Σάββατο, 31 Δεκεμβρίου 2011
ΔΕΙΤΕ ΤΙ ΕΣΤΙ ΠΟΥΤι Ν (που μας την βγαινει και για ..''ανθρωπινα δικαιωματα΄'
που μας την βγαινει και για ..''ανθρωπινα δικαιωματα΄'
Res, non verba: επιστροφή στις μάζεςΑναδημοσίευση από την " σελίδα του Ηλία Ιωακείμογλου "και τον ΕΟΣ
Res, non verba: επιστροφή στις μάζες
Αναδημοσίευση από την " σελίδα του Ηλία Ιωακείμογλου "
Κι’
έτσι, η ιστορία συνεχίζεται από ήττα σε ήττα όταν οι αντικειμενικές
συνθήκες είναι δυσμενείς και με ισχνές νίκες όταν οι αντικειμενικές
συνθήκες θα δικαιολογούσαν την εκθετική άνοδο των κινημάτων.
Η εργατική τάξη, όμως, δεν είναι ένας «κοιμώμενος γίγαντας» με «έλλειμμα συνείδησης». Υπάρχουν επαγγελματικές κατηγορίες, κοινωνικές ομάδες, υπάρχουν οι μάζες των εργαζομένων, υπάρχει η ατομική δυσαρέσκεια και το ταξικό ένστικτο που οδηγεί σε ατομικές πράξεις αντίστασης στις αδικίες και στις βαρβαρότητες του καπιταλισμού. Συνιστούν όμως όλα αυτά την εργατική τάξη; H εργατική τάξη καθεαυτή δεν υπάρχει –διότι όπως και ο Θεός, δεν αφήνει πίσω της κανένα ίχνος. Η εργατική τάξη υπάρχει μόνον όταν αφήνει τα ίχνη της εκεί που την περιμένουμε, δηλαδή μέσα στην Ιστορία, μέσα στην αντίθεσή της με το Κεφάλαιο, όταν οργανώνεται σε συλλογικές ταυτότητες, σε συλλογικότητες που μάχονται ενάντια στο Κεφάλαιο και το Κράτος του. Η αστική τάξη και η εργατική τάξη δεν υπάρχουν σαν δύο ποδοσφαιρικές ομάδες ήδη πριν να αρχίσει ο αγώνας. Υπάρχουν μόνον μέσα στον ανταγωνισμό τους. Οι ταξικοί αγώνες συνιστούν την διαίρεση σε τάξεις, αυτοί συγκροτούν τις τάξεις, αυτοί και τις αποδιαρθρώνουν στα συστατικά τους μέρη, δηλαδή σε μεμονωμένα άτομα, σε κοινωνικές ομάδες, επαγγελματικές κατηγορίες. Οι κοινωνικοί αγώνες όμως δεν υπάρχουν χωρίς το παιχνίδι της ηγεμονίας.
Η έννοια της ηγεμονίας δεν αναφέρεται στην συνείδηση των υποτελών ότι οι κυρίαρχοι έχουν ιδιοτελή συμφέροντα. Αναφέρεται στην ικανότητα της κυρίαρχης τάξης να πείθει τις υποτελείς μάζες ότι τα ιδιαίτερα, ιδιοτελή συμφέροντά της –τα οποία καθόλου δεν αποκρύπτει– είναι συμφέροντα του «έθνους», ότι ταυτίζονται με το «κοινωνικό συμφέρον», ότι διασφαλίζουν και το συμφέρον των εργαζομένων, αν όχι βραχυπρόθεσμα, τουλάχιστον μακροπρόθεσμα. Όταν η ηγεμονία της αστικής τάξης είναι ισχυρή, οι εργαζόμενοι δεν κατορθώνουν να εκφράσουν τα δικά τους ταξικά συμφέροντα με συνεκτικό τρόπο και η ιδεολογική κυριαρχία της άρχουσας τάξης αποδιαρθρώνει κάθε συνεκτικό υλικό που συνενώνει τους εργαζόμενους. Ό,τι αντιλαμβάνονται «με ασύνδετο και ασυνείδητο τρόπο» και θα μπορούσε να αποτελέσει την πρώτη ύλη μιας ενιαίας ταξικής ιδεολογίας παραμένει απομονωμένο. Αυτή η επιβολή έχει υλική υπόσταση, μετατρέπεται σε υλική δύναμη, διότι αποδιαρθρώνει, αναδιατάσει, ανασυνθέτει και ενοποιεί τις κοινωνικές πρακτικές των υποτελών μαζών πάνω στον καμβά της αστικής ιδεολογίας και ενάντια στην αυθόρμητη ιδεολογία του κόσμου της εργασίας. Η αστική ηγεμονία, δηλαδή, διαπερνάει την καθημερινή ζωή των εργαζομένων, εγκαθιστά την κυρίαρχη ιδεολογία, όχι μόνον μέσα στο τρόπο με τον οποίο αυτοί σκέφτονται, αλλά και στα κριτήρια με τα οποία παίρνουν αποφάσεις, βιώνουν τις εμπειρίες της προσωπικής τους ζωής, «γεύονται» τα προϊόντα της κουλτούρας και της υποκουλτούρας, διευθετούν τις διαφορές τους κλπ. Η κυρίαρχη ιδεολογία γίνεται «πρακτική ιδεολογία», δηλαδή ιδέες που καθοδηγούν στάσεις και συμπεριφορές, γίνεται ηθική. Μόνον κάτω από αυτά βρίσκεται το κοίτασμα της αυθόρμητης ταξικής ιδεολογίας των εργαζομένων που απορρέει από τις υλικές συνθήκες της εργασίας τους και της καθημερινής ζωής τους. Αν έτσι έχουν τα πράγματα, η εξουσία δεν επιβάλλεται έξωθεν σε μια συγκροτημένη εργατική τάξη, αλλά την διαπερνάει και την αποδιαρθρώνει.
Τ ο «παιχνίδι» της ηγεμονίας συμμετέχει λοιπόν στην συγκρότηση και στην αποδιάρθρωση των κοινωνικών τάξεων. Κάθε στρατόπεδο επιδιώκει την αποδιάρθρωση του αντιπάλου και μεμιάς την ενοποίηση των δυνάμεων στο εσωτερικό του. Όταν ο πολιτικός αγώνας για την ηγεμονία εγκαθιστά την κυρίαρχη ιδεολογία στους κόλπους της εργατικής τάξης και κατορθώνει να κυβερνήσει το μυαλό της και την ψυχή της, η τάξη αποδιαρθρώνεται, δεν συγκροτεί σχηματισμούς μάχης και το μόνο που απομένει είναι οι αντικειμενικοί όροι της ανασυγκρότησής της που είναι εγγεγραμμένοι στη φύση του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής, δηλαδή στις υλικές συνθήκες ύπαρξης του συστήματος. Σε αυτούς τους αντικειμενικούς όρους ανασυγκρότησης αναφέρεται τελικά ο όρος «τάξη καθεαυτή»: η τάξη καθεαυτή είναι μια εν δυνάμει τάξη.
Η εργατική τάξη υπάρχει, λοιπόν, μόνον όταν συγκροτείται σε σχηματισμούς μάχης που αμφισβητούν την αστική ηγεμονία. Εάν όμως οι εργαζόμενες τάξεις συγκροτούνται όταν υπάρχει πολιτικό κίνημα, δηλαδή όταν διεξάγουν πολιτικό αγώνα για την επιβολή του ιδιαίτερου ταξικού συμφέροντός τους ως γενικό κοινωνικό συμφέρον και ως εκ τούτου αμφισβητούν την αστική ηγεμονία, τότε, η συγκρότηση των εργαζομένων μαζών σε τάξη εκκρεμεί και αποτελεί καθήκον των οργανωμένων δυνάμεων που αναφέρονται σε αυτές τις μάζες.
Γ ια τον λόγο αυτό, η εξωτερική σχέση που η Αριστερά διατηρεί με τον κόσμο της εργασίας (σχέση που αποσκοπεί στην μετάγγιση συνείδησης από την υποτιθέμενη πρωτοπορία στις μάζες) θα έπρεπε να αντικατασταθεί με μια οργανική σχέση. Ποια ακριβώς θα έπρεπε να είναι αυτή, εξαρτάται από την εκάστοτε ιστορική συγκυρία.
Σ τη σημερινή συγκυρία, πάντως, θα σήμαινε δράσεις για τον μετασχηματισμό του αισθήματος ατομικής αδικίας, που έχει τώρα γενικευθεί στους κόλπους των υποτελών, σε μια κοινή αντίληψη περί συλλογικού ταξικού συμφέροντος. Πώς όμως να το πετύχουμε αυτό;
Δ ύο χρόνια μετά, γνωρίζουμε ότι αυτό δεν γίνεται με τις γνωστές από καθέδρας εκφωνήσεις λόγων και προτάσεων διακυβέρνησης -ή τουλάχιστον όχι μόνο με αυτές. Το παιχνίδι παίζεται εκεί που οι μάζες εργάζονται και ζουν. Εάν οι οργανωμένες δυνάμεις των υποτελών κοινωνικών τάξεων θέλουν να αποκτήσουν οργανική σχέση με τις μάζες, θα πρέπει να είναι παρούσες στο πεδίο, εκεί που οι μάζες εργάζονται (ή δεν εργάζονται) και εκεί που ζουν (εκεί δηλαδή που πραγματοποιείται η κοινωνική αναπαραγωγή).
Σ τη σημερινή συγκυρία αυτό θα σήμαινε έμπρακτη αμφισβήτηση του διευθυντικού δικαιώματος και της κεφαλαιοκρατικής ιδιοκτησίας με την ανάπτυξη ενός μεγάλου κινήματος καταλήψεων των επιχειρήσεων που απειλούνται ή απειλούν ότι θα κλείσουν, και συνέχιση της λειτουργίας τους με αυτοδιαχείριση και επαναπροσδιορισμό των σχέσεων παραγωγής, της οργάνωσης της εργασίας. Θα σήμαινε, με άλλα λόγια, απο-νομιμοποίηση του κέρδους και νομιμοποίηση της αλληλεγγύης των άμεσων παραγωγών.
Θ α σήμαινε ανάπτυξη και ενίσχυση των αυθόρμητων τάσεων που έχουν εμφανιστεί υπέρ των δημόσιων αγαθών έναντι των εμπορευμάτων στις γειτονιές: οργάνωση της καθημερινής ζωής, της κοινωνικής αναπαραγωγής, εκεί όπου η κρατική μηχανή ή οι επιχειρήσεις αποσύρονται, με καταλήψεις δημόσιων είτε αχρησιμοποίητων χώρων, με αυτο-οργάνωση και άμεση δημοκρατία, με νέους θεσμούς είτε προβλέπονται είτε όχι από την νομοθεσία.
Θ α σήμαινε υιοθέτηση εναλλακτικών μορφών μη τοκοφόρου χρήματος, χρήματος που έχει τον χαρακτήρα δημόσιου αγαθού, και κυκλοφορία του με χρήση των νέων τεχνολογιών.
Θ α σήμαινε, ακόμη, περιφρούρηση όλων αυτών ενάντια στην κρατική καταστολή και τους φασίστες με όλα τα μέσα.
Θ α σήμαινε ιδεολογική, δηλαδή ηθική, απο-νομιμοποίηση των κατασχέσεων από τις τράπεζες και συγκρότηση συλλογικών ταυτοτήτων που αναλαμβάνουν κάθε είδους δράση για να σταματήσουν οι κατασχέσεις και οι εξώσεις. Θα σήμαινε ανακήρυξη του ηλεκτρικού ρεύματος σε δημόσιο αγαθό και ανάπτυξη κινήματος απαγόρευσης της διακοπής του για την μη καταβολή των φόρων ή την αδυναμία πληρωμής του λογαριασμού.
Θ α σήμαινε ανάδειξη φυσικών πρωτοποριών στους χώρους εργασίας και κοινωνικής αναπαραγωγής.
Α υτά και άλλα που έρχονται, ή τα άλλα όμοια στα οποία δεν φτάνει η σκέψη μου, είναι τα μόνα που μπορούν να αποτελέσουν την βάση για την συγκρότηση των υποτελών μαζών σε κοινωνική τάξη ώστε να εμφανιστεί στην πολιτική σκηνή ως ένα και μοναδικό πρόσωπο για να διεκδικήσει την ηγεμονία, την πολιτική εξουσία και τον ριζικό μετασχηματισμό της οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Αν όχι τώρα, πότε;
Ο ι οργανωμένες δυνάμεις των υποτελών κοινωνικών τάξεων έχουν και θεωρητική και ιδεολογική δουλειά: ό,τι συμβαίνει στην πράξη πρέπει να βρίσκει το αντίστοιχό του στις ιδέες, να μεταφράζεται σε ηθικές αξίες, για να αποκτά κοινωνική επικύρωση και αξιώσεις μετάφρασης του ταξικού, ειδικού συμφέροντος σε γενικό συμφέρον --και τελικά για να μετατρέπεται σε υλική δύναμη.
