιαίτερες περιστάσεις'' δεν είναι ''τα ενδεδειγμένα ώστε να μπορέσει κανείς να επικαλεστεί τη συγκεκριμένη διαδικασία'',με δύο λόγια,οσάκις ο ομιλητής δεν είναι εξουσιοδοτημένος να εκπέμψει τις λέξεις που αναφωνεί

[...].Βλέπουμε ότι όλες οι προσπάθειες για να βρούμε μέσα στην καθαρά γλωσσική λογική των διαφορετικών μορφών επιχειρηματολογίας,ρητορικής και υφολογίας την πηγή της συμβολικής αποτελεσματικότητας τους είναι καταδικασμένες σε αποτυχία,όσο δεν αποκαθιστούν τη σχέση ανάμεσα στις ιδιότητες του λόγου,τις ιδιότητες του ανθρώπου που εκφωνεί το λόγο και τις ιδιότητες του θεσμού που εξουσιοδοτεί τον άνθρωπο να εκφωνήσει το λόγο.[...]Και ο λόγος αυθεντίας δεν είναι τίποτε άλλο από την παραδειγματική μορφή των εκδηλώσεων αυτών,που οφείλουν την ειδική αποτελεσματικότητά τους στο γεγονός ότι φαίνεται να περικλείουν μέσα τους την πηγή μιας εξουσίας,η οποία στην πραγματικότητα έγκειται στις θεσμικές συνθήκες της παραγωγής και της δεξίωσής τους.Ο ειδικός χαρακτήρας του λόγου αυθεντίας(καθηγητική παράδοση,κήρυγμα κλπ)έγκειται στο γεγονός ότι δεν αρκεί να είναι κατανοητός(μπορεί μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις να μην είναι,χωρίς να χάνει τη δύναμή του),και ότι ασκεί την προσίδια ενέργειά του μόνο υπό τον όρο να αναγνωρίζεται ως τέτοιος.H αναγνώριση αυτή-που συνοδεύεται ή όχι από την κατανόηση-απονέμεται,ως αυτονόητη,μόνο υπό ορισμένες προυποθέσεις,εκείνες που προσδιορίζουν τη νόμιμη χρήση:ο λόγος αυθεντίας πρέπει να εκφωνείται από το πρόσωπο που νομιμοποιείται να τον εκφωνεί,τον κάτοχο του σκήπτρου,τον οποίο όλοι αναγνωρίζουν και αναγνωρίζουν ως νομικά ικανό και επιδέξιο να παραγάγει αυτή την ιδιαίτερη τάξη λόγου-ιερέα,καθηγητή,ποιητή κ.ά,Πρέπει να εκφωνείται στο πλαίσιο μιας νόμιμης κατάστασης,δηλαδή μπροστά στους νόμιμους αποδέκτες(δεν μπορούμε να διαβάσουμε ντανταιστική ποίηση στο υπουργικό συμβούλιο),πρέπει τέλος να εκφωνείται κατά τους νόμιμους τύπους(συντακτικούς,φωνητικούς κλπ).Oι προυποθέσεις τις οποίες μπορούμε να αποκαλέσουμε ιερολειτουργικές,δηλαδή το σύνολο των προδιαγραφών που διέπουν τον τύπο της δημόσιας εκδήλωσης αυθεντίας,όπως η εθιμοτυπία  των ιερετελεστιών,ο κώδικας των χειρονομιών και η επίσημη διάταξη των τελετουργιών,δεν είναι,καθώς διαπιστώνουμε,παρά ένα και μόνο στοιχείο,το πλέον ορατό,ενός συστήματος προυποθέσεων από τις οποίες οι πλέον σημαντικές,οι πλέον αναντικατάστατες είναι εκείνες που δημιουργούν τη διάθεση για την αναγνώριση ως παραγνώριση και πίστη,δηλαδή την εκχώρηση αυθεντίας,την εξουσιοδότηση,που χορηγεί στον έγκυρο λόγο την αυθεντία του.