Emily Dickinson-Μετά τον μέγα πόνο έρχεται ένα αίσθημα τυπικό/Lenin Reloaded
Emily Dickinson-Μετά τον μέγα πόνο έρχεται ένα αίσθημα τυπικό
Μετά τον μέγα πόνο έρχεται ένα αίσθημα τυπικό--
Σαν τάφοι στέκονται τα νεύρα, τελετουργικά
Πιασμένη η καρδιά, αναρωτιέται--Αυτός ήταν που άντεξε;
Και χθες--ή αιώνες πριν;
Μηχανικά τα πόδια τριγυρνούν
σε ξύλινο δρόμο
εδάφους, ή αέρινο, ή αυτό που θα 'πρεπε,
όπως κι αν δημιουργήθηκε,
του χαλαζία η ηρεμία, σαν την πέτρα.
Αυτή είναι του μολυβιού η ώρα,
που την θυμάσαι αν μείνεις ζωντανός
όπως θυμούνται οι παγωμένοι το χιόνι
πρώτα το ψύχος, μετά τη ζάλη, μετά την παράδοση.
Μτφρ.: Lenin Reloaded
ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΝΟΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ: Η ΜΟΝΑΞΙΑ
Σχόλια για την Ερωτική επιθυμία (ή την επινόηση της. )
Η Μοναξιά
Εκείνο που είναι απόλυτα βέβαιο είναι ότι όχι μόνο δεν θα ταυτιστούμε ποτέ με τον Άλλο, αλλά ούτε καν θα τον γνωρίσουμε με βεβαιότητα. Πάντοτε καραδοκεί« η ανεξιχνίαστη άβυσσος της ριζικής Ετερότητας, ενός τερατώδους Πράγματος που δεν μπορεί να «εξευγενιστεί»
Όπως λέει ο Λακάν (στο σεμινάριο ΙΙΙ.) «Είσαι η σύζυγος μου- τελικώς τι ξέρεις γι αυτό; Είσαι ο κύριος μου στην πραγματικότητα, είσαι τόσο σίγουρος γι αυτό;».Ο Slavoj Zizek, συμπληρώνει αυτές τις φράσεις γράφοντας «Αυτό που δημιουργεί την θεμελιωτική αξία τούτων των λέξεων είναι ότι (…)ο άλλος είναι εκεί ως απόλυτος Άλλος:Απόλυτος ,δηλαδή αναγνωρίζεται αλλά δεν γνωρίζεται».
Απόλυτη μοναξιά. Αυτό είναι το (μη )νόημα που βρίσκει ο Μπατάιγ ,στην ανθρώπινη κατάσταση Κάθε όν διαφέρει από όλα τα άλλα.
Η γέννηση του, ο θάνατος του και τα γεγονότα της ζωής του, μπορεί να έχουν ενδιαφέρον για τα άλλα όντα, αλλά αυτό είναι το μόνο άμεσα ενδιαφερόμενο. Μόνο αυτό γεννιέται. Μόνο αυτό πεθαίνει.
Μεταξύ ενός όντος και ενός άλλου υπάρχει μια διακοπή ,υπάρχει μια άβυσσος. «Αυτή η άβυσσος βρίσκεται για παράδειγμα ανάμεσα σε σας πού με ακούτε και σε μένα που σας μιλώ. Προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε, αλλά καμία επικοινωνία μεταξύ μας δεν θα μπορέσει να εξαλείψει μια πρωταρχική διαφορά. Αν πεθάνετε εσείς δεν είμαι εγώ που πεθαίνω. Είμαστε, εσείς κι εγώ όντα διακεκομμένα.»
Η γέννηση του, ο θάνατος του και τα γεγονότα της ζωής του, μπορεί να έχουν ενδιαφέρον για τα άλλα όντα, αλλά αυτό είναι το μόνο άμεσα ενδιαφερόμενο. Μόνο αυτό γεννιέται. Μόνο αυτό πεθαίνει.
Μεταξύ ενός όντος και ενός άλλου υπάρχει μια διακοπή ,υπάρχει μια άβυσσος. «Αυτή η άβυσσος βρίσκεται για παράδειγμα ανάμεσα σε σας πού με ακούτε και σε μένα που σας μιλώ. Προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε, αλλά καμία επικοινωνία μεταξύ μας δεν θα μπορέσει να εξαλείψει μια πρωταρχική διαφορά. Αν πεθάνετε εσείς δεν είμαι εγώ που πεθαίνω. Είμαστε, εσείς κι εγώ όντα διακεκομμένα.»
.Η συνειδητοποίηση της μοναξιάς του εαυτού ,μέσα από την αυτοπαρατήρηση, συχνά γίνεται αφόρητη:Γιατί αυτό που παρατηρούμε μέσα μας δεν είναι κάτι οικείο αλλά ένας ξένος, γιατί «παραδόξως ο ξένος μας κατοικεί, είναι η κρυμμένη πλευρά της ταυτότητας μας, ο τόπος όπου ερημώνεται η κατοικία μας, ο χρόνος κατά τον οποίο ναυαγούν η συναίνεση και η συμπάθεια»
Η ''επινοηση του ερωτα''
του Πέτρου Θεοδωρίδη
περιοδικο ΕΝΕΚΕΝ ΤΕΥΧ 2-3, Χειμώνας 2007
βλ και σαυτό το ιστολογιο :
Μερικές σκεψεις για την Κριση(1η αναρτηση 2-10-2008)
Πρώτα πρώτα δεν μου φαινεται απλώς Οικονομική κρίση .... Είναι κάτι Βαθύτερο
Δε μου λέτε; Δεν έχει να κάνει η Κρίση με τον Υπερδανεισμό; Με το Φτηνό χρήμα; Με το ότι πέσανε τα επιτόκια; Κάθε μέρα δεν σας παίρνανε τηλέφωνο οι Τράπεζες; ..'' Θα σου δώσουμε δάνειο , θα σου δώσουμε Πιστωτική Κάρτα ;
Και που πήγαιναν όλα αυτά τα λεφτά; Στην κατανάλωση ..Τι κατανάλωση; Άχρηστων πραγμάτων , παιχνιδιών , αυτοκίνητων κλπ για επίδειξη :'' να αλλάξουμε έπιπλα , να αλλάξουμε ταπετσαρία , Εορτοδανεια, διακοποδανεια '' κ.οκ .. Ενας φαύλος κύκλος εφεύρεσης αναγκών και Φετιχισμού του εμπορεύματος με την πιο Πλήρη και ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΉ σημασία της Λέξης .. Φετιχισμός χωρίς καμία αναφορά στην αξία χρήσης ....
Και ακομα ..Ολα αυτά τα χρονια(καμμια εικοσαρια χρονια τωρα )
Το Δημόσιο αντιμετωπίζεται ως απαξία ..Ως κάτι προς ιδιωτικοποίηση ..Ως κάτι που πρέπει να καταβροχθίσουμε....
Και το καταβρόχθισαν ... Και το κράτος -πρόνοιας ..Και τις παλιές οικογενειακές σχέσεις -εφεδρείες όπου μπορούσε να καταφύγει το άτομο (π.χ ως άνεργος ) σε καιρό κρίσης ..
Και την Ύπαιθρο ..Και την Φύση .. Και δεν έμεινε τίποτε το ανέγγιχτο και όλος ο πλανήτης ενεπλάκη σε αυτόν τον Νεοφιλελεύθερο φαύλο κύκλο : Δανειστείτε - Για να αγοράσετε άχρηστα πράγματα - Χρεωθείτε - Για να επεκταθεί το Πιστωτικό κεφάλαιο και Χρήμα ..
- Και τώρα μας μιλάνε για κρίση του 29 -30 και επιστροφή στον Κευνσιανισμό;
Μα τότε Υπήρχαν ακόμα Ανέγγιχτα εδάφη , περιοχές (της φυσης η της ανθρωπινης δραστηριοτητας) όπου δεν είχε επεκταθεί ο Ολοκληρωτικός καπιταλισμός .. Και υπήρχε, ήταν ακόμα δυνατός ο οικονομικός ρόλος του Κράτους
ΤΏΡΑ;
η Μπλογκόσφαιρα, τα συναισθηματα,η απουσια και το παιχνιδι με την Κουβαριστρα του Φρουντ
Κάποτε ο Φρουντ παρατήρησε ένα παιδάκι που έπαιζε με μια κουβαρίστρα επαναλαμβάνοντας τις λέξεις ''Εδώ- Εκεί'
Ο Φρουντ συμπέρανε οτι το παιδάκι εξόρκιζε την Απουσία της Μαμας του ,Μέσω της επανάληψης ..
Στην Μπλογκοσφαιρα . Καθόμαστε μπροστά στο Μόνιτορ περιμένοντας . Μπροστά σε μια ψυχρή Οθόνη . Και καθώς είμαστε Μόνοι και συγκεντρωμένοι στα Μύχια μας, είμαστε ευάλωτοι ....
Και ο άλλος/η μας έρχεται ξαφνικά .
Κι υστερα φεύγει .
Που πήγε ; Που χάθηκε...; Πως γεφυρωνεται αυτή η απουσια ..;
Επαναλαμβάνουμε μηχανικά το γράψιμο , σαν το παιχνίδι με την κουβαρίστρα . Ένα Γεφύρι για την απουσία
Η Ρασπουτάνα ο Ιβάν ο Τρομακτικός και αλλα
Ρασπουτάνα
Η χιλιετηρίδα είναι ερπετό και αυτό, αλλά με χιλιάδες πόδια, και κατά πολύ μεγαλύτερο από την κατσαρίδα.
Τα Χερουβίμ και τα Σεραβίμ ήταν μικρά αγγελάκια που πετούσανδεξιά-αριστερά στο πλάι των μεγάλων αγγέλων. Τα χερουβίμ χερούβιζαν(δεξί πέταγμα) και τα Σεραβίμ σερούβιζαν (πέταγμα αριστερό). Στην ανάγκη υπήρχαν και τα Πτερουβίμ, για πέταγμα κατευθείαν στη μέση.
η.
ο Ιβάν ο Τρομακτικός
Γραπτό μαθητή σε εξετάσεις για την Ιστορία -Γυμνάσιο Κορίνθου\
Και οι Ρώσοι ανέδειξαν μεγάλους ποιητές όπως ο Πούσκας, ο Λένιν, οΤρότσκι και ο Ιβάν ο Τρομακτικός. Από την ποίηση αυτή σώζεται σήμερα ηΣιβηρία με την παγωμένη λίμνη των Κύκλων που ο Τσακ Κόφσκι την έκανε παλέτα.
εξάτμιση
Όταν ο ατμός παράγεται έξι φορές ταχύτερα, το λέμε εξάτμιση.
Ολα τα παραπάνω απο το Μπλογκ
http://prasinostaraki.blogspot.com/
Σχόλιο από Νοσφερατος Φεβρουάριος 27, 2008
Aπό Έκθεση για τη Ρωσία μαθητή του Γυμνασίου Καρδίτσας
Η μάνα του Ρασπούτιν ήταν η Ρασπουτάνα, τεραστίων διαστάσεων Ρωσίδα της Σιβηρίας
Η χιλιετηρίδα είναι ερπετό και αυτό, αλλά με χιλιάδες πόδια, και κατά πολύ μεγαλύτερο από την κατσαρίδα.
Τα Χερουβίμ και τα Σεραβίμ ήταν μικρά αγγελάκια που πετούσανδεξιά-αριστερά στο πλάι των μεγάλων αγγέλων. Τα χερουβίμ χερούβιζαν(δεξί πέταγμα) και τα Σεραβίμ σερούβιζαν (πέταγμα αριστερό). Στην ανάγκη υπήρχαν και τα Πτερουβίμ, για πέταγμα κατευθείαν στη μέση.
η.
ο Ιβάν ο Τρομακτικός
Γραπτό μαθητή σε εξετάσεις για την Ιστορία -Γυμνάσιο Κορίνθου\
Και οι Ρώσοι ανέδειξαν μεγάλους ποιητές όπως ο Πούσκας, ο Λένιν, οΤρότσκι και ο Ιβάν ο Τρομακτικός. Από την ποίηση αυτή σώζεται σήμερα ηΣιβηρία με την παγωμένη λίμνη των Κύκλων που ο Τσακ Κόφσκι την έκανε παλέτα.
εξάτμιση
Όταν ο ατμός παράγεται έξι φορές ταχύτερα, το λέμε εξάτμιση.
Ολα τα παραπάνω απο το Μπλογκ
http://prasinostaraki.blogspot.com/
Σχόλιο από Νοσφερατος Φεβρουάριος 27, 2008
Ζακ Λακάν, Ο θρίαμβος της θρησκείας :ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ(ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ "ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ")
Ζακ Λακάν, Ο θρίαμβος της θρησκείας
12/11/2011
Ζακ Λακάν, Ο θρίαμβος της θρησκείας & Λόγος πρός τους καθολικούς, εισαγωγή: Ζακ-Αλέν Μίλερ, μετάφραση: Νάσια Λινάρδου-Μπλανσέ, Νατάσα Κατσογιάννη, Κυριακή Σαμαρτζή, εκδόσεις Εκκρεμές, σειρά: Λακανικός Προσανατολισμός, Αθήνα 2011, ISBN: 978-960-7651-88-4.
Μόλις κυκλοφόρησε! Μικρό απόσπασμα:
ΕΡ.: -Είστε πεπεισμένος ότι η θρησκεία θα θριαμβεύσει;Ζ.ΛΑΚΑΝ: Ναι. Δεν θα θριαμβεύσει μονάχα επί της ψυχανάλυσης, θα θριαμβεύσει επί πολλών άλλων πραγμάτων. Ούτε που μπορεί κανεις να φανταστεί πόσο ισχυρή είναι η θρησκεία.Μίλησα πρό ολίγου για το πραγματικό. Όσο περνάει από το χέρι της επιστήμης, το πραγματικό θα εξαπλώνεται και η θρησκεία θα βρίσκει στο σημείο αυτό ολοένα και περισσότερους λόγους για να απαλύνει καρδιές. Η επιστήμη αποτελεί κάτι το καινούργιο και θα εισαγάγει πλήθος συνταρακτικών πραγμάτων στη ζωή του καθενός από μας. Όμως η θρησκεία, η αληθινή κυρίως, έχει πόρους που δεν μπορούμε καν να φανταστούμε. Μπορεί να το διαπιστώσει κανείς επί του παρόντος βλέποντας την πως απλώνεται. Είναι απολύτως εκπληκτικό.Τους πήρε καιρό, αλλά οι άνθρωποι της θρησκείας κατάλαβαν ξαφνικά την τύχη που τους έλαχε με την επιστήμη. Θα χρειαστεί σε όλες τις ανατροπές που θα εισαγάγει η επιστήμη να δώσουν ένα νόημα. Και όσον αφορά το νόημα, το θέμα το ξέρουν καλά. Είναι ικανοί να δώσουν νόημα στο οτιδήποτε (…)
Ζακ Λακάν, Ο θρίαμβος της θρησκείας & Λόγος πρός τους καθολικούς, εκδ. Εκκρεμές, Αθήνα 2011, σελ. 102.
Ποιος είδε το πραγματικό δάσος;(μου το αφιερωσε ο ΣΑΡΑΝΤΑΜΗΛΑ ΚΟΚΚΙΝΑ .και ευχαριστω .. Καλή χρονια
Ποιος είδε το πραγματικό δάσος;
Πραγματικό, πραγματικόείναι ό,τι ψάχνω για να βρω
Είναι σκορπιός όταν φοβάμαι
είναι νεράιδα σαν κοιμάμαι.
Βατόμουρα όταν πεινάω
γνώση για μάθηση αν διψάω
Πραγματικό, πραγματικό
είναι ό,τι ψάχνω για να βρω
Αν ψάχνω φίλους περιμένουν,
εχθρούς, θα με παραμονεύουν,
θα βρω αν θέλω αταξία
κι όταν βαριέμαι απραξία.
είναι ό,τι ψάχνω για να βρω
Αν ψάχνω φίλους περιμένουν,
εχθρούς, θα με παραμονεύουν,
θα βρω αν θέλω αταξία
κι όταν βαριέμαι απραξία.
Ό,τι ψάχνω αυτό βρίσκω
μες στο δάσος που γυρίζω
κι ό,τι δω, πραγματικό
είτε όλο είτε μισό
———————-
Axel Duweμες στο δάσος που γυρίζω
κι ό,τι δω, πραγματικό
είτε όλο είτε μισό
———————-
Ποιος είδε το πραγματικό δάσος;
Οι Περιπέτειες της Λορέτας της Ποντικίνας
Παιδικό παραμύθι που διαπραγματεύεται την αλήθεια και τον φόβο…
Ποιος είναι ο τόπος της μεταβίβασης; Ντόρα Περτέση . ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ::Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας:: Ινστιτούτο του Φροϋδικού Πεδίου-Λακανικός Προσανατολισμός
Ντόρα Περτέση
( κείμενο βασισμένο στο σεμινάριο της κας Περτέση σχετικά με τη μεταβίβαση το 2010-11)
Πως ορίζεται η μεταβίβαση; Το 1908, ο Φρόυντ, στο άρθρο του Πέντε
μαθήματα πάνω στην ψυχανάλυση, ορίζει τη μεταβίβαση μέσω της αγάπης και
της επανάληψης. Το υποκείμενο επαναλαμβάνει αυτό που έχει αποτύχει, αυτό
που είναι σκοτεινό, για παράδειγμα, η σχέση με τον πατέρα στην
περίπτωση του Ανθρώπου με τα ποντίκια, η σχέση με το γυναικείο, στην
περίπτωση της Ντόρας.
Έτσι, ο Φρόυντ σε μια μεταβιβαστική στιγμή καταλήγει να ερμηνεύσει ότι δεν έχει καμία κλίση προς τον βασανισμό και την ωμότητα, συμπεριφορές που του απέδιδε Ο άνθρωπος με τα ποντίκια. Επειδή δηλαδή δεν συμβολοποιεί την ωμότητα του πατέρα του γι’ αυτόν τον λόγο την μεταθέτει στον Φρόυντ και υπάρχει η επονομαζόμενη αρνητική μεταβίβαση, ή διαφορετικά, η μεταβίβαση ως αντίσταση στην ανάδυση της αλήθειας.
Σε ό,τι δε αφορά την περίπτωση της Ντόρας, ο Φρόυντ, επειδή ερμήνευε από τη θέση του πατέρα, δεν μπόρεσε να αντιληφθεί ότι για την Ντόρα το παιχνίδι και η σύγκρουση παιζότανε αλλού. Έτσι, της ερμηνεύει τον υποτιθέμενο έρωτά της προς τον Κο Κ. αλλά η Ντόρα λέει ότι δεν πρόκειται περί αυτού και, κάποιες συνεδρίες αργότερα, του εύχεται Καλά Χριστούγεννα και διακόπτει την θεραπεία.
Ο Λακάν, το 1951 στο γραπτό του Παρέμβαση για τη μεταβίβαση θέτει σε αμφισβήτηση την τότε επικρατούσα άποψη περί μεταβίβασης, δηλαδή τον ορισμό της από τους μεταφρουδικούς ως το σύνολο των αρνητικών ή θετικών συναισθημάτων προς τον αναλυτή. Θεωρεί ότι η αρνητική μεταβίβαση στην περίπτωση της Ντόρας συνδέεται με τις προκαταλήψεις του Φρόυντ πάνω στη σχέση άνδρα/γυναίκας, τουτέστιν ότι η γυναίκα είναι για τον άνδρα, και ο άνδρας για τη γυναίκα. Πιο ειδικά ο Φρόυντ δεν διέκρινε επαρκώς τον διαχωρισμό, τον οποίο θα κάνει αργότερα, ανάμεσα στο αντικείμενο ταύτισης της υστερικής και το ερωτικό αντικείμενο. Προσπαθούσε εις μάτην να πείσει την Ντόρα ότι είναι ερωτευμένη με τον Κ., γεγονός που το πλήρωσε με την διακοπή της θεραπείας. Οι ανδρικές ταυτίσεις της Ντόρας που σχετίζονται με τον αδελφό της του διαφεύγουν. Αν η Ντόρα ταυτίζεται με τον Κ. αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και ερωτευμένη μαζί του. Διότι αυτό που είναι σημαντικό γι’ αυτήν, αυτό που γι’ αυτήν συνιστά ένα μυστήριο, είναι να διασαφηνίσει την έννοια του γυναικείου, της θηλυκότητας, του τι είναι γυναίκα. Γι’ αυτό ενδιαφέρεται για το ζευγάρι των Κ. μήπως και μέσω αυτού λάβει μια απάντηση στο ερώτημά της. Το σφάλμα του Φρόυντ ήταν η προκατάληψή του και το δεδομένο ότι η γυναίκα προορίζεται για τον άνδρα.
Ο Λακάν επιτονίζει το γεγονός ότι η απρόσφορη ερμηνεία του Φρόυντ στην Ντόρα αυξάνει τις αντιστάσεις της, οι οποίες δεν οφείλονται σε κάποιο καπρίτσιο, αλλά στο γεγονός ότι ερμήνευε λανθασμένα. Τονίζει λοιπόν τη συμμετοχή του αναλυτή στο φαινόμενο της αρνητικής μεταβίβασης και δείχνει ότι με βάση αυτή ο Φρόυντ απομακρύνεται από το να δείξει κάτι της τάξεως της επιθυμία της στην Ντόρα.
Από την άλλη πλευρά θα διακρίνει τις διαφορετικές μεταβιβαστικές στιγμές στην ανάλυση της Ντόρας με βάση την έννοια της διαλεκτικής ανατροπής που έχει ως συνέπεια την ανάπτυξη της αλήθειας του υποκειμένου. Για παράδειγμα η πρώτη ανάπτυξη της αλήθειας, δηλαδή όσα η Ντόρα του εξιστορεί λαμβάνοντας τη θέση του θύματος, έχει ως αποτέλεσμα, μια πρώτη διαλεκτική ανατροπή : ο Φρόυντ αρνείται την παρουσίαση που του κάνει, ότι δηλαδή είναι αθώα και θύμα. Της λέει ότι για όλα όσα παραπονιέται έχει μέρος ευθύνης. Ακολουθεί μια δεύτερη ανάπτυξη της αλήθειας και μια δεύτερη διαλεκτική ανατροπή και έπεται η τρίτη ανάπτυξη της αλήθειας η οποία αποτυγχάνει να έχει ως συνέπεια μια τρίτη διαλεκτική ανατροπή. Γιατί; Διότι ο Φρόυντ αποτυγχάνει να αντιληφθεί τη συμβολική διάσταση κάποιων εξιστορήσεων της Ντόρας και ερμηνεύει λανθασμένα. Και τότε ο Λακάν σημειώνει ότι υπάρχει αντιμεταβίβαση την οποία ορίζει ως εξής: το σύνολο των προκαταλήψεων του ψυχαναλυτή. Δηλαδή ποιος είναι ο ορισμός της αντιμεταβίβασης με όρους καθαρής διαλεκτικής; Είναι το γεγονός ότι ο αναλυτής αδυνατεί να διακινήσει αυτή την διαλεκτική διαδικασία.
Εξάλλου, στο 11ο Σεμινάριο Οι τέσσερις θεμελικές έννοιες της ψυχανάλυσης ο Λακάν διέκρινε τη δομή της μεταβίβασης, διαχωρίζοντας την α) συμβολική διάσταση την οποία όρισε μέσα από το καθ’ υπόθεση της γνώσης υποκείμενο και β) τη φαντασιακή διάσταση. Έχοντας υπ’ όψην το σχήμα L του Λακάν (Ecrits σελ. 548) αντιλαμβανόμαστε ότι η συμβολική διάσταση της μεταβίβασης τοποθετείται στον συμβολικό άξονα, τουτέστιν, Sujet - Autre (Υποκείμενο- Άλλος) ενώ η φαντασιακή διάσταση στον φαντασιακό άξονα α α’ (εγώ-ιδανικό εγώ). Στο παράδειγμα της Ντόρας, οι αναπτύξεις της αλήθειας και οι διαλεκτικές ανατροπές τοποθετούνται στον συμβολικό άξονα και σχετίζονται με την ερμηνεία του Φρόυντ, ενώ η λανθασμένη ερμηνεία του έχει ως αποτέλεσμα να μετανικηθεί η διαδιακασία από τον συμβολικό άξονα προς τον φαντασιακό άξονα, με συνέπεια την πρόωρη διακοπή της ανάλυσης.
Έτσι, ο Φρόυντ σε μια μεταβιβαστική στιγμή καταλήγει να ερμηνεύσει ότι δεν έχει καμία κλίση προς τον βασανισμό και την ωμότητα, συμπεριφορές που του απέδιδε Ο άνθρωπος με τα ποντίκια. Επειδή δηλαδή δεν συμβολοποιεί την ωμότητα του πατέρα του γι’ αυτόν τον λόγο την μεταθέτει στον Φρόυντ και υπάρχει η επονομαζόμενη αρνητική μεταβίβαση, ή διαφορετικά, η μεταβίβαση ως αντίσταση στην ανάδυση της αλήθειας.
Σε ό,τι δε αφορά την περίπτωση της Ντόρας, ο Φρόυντ, επειδή ερμήνευε από τη θέση του πατέρα, δεν μπόρεσε να αντιληφθεί ότι για την Ντόρα το παιχνίδι και η σύγκρουση παιζότανε αλλού. Έτσι, της ερμηνεύει τον υποτιθέμενο έρωτά της προς τον Κο Κ. αλλά η Ντόρα λέει ότι δεν πρόκειται περί αυτού και, κάποιες συνεδρίες αργότερα, του εύχεται Καλά Χριστούγεννα και διακόπτει την θεραπεία.
Ο Λακάν, το 1951 στο γραπτό του Παρέμβαση για τη μεταβίβαση θέτει σε αμφισβήτηση την τότε επικρατούσα άποψη περί μεταβίβασης, δηλαδή τον ορισμό της από τους μεταφρουδικούς ως το σύνολο των αρνητικών ή θετικών συναισθημάτων προς τον αναλυτή. Θεωρεί ότι η αρνητική μεταβίβαση στην περίπτωση της Ντόρας συνδέεται με τις προκαταλήψεις του Φρόυντ πάνω στη σχέση άνδρα/γυναίκας, τουτέστιν ότι η γυναίκα είναι για τον άνδρα, και ο άνδρας για τη γυναίκα. Πιο ειδικά ο Φρόυντ δεν διέκρινε επαρκώς τον διαχωρισμό, τον οποίο θα κάνει αργότερα, ανάμεσα στο αντικείμενο ταύτισης της υστερικής και το ερωτικό αντικείμενο. Προσπαθούσε εις μάτην να πείσει την Ντόρα ότι είναι ερωτευμένη με τον Κ., γεγονός που το πλήρωσε με την διακοπή της θεραπείας. Οι ανδρικές ταυτίσεις της Ντόρας που σχετίζονται με τον αδελφό της του διαφεύγουν. Αν η Ντόρα ταυτίζεται με τον Κ. αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και ερωτευμένη μαζί του. Διότι αυτό που είναι σημαντικό γι’ αυτήν, αυτό που γι’ αυτήν συνιστά ένα μυστήριο, είναι να διασαφηνίσει την έννοια του γυναικείου, της θηλυκότητας, του τι είναι γυναίκα. Γι’ αυτό ενδιαφέρεται για το ζευγάρι των Κ. μήπως και μέσω αυτού λάβει μια απάντηση στο ερώτημά της. Το σφάλμα του Φρόυντ ήταν η προκατάληψή του και το δεδομένο ότι η γυναίκα προορίζεται για τον άνδρα.