Όταν κανείς εστιάζει αποκλειστικά στις τυπικές προυποθέσεις της αποτελεσματικότητας του τελετουργικού,ξεχνάει ότι οι τελετουργικές προυποθέσεις που πρέπει να πληρωθούν προκειμένου το τελετουργικό να λειτουργήσει και το θρησκευτικό μυστήριο να έχει ισχύ και ταυτόχρονα αποτελεσματικότητα δεν αρκούν ποτέ,όσο δεν έχουν συγκεντρωθεί οι προυποθέσεις που παράγουν την αναγνώριση του τελετουργικού αυτού:η γλώσσα αυθεντίας διαφεντεύει πάντα με τη συνεργασία εκείνων τους οποίους διαφεντεύει,δηλαδή χάρη στη συνδρομή των κοινωνικών μηχανισμών που έχουν την ικανότητα να παραγάγουν αυτή τη βασισμένη στην παραγνώριση συνενοχή,από την οποία απορρέει κάθε είδους αυθεντία.Και για να μετρήσουμε την έκταση του λάθους του Ώστιν και κάθε αυστηρά τυποκρατικής(φορμαλιστικής)ανάλυσης των συμβολικών συστημάτων,αρκεί να δείξουμε ότι η γλώσσα αυθεντίας δεν είναι τίποτε άλλο από το όριο της νόμιμης γλώσσας,η αυθεντία της οποίας δεν έγκειται,όπως θέλει ο ταξικός ρατσισμός,στο σύνολο των προσωδιακών και αρθρωσιακών παραλλαγών που προσδιορίζουν τη ''διακεκριμένη'' προφορά,ούτε στην πολυπλοκότητα  της σύνταξης ή του πλούτου του λεξιλογίου,δηλαδή στις ενδογενείς ιδιότητες του ίδιου του λόγου,αλλά στις κοινωνικές συνθήκες παραγωγής και αναπαραγωγής του τρόπου με τον οποίο κατανέμεται μεταξύ των τάξεων η γνώση και αναγνώριση της νόμιμης γλώσσας.

[...].Προκειμένου το τυπικό να λειτουργήσει και να φέρει αποτέλεσμα,πρέπει πρώτα απ'όλα να παρουσιαστεί και να γίνει αντιληπτό ως νόμιμο,ενώ ο ρόλος της στερεότυπης συμβολικής είναι ακριβώς να καταστήσει φανερό ότι ο δρων δεν ενεργεί εξ ονόματός του και αυτεξούσια αλλά ως εντεταμένος θεματοφύλακας.

''Πριν από δύο χρόνια,μια γριά ετοιμοθάνατη γειτόνισσά μου ζήτησε να πάω να φέρω τον παπά.Έρχεται ο παπάς,αλλά χωρίς τη μετάληψη,και μετά το ευχέλαιο τη φιλάει.΄΄Αν ζήτησα παπά τις τελευταίες μου στιγμές,δεν το ζήτησα για να με φιλήσει,αλλά για να μου φέρει τα εφόδια για την αιωνιότητα.Το φιλί αυτό είναι πατερναλισμός,δεν είναι το ιερό Λειτούργημα΄΄''.

Ο τελετουργικός συμβολισμός δεν έχει ενεργό δύναμη από μόνος του,αλλά μόνο καθόσον παριστά-με τη θεατρική έννοια του όρου-την κατ'εντολήν εκπροσώπηση:η αυστηρή τήρηση του κώδικα της ομοιόμορφης θείας λειτουργίας,ο οποίος διέπει τις χειρονομίες και τα λόγια των μυστηρίων,συνιστά την εκδήλωση και παράλληλα το αντίτιμο του πληρεξούσιου με το οποίο ο ιερέας γίνεται εκείνος που κατέχει το ''μονοπώλιο όσον αφορά το χειρισμό των αγαθών της σωτηρίας'',αντίθετα η παραίτηση από όλα τα συμβολικά κατηγορήματα της εκκλησιαστικής αυθεντίας-το ράσο,τη Λατινική,τους καθιερωμένους τόπους και αντικείμενα-εκδηλώνει τη διάρρηξη του παλαιού πληρεξούσιου το οποίο,με τη διαμεσολάβηση της Εκκλησίας ένωνε τον ιερέα με τους πιστούς:η αγανάκτηση των πιστών υπενθυμίζει ότι οι προυποθέσεις που προσδίδουν στο τελετουργικό την αποτελεσματικότητά του μπορούν να συγκεντρωθούν μόνο από ένα θεσμό ο οποίος περιβάλλεται,μέσω αυτού ακριβώς,με την εξουσία να ελέγχει το χειρισμό του τελετουργικού.Το διακύβευμα,στην κρίση της θείας λειτουργίας,είναι ολόκληρο το σύστημα των συνθηκών που πρέπει να πληρωθούν προκειμένου να λειτουργήσει ο θεσμός ο οποίος επιτρέπει και ελέγχει τη χρήση της και επίσης διασφαλίζει την ομοιομορφία της διαμέσου του χρόνου και του χώρου,διασφαλίζοντας τη συμμορφία όσων εντέλλονται να την επιτελέσουν:η κρίση της γλώσσας παραπέμπει έτσι στην κρίση των μηχανισμών που εξασφάλιζαν την παραγωγή των νόμιμων πομπών και δεκτών.Οι σκανδαλισμένοι πιστοί δεν απατώνται,όταν συνδέουν την αναρχική ποίκιλση του τελετουργικού με την κρίση του θρησκευτικού θεσμού:''Κάθε εφημέριος έχει γίνει ένας μικρός πάπας ή ένας μικρός επίσκοπος,και οι πιστοί βρίσκονται σε σύγχυση.Ορισμένοι,μπροστά σ'αυτόν το χείμαρρο αλλαγών,δεν πιστεύουν πια ότι η Εκκλησία είναι ο βράχος και ότι κατέχει την αλήθεια''.