Ο Λακάν επιτονίζει το γεγονός ότι η απρόσφορη ερμηνεία του Φρόυντ στην Ντόρα αυξάνει τις αντιστάσεις της, οι οποίες δεν οφείλονται σε κάποιο καπρίτσιο, αλλά στο γεγονός ότι ερμήνευε λανθασμένα. Τονίζει λοιπόν τη συμμετοχή του αναλυτή στο φαινόμενο της αρνητικής μεταβίβασης και δείχνει ότι με βάση αυτή ο Φρόυντ απομακρύνεται από το να δείξει κάτι της τάξεως της επιθυμία της στην Ντόρα.
Από την άλλη πλευρά θα διακρίνει τις διαφορετικές μεταβιβαστικές στιγμές στην ανάλυση της Ντόρας με βάση την έννοια της διαλεκτικής ανατροπής που έχει ως συνέπεια την ανάπτυξη της αλήθειας του υποκειμένου. Για παράδειγμα η πρώτη ανάπτυξη της αλήθειας, δηλαδή όσα η Ντόρα του εξιστορεί λαμβάνοντας τη θέση του θύματος, έχει ως αποτέλεσμα, μια πρώτη διαλεκτική ανατροπή : ο Φρόυντ αρνείται την παρουσίαση που του κάνει, ότι δηλαδή είναι αθώα και θύμα. Της λέει ότι για όλα όσα παραπονιέται έχει μέρος ευθύνης. Ακολουθεί μια δεύτερη ανάπτυξη της αλήθειας και μια δεύτερη διαλεκτική ανατροπή και έπεται η τρίτη ανάπτυξη της αλήθειας η οποία αποτυγχάνει να έχει ως συνέπεια μια τρίτη διαλεκτική ανατροπή. Γιατί; Διότι ο Φρόυντ αποτυγχάνει να αντιληφθεί τη συμβολική διάσταση κάποιων εξιστορήσεων της Ντόρας και ερμηνεύει λανθασμένα. Και τότε ο Λακάν σημειώνει ότι υπάρχει αντιμεταβίβαση την οποία ορίζει ως εξής: το σύνολο των προκαταλήψεων του ψυχαναλυτή. Δηλαδή ποιος είναι ο ορισμός της αντιμεταβίβασης με όρους καθαρής διαλεκτικής; Είναι το γεγονός ότι ο αναλυτής αδυνατεί να διακινήσει αυτή την διαλεκτική διαδικασία.
Εξάλλου, στο 11ο Σεμινάριο Οι τέσσερις θεμελικές έννοιες της ψυχανάλυσης ο Λακάν διέκρινε τη δομή της μεταβίβασης, διαχωρίζοντας την α) συμβολική διάσταση την οποία όρισε μέσα από το καθ’ υπόθεση της γνώσης υποκείμενο και β) τη φαντασιακή διάσταση. Έχοντας υπ’ όψην το σχήμα L του Λακάν (Ecrits σελ. 548) αντιλαμβανόμαστε ότι η συμβολική διάσταση της μεταβίβασης τοποθετείται στον συμβολικό άξονα, τουτέστιν, Sujet - Autre (Υποκείμενο- Άλλος) ενώ η φαντασιακή διάσταση στον φαντασιακό άξονα α α’ (εγώ-ιδανικό εγώ). Στο παράδειγμα της Ντόρας, οι αναπτύξεις της αλήθειας και οι διαλεκτικές ανατροπές τοποθετούνται στον συμβολικό άξονα και σχετίζονται με την ερμηνεία του Φρόυντ, ενώ η λανθασμένη ερμηνεία του έχει ως αποτέλεσμα να μετανικηθεί η διαδιακασία από τον συμβολικό άξονα προς τον φαντασιακό άξονα, με συνέπεια την πρόωρη διακοπή της ανάλυσης.
Παρασκευή, 30 Δεκεμβρίου 2011
η ποίηση ειναι κερι που μεσα μας φωτιζει σαν το αστρι το πρωινο που την αυγή ροδιζει σαν την σεληνη που θρηνει ,στον ουρανο, το βραδυ σαν το μοναχικο παιδι που κλαιει στο σκοταδι σαν γλώσσα που αναπαυεται, παχεια στον ουρανισκο σαν το λουλουδι ,κοκκινο,με την καρδια στον Μισχο σαν την πληγή που ανοιχτή, αιμορραγει και πάλι σαν την αγαπη που φυγε για ναρθει μια αλλη,...Απο το τρελο κορακι
Ο/Η Νοσφεράτος είπε...
η ποίηση ειναι κερι που μεσα μας φωτιζει
σαν το αστρι το πρωινο που την αυγή ροδιζει
σαν την σεληνη που θρηνει ,στον ουρανο, το βραδυ
σαν το μοναχικο παιδι που κλαιει στο σκοταδι
σαν γλώσσα που αναπαυεται, παχεια στον ουρανισκο
σαν το λουλουδι ,κοκκινο,με την καρδια στον Μισχο
σαν την πληγή που ανοιχτή,
αιμορραγει και πάλι
σαν την αγαπη που φυγε για ναρθει μια αλλη,
ποιηση σαν αναπνοή ,στο χειλος του θανατου
ποιηση σαν μετεικασμα του κοσμου τ'αορατου
σαν την κλωστή απ'του ονειρου το αυλο υφάδι
της πεθαμένης μας γιαγιας
το τελευταιο χαδι....
ο ερωτας Κικίτσα μου ειναι ασκητική
Εμέ δεν γοητεύουνε οι όμορφοι σου στίχοι
Ούτε το Ύφος το βαρύ, και δεν μετρώ με πήχη
Την εξυπνάδα ,Μόρφωση και Τέχνη Ποιητική
Ο Έρωτας , Κικιτσα μου είναι Ασκητική
Πρεπει ν’ αφήσεις της καρδιάς να ρεύσει λίγο αίμα
Πρέπει αλήθεια ζωντανή να δώσεις, δίχως ψέμα
Πρέπει για λίγο να αφεθεις ,να τρέξεις σαν νεράκι
Κι οφείλεις για τον ερωτα να λιώσεις σαν κεράκι ….
Πρέπει από τα στηθια σου να στάξει λίγο Γάλα
Και ν ’αφεθεις στων Πόθων σου τα Μάγια τα μεγάλα
Πρέπει να ακούσω μέσα σου τους Μύχιους σου Ήχους
Να νιώσω έγκατα Ψυχής , Αγάπης αποήχους...........
κι από χρόνου ...........................λέει ο MHNYMAL -ταμιστας ..
κι από χρόνου
Θα συνταχθούμε
πάλι, καθώς πρέπει
τη νέα, που 'φτασε, χρονιά.
Να δραματίσουμε τους ρόλους.
Πλοηγημένοι, δυσειδείς στους στόλους
της επιτακτικής τραυματικότητας.
Σα χαζεμένο μπλουζ που αρρώστησε
στης έμπνευσης το ακόρεστο καθήκον,
σε μια παλιά, καμμένη γραφομηχανή
πάντοτε σιωπηλά και πάντοτε κατ' οίκον.
Ο Χρόνος είναι μαντολάτο και κεφτές.
Η λέξη αυτή πάντα μου θύμιζε πως φταις.
Οι λέξεις που δεν μπόρεσες να πλέξεις
στριφογυρίζουν έρημες. Θα μπλέξεις.
Οι στιγμές χάχανα. Οι σφυγμοί χάχανα.
Χα χα. Να. Μια τυπική συγχώνευση εννοιών.
Η στίξη. Πα μεντνόν. Λ' οτρ τον.
Τίποτα δεν φοβήθηκα σ' αυτή την κοινωνία
το μπάτσο βρήκα στη στροφή, ρουφιάνο στη γωνία.
Ο κόσμος είναι ζόρικος, πάντοτ' εν τω γεννάσθαι
εσείς κρεμιέστε απ' το μηδέν κι εδώ, κι όπου και να 'στε.
Ανάθεμα τον αίτιο κι ας το 'χει αμαρτία
που την οθόνη πίστεψε πως θα 'κανε χαρτί. Α-
νάθεμα και για τους πολλούς που σφίγγουνε τις ρίμες
που ξεκινούνε το πρωί, με διαθέσεις πρίμες.
Γιατί πολλά 'ναι τα παλιά, πολλά και τα καινούργια,
πολλοί κι οι αγκιτάτορες που ξεστομίζουν γιούργια.
Τη νύχτα μένω μοναχός, τη μέρα πάω να σβήσω
σαν το κερί που φύσηξες λίγο πριν σε φιλήσω.
Karl Bulla - 1910
Όταν πτωχαίνει ο άνθρωπος - Ρίτα Αμπατζή (1935)
Τούτες τις τελευταίες μέρες του Δεκέμβρη,
ίδια, απαράλλαχτη η στυφότης, ίδια πάντα.
Μα φέτος νιώθω παγερό το μούδιασμα·
φέτος κατέρρευσε το γκλάμορους Ελλάντα.
Ο Χρόνος, μια ιδεοληψία των πειθήνιων,
σέρνεται αργά, σαν της Οδύσσειας 2001,
του Kιούμπρικ της ταινίας, το διαστημόπλοιο·
το μόνον όχημα που χρεία δεν έχει φρένα.
Το μέλλον έτος, και το μέλλον γενικότερα,
διαγράφεται, όπως λεν, άστα να πάνε.
Καιρός δε θα 'ρθει για ν' αλλάξουνε τα πράγματα·
διατάζει ο Χρόνος κι οι στιγμές με κυνηγάνε.
οι ανωτέρω τρεις στροφές
πρωτοδημοσιεύθηκαν στο νεοσσό
που φωλιάζει
Claude Duprat-Λειτουργία και πεδίο του γράμματος στην ψυχανάλυση /ENEKEN periodiko Eπιθεώρηση Πολιτισμού eneken@hotmail.com
Claude Duprat-Λειτουργία και πεδίο του γράμματος στην ψυχανάλυση
Στο
τεύχος 19 του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ που κυκλοφορεί δημοσιεύεται το κείμενο
του γάλλου ψυχαναλυτή Claude Duprat με τίτλο «Λειτουργία και πεδίο του
γράμματος στην ψυχανάλυση». Το κείμενο, εκτενή αποσπάσματα του οποίου
δημοσιεύονται στο blog του ΕΝΕΚΕΝ, αποτελεί μια ενδιαφέρουσα εισαγωγή
στην λακανική σκέψη και τις αρχές της ψυχανάλυσης.
«Ήδη από την περίφημή του Ομιλία
στη Ρώμη που εκφώνησε τον Σεπτέμβρη του 1953, και της οποίας ο τίτλος
είναι Λειτουργία και πεδίο της ομιλίας και της γλώσσας στην ψυχανάλυση,
που σηματοδοτεί και την αρχή της διδασκαλίας του, ο Ζακ Λακάν εισάγει
την τριάδα «συμβολικό, φαντασιακό, πραγματικό». Αυτή η δομική τριάδα θα
μείνει στην καρδιά της θεωρητικής του διδασκαλίας μέχρι το 1980. Να
διευκρινίσουμε ότι η oμιλία βρίσκεται στα Γραπτά που εκδόθηκαν από τις
εκδόσεις Seuil το 1966.
Το πρώτο μέρος αυτού του κειμένου προωθεί τους νόμους της ομιλίας και θέτει σε πρώτο πλάνο την τάξη του συμβολικού. Ο Λακάν ανακοινώνει ότι η ομιλία είναι θεμελιωδώς διυποκειμενική, καθορισμένη από τη δομή του διαλόγου. Οι όροι: συμβολική λειτουργία, σύμβολο, γειτνιάζουν με τους όρους: σημαίνον, σημαινόμενο, δομή της γλώσσας, καθώς επίσης και με τους όρους γραφή, αποκρυπτογράφηση (déchiffrage), χαρακτήρας ή γράμμα. Μετά τη δημοσίευση από τον Claude Levi-Strauss του Στοιχειώδεις δομές της συγγένειας, η στρουκτουραλιστική γλωσσολογία, που εγκαινιάστηκε από τις εργασίες του Saussure, επιβλήθηκε από τον Λακάν, ο οποίος δίνει κατ’ αυτό τον τρόπο στους νόμους της ομιλίας μια αντιστοιχία προς τη δομή της γλώσσας.
Το πρώτο σύμβολο, που χαρακτηρίζει την ιστορία της ανθρωπότητας, είναι ο ενταφιασμός. Ο θάνατος παίζει έναν πρωταρχικό ρόλο στη γέννηση του συμβόλου, το οποίο ως τέτοιο, αντιστοιχεί στο φόνο του πράγματος. Εάν το ανθρώπινο ον μιλάει, είναι (ακριβώς) επειδή το σύμβολο τον κατέστησε άνθρωπο.
Η πρωτοτυπία ανήκει στον Φρόυντ που ξαναβρήκε την πρώτη γλώσσα των συμβόλων και κατέστησε προφανή έναν συμβολισμό, αυτόν των ονείρων και των συμπτωμάτων. Από τη δική του αποκρυπτογράφηση των μορφωμάτων του ασυνειδήτου, ισάξια του Champollion, έδειξε πως το σύμβολο εκεί είναι απωθημένο (μέσα στο ασυνείδητο). Στη συνέχειά του, οι ψυχαναλυτές ασκούν στην πράξη τη συμβολική λειτουργία. Την υποστήριξη όμως, αυτής της λειτουργίας μας χρειάζεται να την αναγνωρίσουμε, στο «όνομα του πατρός», διευκρινίζει ο Λακάν.
Η ψυχανάλυση δεν έχει παρά μόνο ένα μέσο, την ομιλία του ασθενούς. Ο ψυχαναλυτής ακούει τον λόγο του υποκειμένου και στοχεύει στη σχέση του υποκειμένου με την ομιλία και τη γλώσσα, δύο οντότητες που πρέπει να διακρίνουμε. Στην ομιλία αντιτίθεται ο τοίχος της γλώσσας. Απέναντί του, βρίσκονται ο αναλυτής και ο ασθενής από την ίδια πλευρά, ωστόσο η ομιλία αποκαλύπτεται να είναι ένα δώρο της γλώσσας.
Από τον Saussure, η γλωσσολογία, διακρίνοντας σημαίνον και σημαινόμενο, επιτυγχάνει να περιορίσει κάθε γλώσσα στην ομάδα ενός μικρού αριθμού φωνηματικών αντιθέσεων και να διαφοροποιήσει τις συγχρονικές από τις διαχρονικές δομές μέσα στη γλώσσα. Ο Γάλλος εθνολόγος Claude Levi-Strauss ήξερε να τη χρησιμοποιεί, προκειμένου να αποκρυπτογραφεί τους μύθους σύμφωνα με τη συγχρονία των μυθευμάτων (mythèmes). Απ' αυτόν εμπνεύστηκε ο Λακάν στο πρόγραμμά του να φέρει την ψυχαναλυτική εμπειρία στην ομιλία και στη γλώσσα, προάγοντας δηλαδή το παραγνωρισμένο α, β, γ της δομής της γλώσσας.
Το 1900 ο Φρόυντ, στην Traumdeutung ή Ερμηνεία των Ονείρων, κατέδειξε ότι το όνειρο «είχε τη δομή ενός γρίφου, δηλαδή μιας γραφής, της οποίας το όνειρο του παιδιού θα μπορούσε να αναπαραστήσει την πρωταρχική ιδεογραφία, και η οποία στον ενήλικα αναπαράγει την φωνητική και τη συμβολική χρήση ταυτόχρονα των σημαινόντων στοιχείων, που ξαναβρίσκουμε τόσο στα ιερογλυφικά της αρχαίας Αιγύπτου, όσο και στους χαρακτήρες των οποίων η Κίνα διατηρεί ακόμα την χρήση» (Γραπτά σελ. 267).
Είναι ακριβές ότι ο Φρόυντ στην Ερμηνεία των Ονείρων πρότεινε να διαβάζουμε το όνειρο σαν ένα γρίφο, διευκρινίζοντας ότι θα ήταν λάθος να θέλουμε να το θεωρούμε σαν μια σειρά σχεδίων και όχι σημείων. Το 1909 στο έργο του Μια ανάμνηση από την παιδική ηλικία του Λεονάρντο ντα Βίντσι αναφέρθηκε για πρώτη φορά στα ιερογλυφικά. Εν τούτοις το 1914, επεξεργάστηκε την έκδοση της Ερμηνείας των ονείρων και πρόσθεσε σ’ αυτήν, μια αναφορά στην αιγυπτιακή γλώσσα. Το 1916, στις Διαλέξεις του, σταμάτησε να αποκρυπτογραφεί το όνειρο σαν γρίφο και πρότεινε να διαβάζουμε τα στοιχεία σαν να επρόκειτο για μια γραφή ιερογλυφική ή κινέζικη, μ’ άλλα λόγια, σαν να επρόκειτο για μια σειρά γραμμάτων.
Ο Λακάν προσεγγίζει στη συνέχεια το ζήτημα του συμπτώματος, που αποκαλύπτεται να είναι το σημαίνον ενός απωθημένου σημαινόμενου. Το υστερικό σύμπτωμα παρουσιάζεται σαν ένα σύμβολο γραμμένο πάνω στην άμμο της σάρκας, το οποίο επίσης έχει τη δομή μιας γλώσσας και αποκρυπτογραφείται σαν μια επιγραφή. Το σύμβολο εγγράφεται με γράμματα πόνου στη σάρκα του υποκειμένου, μέσα στο σύμπτωμα. Με την ερμηνεία του, ο αναλυτής, αποκωδικοποιώντας το, το κάνει να εξαφανίζεται.
Στη συνέχεια του άρθρου του, ο Ζακ Λακάν δίνει κι άλλα παραδείγματα της λειτουργίας του γράμματος στο ασυνείδητο, σε σχέση με δύο φημισμένους ασθενείς, που αναλύθηκαν από τον Φρόυντ, ο οποίος διηγήθηκε την ανάλυσή τους στο έργο Πέντε ψυχαναλύσεις το 1909. Ο πρώτος, «ο άνθρωπος με τους λύκους», λέει πως ονειρεύτηκε ότι ένας άνθρωπος ξερίζωνε από μία «espe» τα φτερά της. Προβληματισμένος απ' αυτόν τον όρο ο Φρόυντ, τον ρώτησε τι εννοούσε. Ο ασθενής απάντησε περιγράφοντας ένα πολύ κοινό έντομο. Ο αναλυτής του δήλωσε: «θέλετε να πείτε μια wespe» (σφήκα στα γερμανικά). Ο άνθρωπος με τους λύκους φώναξε: «μα η espe, είμαι εγώ, S.P.», δηλαδή τα δύο αρχικά του ονόματός του. Ο Φρόυντ του επισήμανε ότι το espe ήταν μία ακρωτηριασμένη σφήκα και ότι το όνειρο ανακοίνωνε ότι εκδικούταν μια υπηρέτρια, που ονομαζόταν Grouscha, για την απειλή της του ευνουχισμού του. Ο Λακάν αναφέρεται στη wespe, ευνουχισμένη από το w, την στιγμή που ο άνθρωπος με τους λύκους αντιλαμβάνεται τη συμβολική τιμωρία, που του επιβλήθηκε από τη νέα γυναίκα, και υπογραμμίζει ότι οι λέξεις μπορούν από μόνες τους να υφίστανται συμβολικές κακώσεις.
Το δεύτερο παράδειγμα αντιστοιχεί στην περίπτωση του ανθρώπου με τους αρουραίους1. Ο Λακάν επικεντρώνει την προσοχή του πάνω στο S, που συνιστά «το υπόλοιπο ερμητικής διατύπωσης, όπου συμπυκνώθηκαν οι βλάσφημες επικλήσεις του ανθρώπου με τα ποντίκια». Τελικά ο Φρόυντ αναφέρει ότι μέσα στην αναλυτική του διαδικασία, ο ασθενής του μίλησε για μια μαγική λέξη, την οποία είχε συνθέσει, προκειμένου να αμυνθεί στους πειρασμούς, με τη βοήθεια των πρώτων γραμμάτων των πιο αποτελεσματικών προσευχών, που τελείωναν όλες με ένα Αμήν. Αυτή η μαγική λέξη αντιπροσώπευε το ανάγραμμα του ονόματος της αγαπημένης του και περιείχε το γράμμα S, που είχε τοποθετήσει πριν από τη λέξη Αμήν. Ο Φρόυντ έβαλε σε αντιπαράθεση το Αμήν (Αmen)με τη λέξη Σαμήν (Samen), που σημαίνει σπέρμα και αρχίζει από S. Αυτό οδήγησε τον άνθρωπο με τα ποντίκια να ομολογήσει ότι είχε αυνανιστεί φαντασιώνοντας την ωραία χωριατοπούλα που είχε ερωτευθεί.
Το ασυνείδητο είναι ο λόγος του άλλου...»
Το πρώτο μέρος αυτού του κειμένου προωθεί τους νόμους της ομιλίας και θέτει σε πρώτο πλάνο την τάξη του συμβολικού. Ο Λακάν ανακοινώνει ότι η ομιλία είναι θεμελιωδώς διυποκειμενική, καθορισμένη από τη δομή του διαλόγου. Οι όροι: συμβολική λειτουργία, σύμβολο, γειτνιάζουν με τους όρους: σημαίνον, σημαινόμενο, δομή της γλώσσας, καθώς επίσης και με τους όρους γραφή, αποκρυπτογράφηση (déchiffrage), χαρακτήρας ή γράμμα. Μετά τη δημοσίευση από τον Claude Levi-Strauss του Στοιχειώδεις δομές της συγγένειας, η στρουκτουραλιστική γλωσσολογία, που εγκαινιάστηκε από τις εργασίες του Saussure, επιβλήθηκε από τον Λακάν, ο οποίος δίνει κατ’ αυτό τον τρόπο στους νόμους της ομιλίας μια αντιστοιχία προς τη δομή της γλώσσας.
Το πρώτο σύμβολο, που χαρακτηρίζει την ιστορία της ανθρωπότητας, είναι ο ενταφιασμός. Ο θάνατος παίζει έναν πρωταρχικό ρόλο στη γέννηση του συμβόλου, το οποίο ως τέτοιο, αντιστοιχεί στο φόνο του πράγματος. Εάν το ανθρώπινο ον μιλάει, είναι (ακριβώς) επειδή το σύμβολο τον κατέστησε άνθρωπο.
Η πρωτοτυπία ανήκει στον Φρόυντ που ξαναβρήκε την πρώτη γλώσσα των συμβόλων και κατέστησε προφανή έναν συμβολισμό, αυτόν των ονείρων και των συμπτωμάτων. Από τη δική του αποκρυπτογράφηση των μορφωμάτων του ασυνειδήτου, ισάξια του Champollion, έδειξε πως το σύμβολο εκεί είναι απωθημένο (μέσα στο ασυνείδητο). Στη συνέχειά του, οι ψυχαναλυτές ασκούν στην πράξη τη συμβολική λειτουργία. Την υποστήριξη όμως, αυτής της λειτουργίας μας χρειάζεται να την αναγνωρίσουμε, στο «όνομα του πατρός», διευκρινίζει ο Λακάν.
Η ψυχανάλυση δεν έχει παρά μόνο ένα μέσο, την ομιλία του ασθενούς. Ο ψυχαναλυτής ακούει τον λόγο του υποκειμένου και στοχεύει στη σχέση του υποκειμένου με την ομιλία και τη γλώσσα, δύο οντότητες που πρέπει να διακρίνουμε. Στην ομιλία αντιτίθεται ο τοίχος της γλώσσας. Απέναντί του, βρίσκονται ο αναλυτής και ο ασθενής από την ίδια πλευρά, ωστόσο η ομιλία αποκαλύπτεται να είναι ένα δώρο της γλώσσας.
Από τον Saussure, η γλωσσολογία, διακρίνοντας σημαίνον και σημαινόμενο, επιτυγχάνει να περιορίσει κάθε γλώσσα στην ομάδα ενός μικρού αριθμού φωνηματικών αντιθέσεων και να διαφοροποιήσει τις συγχρονικές από τις διαχρονικές δομές μέσα στη γλώσσα. Ο Γάλλος εθνολόγος Claude Levi-Strauss ήξερε να τη χρησιμοποιεί, προκειμένου να αποκρυπτογραφεί τους μύθους σύμφωνα με τη συγχρονία των μυθευμάτων (mythèmes). Απ' αυτόν εμπνεύστηκε ο Λακάν στο πρόγραμμά του να φέρει την ψυχαναλυτική εμπειρία στην ομιλία και στη γλώσσα, προάγοντας δηλαδή το παραγνωρισμένο α, β, γ της δομής της γλώσσας.
Το 1900 ο Φρόυντ, στην Traumdeutung ή Ερμηνεία των Ονείρων, κατέδειξε ότι το όνειρο «είχε τη δομή ενός γρίφου, δηλαδή μιας γραφής, της οποίας το όνειρο του παιδιού θα μπορούσε να αναπαραστήσει την πρωταρχική ιδεογραφία, και η οποία στον ενήλικα αναπαράγει την φωνητική και τη συμβολική χρήση ταυτόχρονα των σημαινόντων στοιχείων, που ξαναβρίσκουμε τόσο στα ιερογλυφικά της αρχαίας Αιγύπτου, όσο και στους χαρακτήρες των οποίων η Κίνα διατηρεί ακόμα την χρήση» (Γραπτά σελ. 267).