[...].Η κρίση της θείας λειτουργίας παραπέμπει στην κρίση της ιεροσύνης(και ολόκληρου του πεδίου των κληρικών),η οποία παραπέμπει με τη σειρά της σε μια γενική κρίση της πίστης:αποκαλύπτει,μέσω ενός είδους αποσυναρμολόγησης σχεδόν πειραματικής φύσης,''τις συνθήκες επιτυχίας'' που επιτρέπουν στο σύνολο των εμπλεκόμενων δρώντων να διεκπεραιώσουν την τελετουργία με επιτυχία,και φανερώνει αναδρομικά ότι αυτή η αντικειμενική και υποκειμενική επιτυχία βασίζεται στην απόλυτη άγνοια των συνθηκών ,άγνοια η οποία,καθόσον προσδιορίζει τη δοξική σχέση με τα κοινωνικά τελετουργικά,αποτελεί την επιτακτικότερη συνθήκη της αποτελεσματικής διεκπεραίωσής τους..Προκειμένου η επιτελεστική μαγεία του τελετουργικού να λειτουργήσει πλήρως,πρέπει ο θρησκευτικός πληρεξούσιος,που είναι επιφορτισμένος με τη διεκπεραίωσή του στο όνομα της ομάδας,να ενεργεί ως ενός είδους διάμεσος ανάμεσα στην ομάδα και τον εαυτό της:η ομάδα είναι εκείνη η οποία,με το μεσολαβητή της,ασκεί στον εαυτό της τη μαγική δραστικότητα που εμπερικλείεται στο επιτελεστικό εκφώνημα.

Η συμβολική αποτελεσματικότητα των λέξεων δεν ασκείται ποτέ παρά μόνο στο μέτρο που όποιος την υφίσταται αναγνωρίζει ότι εκείνος που την ασκεί είναι δικαιοδοτημένος να την ασκεί ή,πράγμα που καταλήγει στο ίδιο,στο μέτρο που ξεχνάει και αγνοεί,υπείκοντας σ'αυτήν,ότι με την αναγνώριση που της χορηγεί έχει συντελέσει στη θεμελίωσή της.Και στηρίζεται εξ'ολοκλήρου στην πίστη που θεμελιώνει το υπούργημα,αυτό το κοινωνικό πλάσμα,και που είναι πολύ βαθύτερη από τα πιστεύω και τα μυστήρια τα οποία ο λειτουργός επαγγέλεται και εγγυάται:(η καθαρά θρησκευτική τελετουργία είναι απλώς μια ιδιαίτερη περίπτωση όλων των κοινωνικών τελετουργικών,η μαγεία των οποίων δεν έγκειται στους λόγους και στα περιεχόμενα συνείδησης που τους συνοδεύουν αλλά στο σύστημα των κοινωνικών σχέσεων που συγκροτούν το ίδιο το τελετουργικό,και οι οποίες το καθιστούν δυνατό και κοινωνικά τελεσιουργό,μεταξύ άλλων στις παραστάσεις και πεποιθήσεις που αυτό συνεπάγεται):γι'άυτό η κρίση της θρησκευτικής γλώσσας και της επιτελεστικής δραστικότητάς της δεν περιορίζεται στην κατάρρευση ενός σύμπαντος παραστάσεων,όπως πιστεύεται συχνά.Συνοδεύει τον καταποντισμό ενός ολόκληρου κόσμου κοινωνικών σχέσεων,συστατικός παράγοντας του οποίου ήταν ακριβώς αυτή η γλώσσα.