Είναι ακριβές ότι ο Φρόυντ στην Ερμηνεία των Ονείρων πρότεινε να διαβάζουμε το όνειρο σαν ένα γρίφο, διευκρινίζοντας ότι θα ήταν λάθος να θέλουμε να το θεωρούμε σαν μια σειρά σχεδίων και όχι σημείων. Το 1909 στο έργο του Μια ανάμνηση από την παιδική ηλικία του Λεονάρντο ντα Βίντσι αναφέρθηκε για πρώτη φορά στα ιερογλυφικά. Εν τούτοις το 1914, επεξεργάστηκε την έκδοση της Ερμηνείας των ονείρων και πρόσθεσε σ’ αυτήν, μια αναφορά στην αιγυπτιακή γλώσσα. Το 1916, στις Διαλέξεις του, σταμάτησε να αποκρυπτογραφεί το όνειρο σαν γρίφο και πρότεινε να διαβάζουμε τα στοιχεία σαν να επρόκειτο για μια γραφή ιερογλυφική ή κινέζικη, μ’ άλλα λόγια, σαν να επρόκειτο για μια σειρά γραμμάτων.
Ο Λακάν προσεγγίζει στη συνέχεια το ζήτημα του συμπτώματος, που αποκαλύπτεται να είναι το σημαίνον ενός απωθημένου σημαινόμενου. Το υστερικό σύμπτωμα παρουσιάζεται σαν ένα σύμβολο γραμμένο πάνω στην άμμο της σάρκας, το οποίο επίσης έχει τη δομή μιας γλώσσας και αποκρυπτογραφείται σαν μια επιγραφή. Το σύμβολο εγγράφεται με γράμματα πόνου στη σάρκα του υποκειμένου, μέσα στο σύμπτωμα. Με την ερμηνεία του, ο αναλυτής, αποκωδικοποιώντας το, το κάνει να εξαφανίζεται.
Στη συνέχεια του άρθρου του, ο Ζακ Λακάν δίνει κι άλλα παραδείγματα της λειτουργίας του γράμματος στο ασυνείδητο, σε σχέση με δύο φημισμένους ασθενείς, που αναλύθηκαν από τον Φρόυντ, ο οποίος διηγήθηκε την ανάλυσή τους στο έργο Πέντε ψυχαναλύσεις το 1909. Ο πρώτος, «ο άνθρωπος με τους λύκους», λέει πως ονειρεύτηκε ότι ένας άνθρωπος ξερίζωνε από μία «espe» τα φτερά της. Προβληματισμένος απ' αυτόν τον όρο ο Φρόυντ, τον ρώτησε τι εννοούσε. Ο ασθενής απάντησε περιγράφοντας ένα πολύ κοινό έντομο. Ο αναλυτής του δήλωσε: «θέλετε να πείτε μια wespe» (σφήκα στα γερμανικά). Ο άνθρωπος με τους λύκους φώναξε: «μα η espe, είμαι εγώ, S.P.», δηλαδή τα δύο αρχικά του ονόματός του. Ο Φρόυντ του επισήμανε ότι το espe ήταν μία ακρωτηριασμένη σφήκα και ότι το όνειρο ανακοίνωνε ότι εκδικούταν μια υπηρέτρια, που ονομαζόταν Grouscha, για την απειλή της του ευνουχισμού του. Ο Λακάν αναφέρεται στη wespe, ευνουχισμένη από το w, την στιγμή που ο άνθρωπος με τους λύκους αντιλαμβάνεται τη συμβολική τιμωρία, που του επιβλήθηκε από τη νέα γυναίκα, και υπογραμμίζει ότι οι λέξεις μπορούν από μόνες τους να υφίστανται συμβολικές κακώσεις.
Το δεύτερο παράδειγμα αντιστοιχεί στην περίπτωση του ανθρώπου με τους αρουραίους1. Ο Λακάν επικεντρώνει την προσοχή του πάνω στο S, που συνιστά «το υπόλοιπο ερμητικής διατύπωσης, όπου συμπυκνώθηκαν οι βλάσφημες επικλήσεις του ανθρώπου με τα ποντίκια». Τελικά ο Φρόυντ αναφέρει ότι μέσα στην αναλυτική του διαδικασία, ο ασθενής του μίλησε για μια μαγική λέξη, την οποία είχε συνθέσει, προκειμένου να αμυνθεί στους πειρασμούς, με τη βοήθεια των πρώτων γραμμάτων των πιο αποτελεσματικών προσευχών, που τελείωναν όλες με ένα Αμήν. Αυτή η μαγική λέξη αντιπροσώπευε το ανάγραμμα του ονόματος της αγαπημένης του και περιείχε το γράμμα S, που είχε τοποθετήσει πριν από τη λέξη Αμήν. Ο Φρόυντ έβαλε σε αντιπαράθεση το Αμήν (Αmen)με τη λέξη Σαμήν (Samen), που σημαίνει σπέρμα και αρχίζει από S. Αυτό οδήγησε τον άνθρωπο με τα ποντίκια να ομολογήσει ότι είχε αυνανιστεί φαντασιώνοντας την ωραία χωριατοπούλα που είχε ερωτευθεί.
Το ασυνείδητο είναι ο λόγος του άλλου...»
Πέμπτη, 29 Δεκεμβρίου 2011
Κάποιες φορές δεν θέλουμε να βρούμε την Ιθάκη
Κάποιες φορές δεν θέλουμε να βρούμε την Ιθάκη
Και μόνοι μες τη θάλασσα ταξιδεύουμε
Ο ουρανός ακίνητος σαν την ψυχή μας
Κι ακούμε την ανάσα μας τα βράδια
Κάποιες φορές δεν θέλουμε να βρούμε την Ιθάκη
Καταμεσής –ακίνητοι- σε μια θάλασσα σα λάδι
Ανάμεσα στον Ύπνο και στον Ξύπνο
Ακούμε την καρδιά μας να χτυπά
Και ολόγυρα μας σιωπή
Κι επαγρυπνούμε
Μη και φυσήξει ο Άνεμος και μας την πάρει
Ετούτη τη διάχυτη, στη θάλασσα, στιγμή ....
Και ολόγυρα μας σιωπή
Κι επαγρυπνούμε
Μη και φυσήξει ο Άνεμος και μας την πάρει
Ετούτη τη διάχυτη, στη θάλασσα, στιγμή ....
στα παλια καφενεια που εχουν απομεινει
αφήνουμε κομμάτια της καρδιάς
στ'αδεια πιατάκια του καφέ
τα σωθικά
τα μάτια
και Υστερα
την τελευταία φορεσιά
αφηνουμε ,το σωμα μας,
μενουμε μόνοι ,
τυφλοι,γυμνοι, με την ψυχή μας
στα καφενεια
τα παλιά
που εχουν απομείνει
Ποια ειναι η αιτια του παραλογου Κακού;-Ο Καλιγούλας του Καμύ (του Π. Θεοδωρίδη .το ΚΑΚΟ -αποσπασμα )
Και -ίσως – η απώλεια του αντικειμένου της αγάπης να είναι και η πηγή του κακού, του παράλογου κακού: Στο θεατρικό έργο Καλιγούλας ο Καμύ ερμηνεύει σαν αποκάλυψη του Παράλογου την αιφνίδια μεταστροφή που έκανε ένα καλό αυτοκρατορα τέρας μετά το θάνατο της αδελφής του Drusilla( με την οποία ο αυτοκράτορας είχε μια αθέμιτη σχέση )
Το έργο αρχίζει μετά το θάνατο της Drusilla ο Αυτοκράτορας έχει εξαφανισθεί και οι πατρίκιοι είναι θορυβημένοι . Όταν επιστρέφει κουρασμένος και ταραγμένος , τους διαβεβαιώνει ότι δεν είναι τρελός , ποτέ στην ζωή το δεν αισθάνθηκε τόση πνευματική διαύγεια γιατί ανακάλυψε μια απλή αλήθεια: «Οι άνθρωποι πεθαίνουν και δεν είναι ευτυχισμένοι»[1] Η αναπόδραστη φάση του θανάτου καθιστά τα πάντα εξίσου ασήμαντα ,αι ο Αυτοκράτορας ,προτίθεται , μια κα στο σημείο αυτό η δύναμη του είναι απόλυτη , να αποκαλύψει ένα κόσμο που τώρα βλέπει «γεμάτο από ψέμα κα αυταπάτη» . Ο Καλιγούλας διαβεβαιώνει ότι «Δεν μπορώ να υποφέρω τον κόσμο ετσι όπως είναι φτιαγμένος . Χρειάζομαι λοιπόν το φεγγάρι ή την ευτυχία ή την αθανασία ή τέλος πάντων κάτι άλλο που να είναι μεν παράλογο αλλά που να μην ανήκει σ¨ αυτό τον κόσμο [2]Στο εξής οι πράξεις του θα τείνον να αποκαλύψουν στον καθένα η φύση τού Παράλογου . «Αυτό σημαίνει ότι το κάθε τι γύρω μου είναι ψέμα κι εγώ θέλω να ζούνε μέσα στην αλήθεια !Κι έχω τον τρόπο να τους κάνω να ζήσουν στην αλήθεια . Γιατί ξέρω τι τους λείπει Τους λείπει η γνώση κι¨ ένας δάσκαλος που να ξέρει για τι μιλάει .»[3] . Η νέα περίοδος της βασιλείας του λοιπόν είναι μια βασιλεία πείσματος και φαντασίωσης :εκτελέσεις , είναι εκβιασμοί κα ανηθικότητα – στην οποία χρησιμοποιεί τις γυναίκες των πατρικίων για πόρνες , εκθέτει τους πατρικίους σε γελοίους καλλιτεχνικούς διαγωνισμούς (ενώ , παρά έξω άνθρωποι δολοφονούνται ).. Τα πάντα είναι ίσα (στον απόλυτο, τον παράλογο τρόμο )[4]
καλωσηρθες Φαντασμα , καλως ηρθες και πάλι Γυμνη κακια
μεσα στη φτωχεια
εμπαθεις
ανημποροι
γερασμένοι στη παιδικη μας ηλικια
ανμεσα σε φιδια,σαλτιμπαγκους και ρουφιανους
ξανά ο Μπερντες του Καραγκιοζη , ξανά
η λάσπη ,οι σβουνιες των αγελάδων , τα σκυλια,
ο χωροφυλακας, η φτωχεια
καλωσηρθες Φαντασμα , καλως ηρθες και πάλι Γυμνη κακια
Λαϊκισμός: έγκλημα ή και διέξοδος; του Γιαννη Σταυρακακη και του Γιωργου Κατσαμπεκη (αναδημοσιευση αποΑΥΓΗ)
Ημερομηνία δημοσίευσης: 19/12/2010
του Γιαννη Σταυρακακη και του Γιωργου Κατσαμπεκη
«Όμως μέσα στο κομματικό σύστημα ελλόχευε μία ωρολογιακή βόμβα: O λαϊκισμός»
Γιάννης Λούλης (Ημερησία, 6.11.2010)
«Αν ο λαϊκισμός ήταν θρησκεία, η Ελλάδα θα ήταν Πακιστάν»
Στέφανος Κασιμάτης (Η Καθημερινή, 22.9.2010)
«Λαϊκισμός: 1. α. Πολιτική φιλοσοφία που υποστηρίζει τα δικαιώματα και την εξουσία του λαού στην πάλη του ενάντια στην προνομιούχο ελίτ. β. Το κίνημα που οργανώνεται γύρω από αυτή τη φιλοσοφία. [...]»
American Heritage Dictionary
Κάτι τρέχει με τον λαϊκισμό. Γιατί τροφοδοτεί άραγε συνεχώς ανησυχητικές διατυπώσεις, όπως οι δύο πρώτες παραπάνω; Φαίνεται πως δε περνά ούτε μέρα που να μην διαβάσουμε κάτι γι' αυτή την τρομερή αρρώστια της πολιτικής που κατατρώει τη δημοκρατία μας και απειλεί να εκραγεί ως βόμβα στα χέρια του πολιτικού συστήματος που τον ανέθρεψε, οδηγώντας μας όλους στο χάος. Ιδού λοιπόν ο εχθρός: Ο λαϊκισμός! Αυτός υποτίθεται πως φταίει διαχρονικά για όλα τα δεινά μας και σίγουρα για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει σήμερα η χώρα.
Δεν πρόκειται για κάτι καινούργιο βεβαίως. Ως γνωστόν, οι πολιτικοί --τόσο της χώρας μας όσο και οι ομόλογοί τους σε πολλές δημοκρατίες της Ευρώπης-- δεν χάνουν ευκαιρία να μιλήσουν για τον εγκληματικό λαϊκισμό του αντιπάλου (προσοχή εδώ: πάντα του αντιπάλου), σε αντίθεση με τη δική τους «υπεύθυνη» στάση που συνήθως παραπέμπει σε μια αγιοποιημένη πια έννοια της νεοφιλελεύθερης συναίνεσης στο πολιτικό κέντρο. Δεν ήταν τυχαίο το δίλημμα προ του οποίου μας έθετε, πριν από λίγο μόνον καιρό και συγκεκριμένα στις ευρωεκλογές του 2009, η Νέα Δημοκρατία του Κώστα Καραμανλή και το οποίο αξίζει να θυμηθούμε: «Λαϊκισμός ή Υπευθυνότητα». Το εν λόγω δίλημμα αποτέλεσε την αποκρυστάλλωση αυτής ακριβώς της λογικής. Και η ειρωνεία είναι πως, ακόμα και αν δεν τέθηκε ρητά, προ αυτού του διλήμματος μας έθεσε πολύ πρόσφατα και η σημερινή κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές: «είτε υποκύπτετε (εσείς, ο λαός) στον λαϊκισμό του αντιμνημονιακού μπλοκ, είτε τηρείτε μια υπεύθυνη πατριωτική στάση και ανανεώνετε την εμπιστοσύνη σας στην κυβέρνηση». Αυτό δεν ειπώθηκε με λίγα λόγια;
Δεδομένης της προνομιακής θέσης που κατέχει ο όρος στο λεξιλόγιό μας, πώς οριοθετείται σήμερα το νοηματικό εύρος του «λαϊκισμού»; Στον εγχώριο πολιτικό και δημοσιογραφικό λόγο, ο λαϊκιστής έχει ταυτιστεί σε μεγάλο βαθμό (αν όχι απόλυτα) με τον «δημαγωγό» ή τον «δημοκόπο». Για να το θέσουμε με όσο το δυνατόν απλούστερους όρους, αποδίδεται σε εκείνους τους πολιτικούς (αν και όχι μόνον σε πολιτικούς) που κολακεύουν αφειδώς το λαό, υποσχόμενοι πράγματα τα οποία δεν είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν. Σε εκείνους που καθορίζουν ακόμα και τις μεσοπρόθεσμες πολιτικές τους με βάση τη λογική της εξασφάλισης μερικών ψήφων παραπάνω σε κάποιες επερχόμενες εκλογές (σχετική εδώ και η περιβόητη «παροχολογία», σχεδόν συνώνυμη --όσον αφορά τα εγχώρια-- του λαϊκισμού, όπως και η συζήτηση περί «πολιτικού κόστους»). Κανείς φυσικά δεν μπορεί να νομιμοποιεί αυτά τα φαινόμενα. Γιατί, όμως, οι διάφοροι πολιτικοί και δημοσιολόγοι δεν χρησιμοποιούν άλλους, πιο ταιριαστούς ίσως για την περιγραφή τους, όρους, όπως «δημαγωγός», «λαοπλάνος» ή και «λαοκόλακας»;
Μήπως, τελικά, ή αποκλειστική ταύτιση του «λαϊκισμού» με αυτές τις (υπαρκτές) παθογένειες της δημοκρατίας, μας κάνει να παραβλέπουμε κάποιες άλλες ουσιώδεις πτυχές του; Μήπως περιορίζει ασφυκτικά το νοηματικό εύρος μιας πολύσημης πολιτικής κατηγορίας; Σε αντίθεση με όσα υποστηρίζει η συντριπτική πλειοψηφία πολιτικών, δημοσιογράφων και λοιπών αρθρογράφων, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις πως ο λαϊκισμός, στην ευρύτερη έννοια του, δε φέρει κανένα «πρόσημο» εκ των προτέρων, δεν είναι απαραίτητα ούτε καλός ούτε κακός. Όπως ακριβώς δε μπορούμε να φανταστούμε τον δήμο της δημοκρατίας χωρίς λαό, κάπως έτσι φαίνεται εξίσου δύσκολο να μιλήσουμε για δημοκρατική πολιτική χωρίς λαϊκισμό, χωρίς δηλαδή μορφές πολιτικού λόγου που επικαλούνται και θέτουν τον «λαό» ως σημείο αναφοράς, ως προνομιακό υποκείμενο, ως βάση νομιμοποίησης και συμβολικό μοχλό διεκδικήσεων. Εξάλλου, στο όνομα του λαού δεν γράφονται τα συντάγματα; Στο όνομα του λαού δεν ασκείται η πολιτική εξουσία; Στη νομιμοποίηση του λαού δεν «πατάνε» οι δημοκρατίες; Κοινότοπα, απλουστευτικά, ίσως και ρομαντικά όλα αυτά, θα μπορούσε να αντιτάξει κανείς, αλλά αξίζει να υπενθυμιστούν, γιατί αυτό που συμβαίνει παράλληλα είναι ακριβώς η κυριαρχία μιας τρόπον τινά αντι-λαϊκιστικής λογικής, που --συνειδητά ή ασυνείδητα, από πρόθεση ή από σπόντα-- θέτει τον λαό στο περιθώριο. Μιας υπερβολικά τεχνοκρατικής αντίληψης για την πολιτική, που την υποβιβάζει σε απλή διαχειριστική υποχρέωση, γυμνή από τα στοιχεία της διαφορικής επιλογής, της ανοιχτής δημοκρατικής απόφασης, έρμαιο «αντικειμενικών» γνωματεύσεων και υποδείξεων των κάθε λογής «ειδικών» και «τεχνοκρατών», από τους επικοινωνιολόγους μέχρι τους «ανεξάρτητους» κεντρικούς τραπεζίτες, που πάντα ξέρουν καλύτερα, πριν από μάς για μάς. Δεν καταλήγουμε, όμως, έτσι σε μια απο-πολιτικοποιημένη δημοκρατία --μια μεταδημοκρατία θα πει ο Colin Crouch-- [1[, μια δημοκρατία που προσιδιάζει απλώς σε ταξινομική συνθήκη, σε αστυνομική (με την έννοια που χρησιμοποιεί τον όρο ο Jacques Rancière[2]) λειτουργία ή διοικητική υποχρέωση; Μια μεταδημοκρατία όπου ο πολίτης και το λαϊκό-δημοκρατικό υποκείμενο αντικαθίστανται από τον «πελάτη» μιας στοχευμένης πολιτικής εκστρατείας, τον παθητικό καταναλωτή ενός πολιτικού «προϊόντος» ή ακόμα και τον (δια της αποχής πλέον εκφραζόμενο) εκλογικό «όμηρο» μιας ανοιχτά πια διακηρυγμένης «κατάστασης εκτάκτου ανάγκης»;
Ως διχοτομική θεώρηση του κοινωνικού (ως χάραξη ενός ορίου και οριοθέτηση διακριτών πολιτικών επιλογών) και άρα ως διαδικασία γέννησης (ρηματικής κατασκευής και συναισθηματικής επένδυσης) ενός συλλογικού «εμείς» απέναντι σε ένα «αυτοί», ο λαϊκισμός αποτελεί πυρηνικό στοιχείο της διάστασης του πολιτικού. Εντοπίζεται δηλαδή στο επίκεντρο των οντολογικών προϋποθέσεων της πολιτικής στην δημοκρατική της προοπτική (διαφορά, αντίθεση, ανταγωνισμός, αγωνισμός). Οι ιδιαίτερες μορφές στις οποίες ενδέχεται να εκβάλει ένας λαϊκιστικός λόγος είναι, βέβαια, ένα άλλο ζήτημα˙ μπορεί να εμφανιστεί δηλαδή με διάφορα και ετερόκλητα περιεχόμενα, ανάλογα πάντα με τα οικονομικά και κοινωνικοπολιτικά συγκείμενα της ανάδυσής του και από αυτά επομένως εξαρτάται και το ιδιαίτερο ιστορικό φορτίο του εκάστοτε λαϊκισμού (π.χ. ένας ακροδεξιός λαϊκισμός της εθνικής καθαρότητας και περιχαράκωσης δε θα μπορούσε να αποτιμηθεί το ίδιο με έναν λαϊκισμό που συνδέεται με ένα εξισωτικό, χειραφετητικό πρόγραμμα και την είσοδο ευρύτερων αποκλεισμένων μαζών και στρωμάτων στην πολιτική). Υπάρχουν έτσι, στην διεθνή εμπειρία, λαϊκισμοί αντι-θεσμικοί (αρχηγικοί, αυταρχικοί) και θεσμικοί (που παράγουν νέους θεσμούς δημοκρατικής συμμετοχής και εκπροσώπησης και λειτουργούν ως δίαυλοι διεκδίκησης δικαιωμάτων από αποκλεισμένους τομείς της κοινωνίας πολιτών), βίαια ανταγωνιστικοί και αγωνιστικοί (για να αναφερθούμε στην σημαντική έννοια της Chantal Mouffe [3]), αντιδραστικοί και προοδευτικοί, χοντροκομμένοι και σοφιστικέ, «χυδαίοι» και «ευγενείς»• «λαϊκισμοί στους δρόμους» και «λαϊκισμοί στην εξουσία»[4], λαϊκισμοί «από τα πάνω» και λαϊκισμοί «από τα κάτω»[5]. Έτσι, επίδικο αντικείμενο δεν θα πρέπει να είναι η ίδια η ύπαρξη του λαϊκισμού. Επίδικο αντικείμενο είναι το συγκεκριμένο (δημοκρατικό ή αντιδημοκρατικό) φορτίο του εκάστοτε λαϊκισμού, το οποίο δεν πρέπει να προδικάζεται εκ των προτέρων ως αρνητικό (ούτε βέβαια και ως απαραίτητα θετικό). Οφείλουμε, με άλλα λόγια, να ξεπεράσουμε ηθικιστικές καταδίκες και εξιδανικευτικές συνηγορίες. Όσο υπάρχει δημοκρατία και συγκροτείται λαός, τόσο θα υπάρχει και πολιτικός λόγος συναρθρωμένος με αναφορά στον λαό αυτό και στις διάφορες συμβολικές εκφάνσεις του -- και αντίστροφα. Κι αυτό, κάποιες φορές, όχι μόνο δεν αποτελεί κίνδυνο για τη δημοκρατία, αλλά μπορεί να συνιστά και όρο αναζωογόνησής της[6]. Σίγουρα όχι επαρκή, αλλά συχνά αναγκαίο. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι, σε πρόσφατο κείμενό του για την οικονομική κρίση και την Ευρώπη, ο Ετιέν Μπαλιμπάρ δεν βλέπει άλλη διέξοδο για μια προοδευτική αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής δημο-κρατικής πολιτικής, από την άρθρωση μιας ευρείας συμμαχίας: ενός πανευρωπαϊκού λαϊκισμού[7].
Ο Γιώργος Κατσαμπέκης είναι υποψήφιος δρ στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.
Ο Γιάννης Σταυρακάκης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.
«Όμως μέσα στο κομματικό σύστημα ελλόχευε μία ωρολογιακή βόμβα: O λαϊκισμός»
Γιάννης Λούλης (Ημερησία, 6.11.2010)
«Αν ο λαϊκισμός ήταν θρησκεία, η Ελλάδα θα ήταν Πακιστάν»
Στέφανος Κασιμάτης (Η Καθημερινή, 22.9.2010)
«Λαϊκισμός: 1. α. Πολιτική φιλοσοφία που υποστηρίζει τα δικαιώματα και την εξουσία του λαού στην πάλη του ενάντια στην προνομιούχο ελίτ. β. Το κίνημα που οργανώνεται γύρω από αυτή τη φιλοσοφία. [...]»
American Heritage Dictionary
Κάτι τρέχει με τον λαϊκισμό. Γιατί τροφοδοτεί άραγε συνεχώς ανησυχητικές διατυπώσεις, όπως οι δύο πρώτες παραπάνω; Φαίνεται πως δε περνά ούτε μέρα που να μην διαβάσουμε κάτι γι' αυτή την τρομερή αρρώστια της πολιτικής που κατατρώει τη δημοκρατία μας και απειλεί να εκραγεί ως βόμβα στα χέρια του πολιτικού συστήματος που τον ανέθρεψε, οδηγώντας μας όλους στο χάος. Ιδού λοιπόν ο εχθρός: Ο λαϊκισμός! Αυτός υποτίθεται πως φταίει διαχρονικά για όλα τα δεινά μας και σίγουρα για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει σήμερα η χώρα.
Δεν πρόκειται για κάτι καινούργιο βεβαίως. Ως γνωστόν, οι πολιτικοί --τόσο της χώρας μας όσο και οι ομόλογοί τους σε πολλές δημοκρατίες της Ευρώπης-- δεν χάνουν ευκαιρία να μιλήσουν για τον εγκληματικό λαϊκισμό του αντιπάλου (προσοχή εδώ: πάντα του αντιπάλου), σε αντίθεση με τη δική τους «υπεύθυνη» στάση που συνήθως παραπέμπει σε μια αγιοποιημένη πια έννοια της νεοφιλελεύθερης συναίνεσης στο πολιτικό κέντρο. Δεν ήταν τυχαίο το δίλημμα προ του οποίου μας έθετε, πριν από λίγο μόνον καιρό και συγκεκριμένα στις ευρωεκλογές του 2009, η Νέα Δημοκρατία του Κώστα Καραμανλή και το οποίο αξίζει να θυμηθούμε: «Λαϊκισμός ή Υπευθυνότητα». Το εν λόγω δίλημμα αποτέλεσε την αποκρυστάλλωση αυτής ακριβώς της λογικής. Και η ειρωνεία είναι πως, ακόμα και αν δεν τέθηκε ρητά, προ αυτού του διλήμματος μας έθεσε πολύ πρόσφατα και η σημερινή κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές: «είτε υποκύπτετε (εσείς, ο λαός) στον λαϊκισμό του αντιμνημονιακού μπλοκ, είτε τηρείτε μια υπεύθυνη πατριωτική στάση και ανανεώνετε την εμπιστοσύνη σας στην κυβέρνηση». Αυτό δεν ειπώθηκε με λίγα λόγια;
Δεδομένης της προνομιακής θέσης που κατέχει ο όρος στο λεξιλόγιό μας, πώς οριοθετείται σήμερα το νοηματικό εύρος του «λαϊκισμού»; Στον εγχώριο πολιτικό και δημοσιογραφικό λόγο, ο λαϊκιστής έχει ταυτιστεί σε μεγάλο βαθμό (αν όχι απόλυτα) με τον «δημαγωγό» ή τον «δημοκόπο». Για να το θέσουμε με όσο το δυνατόν απλούστερους όρους, αποδίδεται σε εκείνους τους πολιτικούς (αν και όχι μόνον σε πολιτικούς) που κολακεύουν αφειδώς το λαό, υποσχόμενοι πράγματα τα οποία δεν είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν. Σε εκείνους που καθορίζουν ακόμα και τις μεσοπρόθεσμες πολιτικές τους με βάση τη λογική της εξασφάλισης μερικών ψήφων παραπάνω σε κάποιες επερχόμενες εκλογές (σχετική εδώ και η περιβόητη «παροχολογία», σχεδόν συνώνυμη --όσον αφορά τα εγχώρια-- του λαϊκισμού, όπως και η συζήτηση περί «πολιτικού κόστους»). Κανείς φυσικά δεν μπορεί να νομιμοποιεί αυτά τα φαινόμενα. Γιατί, όμως, οι διάφοροι πολιτικοί και δημοσιολόγοι δεν χρησιμοποιούν άλλους, πιο ταιριαστούς ίσως για την περιγραφή τους, όρους, όπως «δημαγωγός», «λαοπλάνος» ή και «λαοκόλακας»;
Μήπως, τελικά, ή αποκλειστική ταύτιση του «λαϊκισμού» με αυτές τις (υπαρκτές) παθογένειες της δημοκρατίας, μας κάνει να παραβλέπουμε κάποιες άλλες ουσιώδεις πτυχές του; Μήπως περιορίζει ασφυκτικά το νοηματικό εύρος μιας πολύσημης πολιτικής κατηγορίας; Σε αντίθεση με όσα υποστηρίζει η συντριπτική πλειοψηφία πολιτικών, δημοσιογράφων και λοιπών αρθρογράφων, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις πως ο λαϊκισμός, στην ευρύτερη έννοια του, δε φέρει κανένα «πρόσημο» εκ των προτέρων, δεν είναι απαραίτητα ούτε καλός ούτε κακός. Όπως ακριβώς δε μπορούμε να φανταστούμε τον δήμο της δημοκρατίας χωρίς λαό, κάπως έτσι φαίνεται εξίσου δύσκολο να μιλήσουμε για δημοκρατική πολιτική χωρίς λαϊκισμό, χωρίς δηλαδή μορφές πολιτικού λόγου που επικαλούνται και θέτουν τον «λαό» ως σημείο αναφοράς, ως προνομιακό υποκείμενο, ως βάση νομιμοποίησης και συμβολικό μοχλό διεκδικήσεων. Εξάλλου, στο όνομα του λαού δεν γράφονται τα συντάγματα; Στο όνομα του λαού δεν ασκείται η πολιτική εξουσία; Στη νομιμοποίηση του λαού δεν «πατάνε» οι δημοκρατίες; Κοινότοπα, απλουστευτικά, ίσως και ρομαντικά όλα αυτά, θα μπορούσε να αντιτάξει κανείς, αλλά αξίζει να υπενθυμιστούν, γιατί αυτό που συμβαίνει παράλληλα είναι ακριβώς η κυριαρχία μιας τρόπον τινά αντι-λαϊκιστικής λογικής, που --συνειδητά ή ασυνείδητα, από πρόθεση ή από σπόντα-- θέτει τον λαό στο περιθώριο. Μιας υπερβολικά τεχνοκρατικής αντίληψης για την πολιτική, που την υποβιβάζει σε απλή διαχειριστική υποχρέωση, γυμνή από τα στοιχεία της διαφορικής επιλογής, της ανοιχτής δημοκρατικής απόφασης, έρμαιο «αντικειμενικών» γνωματεύσεων και υποδείξεων των κάθε λογής «ειδικών» και «τεχνοκρατών», από τους επικοινωνιολόγους μέχρι τους «ανεξάρτητους» κεντρικούς τραπεζίτες, που πάντα ξέρουν καλύτερα, πριν από μάς για μάς. Δεν καταλήγουμε, όμως, έτσι σε μια απο-πολιτικοποιημένη δημοκρατία --μια μεταδημοκρατία θα πει ο Colin Crouch-- [1[, μια δημοκρατία που προσιδιάζει απλώς σε ταξινομική συνθήκη, σε αστυνομική (με την έννοια που χρησιμοποιεί τον όρο ο Jacques Rancière[2]) λειτουργία ή διοικητική υποχρέωση; Μια μεταδημοκρατία όπου ο πολίτης και το λαϊκό-δημοκρατικό υποκείμενο αντικαθίστανται από τον «πελάτη» μιας στοχευμένης πολιτικής εκστρατείας, τον παθητικό καταναλωτή ενός πολιτικού «προϊόντος» ή ακόμα και τον (δια της αποχής πλέον εκφραζόμενο) εκλογικό «όμηρο» μιας ανοιχτά πια διακηρυγμένης «κατάστασης εκτάκτου ανάγκης»;
Ως διχοτομική θεώρηση του κοινωνικού (ως χάραξη ενός ορίου και οριοθέτηση διακριτών πολιτικών επιλογών) και άρα ως διαδικασία γέννησης (ρηματικής κατασκευής και συναισθηματικής επένδυσης) ενός συλλογικού «εμείς» απέναντι σε ένα «αυτοί», ο λαϊκισμός αποτελεί πυρηνικό στοιχείο της διάστασης του πολιτικού. Εντοπίζεται δηλαδή στο επίκεντρο των οντολογικών προϋποθέσεων της πολιτικής στην δημοκρατική της προοπτική (διαφορά, αντίθεση, ανταγωνισμός, αγωνισμός). Οι ιδιαίτερες μορφές στις οποίες ενδέχεται να εκβάλει ένας λαϊκιστικός λόγος είναι, βέβαια, ένα άλλο ζήτημα˙ μπορεί να εμφανιστεί δηλαδή με διάφορα και ετερόκλητα περιεχόμενα, ανάλογα πάντα με τα οικονομικά και κοινωνικοπολιτικά συγκείμενα της ανάδυσής του και από αυτά επομένως εξαρτάται και το ιδιαίτερο ιστορικό φορτίο του εκάστοτε λαϊκισμού (π.χ. ένας ακροδεξιός λαϊκισμός της εθνικής καθαρότητας και περιχαράκωσης δε θα μπορούσε να αποτιμηθεί το ίδιο με έναν λαϊκισμό που συνδέεται με ένα εξισωτικό, χειραφετητικό πρόγραμμα και την είσοδο ευρύτερων αποκλεισμένων μαζών και στρωμάτων στην πολιτική). Υπάρχουν έτσι, στην διεθνή εμπειρία, λαϊκισμοί αντι-θεσμικοί (αρχηγικοί, αυταρχικοί) και θεσμικοί (που παράγουν νέους θεσμούς δημοκρατικής συμμετοχής και εκπροσώπησης και λειτουργούν ως δίαυλοι διεκδίκησης δικαιωμάτων από αποκλεισμένους τομείς της κοινωνίας πολιτών), βίαια ανταγωνιστικοί και αγωνιστικοί (για να αναφερθούμε στην σημαντική έννοια της Chantal Mouffe [3]), αντιδραστικοί και προοδευτικοί, χοντροκομμένοι και σοφιστικέ, «χυδαίοι» και «ευγενείς»• «λαϊκισμοί στους δρόμους» και «λαϊκισμοί στην εξουσία»[4], λαϊκισμοί «από τα πάνω» και λαϊκισμοί «από τα κάτω»[5]. Έτσι, επίδικο αντικείμενο δεν θα πρέπει να είναι η ίδια η ύπαρξη του λαϊκισμού. Επίδικο αντικείμενο είναι το συγκεκριμένο (δημοκρατικό ή αντιδημοκρατικό) φορτίο του εκάστοτε λαϊκισμού, το οποίο δεν πρέπει να προδικάζεται εκ των προτέρων ως αρνητικό (ούτε βέβαια και ως απαραίτητα θετικό). Οφείλουμε, με άλλα λόγια, να ξεπεράσουμε ηθικιστικές καταδίκες και εξιδανικευτικές συνηγορίες. Όσο υπάρχει δημοκρατία και συγκροτείται λαός, τόσο θα υπάρχει και πολιτικός λόγος συναρθρωμένος με αναφορά στον λαό αυτό και στις διάφορες συμβολικές εκφάνσεις του -- και αντίστροφα. Κι αυτό, κάποιες φορές, όχι μόνο δεν αποτελεί κίνδυνο για τη δημοκρατία, αλλά μπορεί να συνιστά και όρο αναζωογόνησής της[6]. Σίγουρα όχι επαρκή, αλλά συχνά αναγκαίο. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι, σε πρόσφατο κείμενό του για την οικονομική κρίση και την Ευρώπη, ο Ετιέν Μπαλιμπάρ δεν βλέπει άλλη διέξοδο για μια προοδευτική αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής δημο-κρατικής πολιτικής, από την άρθρωση μιας ευρείας συμμαχίας: ενός πανευρωπαϊκού λαϊκισμού[7].
Ο Γιώργος Κατσαμπέκης είναι υποψήφιος δρ στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.
Ο Γιάννης Σταυρακάκης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.
[1] Βλ. Κόλιν Κράουτς, Μεταδημοκρατία, μτφρ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής, Εκκρεμές, Αθήνα 2006.
[2] Βλ. Jacques Rancière, Το μίσος για τη δημοκρατία, μτφρ. Βίκυ Ιακώβου, Πεδίο, Αθήνα 2009.
[3] Για την έννοια του «αγωνισμού» βλ. Chantal Mouffe, Το δημοκρατικό παράδοξο, μτφρ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής, Πόλις, Αθήνα 2004, σ. 183-191, και της ιδίας, Επί του πολιτικού, μτφρ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής, Εκκρεμές, Αθήνα 2010, σ. 28-30.
[4] Francisco Panizza, "Neopopulism and its Limits in Collor's Brazil", Bulletin of Latin American Research, τόμ. 19, τεύχ. 2, 2000, σ. 190.
[5] Susanne Gratius, The ‘Third Wave of Populism’ in Latin America, Working Paper αρ. 45, FRIDE, Μαδρίτη 2007, σελ. 20.
[6] Προς αυτή την κατεύθυνση, της κριτικής αποτίμησης και κατανόησης της οπωσδήποτε αμφίσημης, αλλά και ίσως κρίσιμης, σχέσης λαϊκισμού και δημοκρατίας, κινείται και ο φάκελος που αφιερώνει στο θέμα αυτό το τελευταίο τεύχος του περιοδικού Σύγχρονα Θέματα που μόλις κυκλοφόρησε (τεύχος 110) και όπου μεταφράζονται πρόσφατα κείμενα των πιο σημαντικών στη διεθνή βιβλιογραφία μελετητών του λαϊκιστικού φαινομένου, του Ernesto Laclau και της Margaret Canovan (είναι μάλιστα η πρώτη φορά που μεταφράζεται στα ελληνικά κείμενο της αγγλίδας θεωρητικού). Κείμενα που ίσως αξίζει να διαβαστούν και να εμπλουτίσουν την συζήτηση και στην εγχώρια δημόσια σφαίρα.
[7] Βλ. σχετικά Étienne Balibar, «Κρίση της Ευρώπης, τέλος της Ευρώπης; Έξι θέσεις», Κυριακάτικη Αυγή (Ενθέματα), 13/6/2010.
[2] Βλ. Jacques Rancière, Το μίσος για τη δημοκρατία, μτφρ. Βίκυ Ιακώβου, Πεδίο, Αθήνα 2009.
[3] Για την έννοια του «αγωνισμού» βλ. Chantal Mouffe, Το δημοκρατικό παράδοξο, μτφρ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής, Πόλις, Αθήνα 2004, σ. 183-191, και της ιδίας, Επί του πολιτικού, μτφρ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής, Εκκρεμές, Αθήνα 2010, σ. 28-30.
[4] Francisco Panizza, "Neopopulism and its Limits in Collor's Brazil", Bulletin of Latin American Research, τόμ. 19, τεύχ. 2, 2000, σ. 190.
[5] Susanne Gratius, The ‘Third Wave of Populism’ in Latin America, Working Paper αρ. 45, FRIDE, Μαδρίτη 2007, σελ. 20.
[6] Προς αυτή την κατεύθυνση, της κριτικής αποτίμησης και κατανόησης της οπωσδήποτε αμφίσημης, αλλά και ίσως κρίσιμης, σχέσης λαϊκισμού και δημοκρατίας, κινείται και ο φάκελος που αφιερώνει στο θέμα αυτό το τελευταίο τεύχος του περιοδικού Σύγχρονα Θέματα που μόλις κυκλοφόρησε (τεύχος 110) και όπου μεταφράζονται πρόσφατα κείμενα των πιο σημαντικών στη διεθνή βιβλιογραφία μελετητών του λαϊκιστικού φαινομένου, του Ernesto Laclau και της Margaret Canovan (είναι μάλιστα η πρώτη φορά που μεταφράζεται στα ελληνικά κείμενο της αγγλίδας θεωρητικού). Κείμενα που ίσως αξίζει να διαβαστούν και να εμπλουτίσουν την συζήτηση και στην εγχώρια δημόσια σφαίρα.
[7] Βλ. σχετικά Étienne Balibar, «Κρίση της Ευρώπης, τέλος της Ευρώπης; Έξι θέσεις», Κυριακάτικη Αυγή (Ενθέματα), 13/6/2010.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
εθνολαικισμός και Θεσσαλονίκη
στου ΑΠΟΣΠΕΡΙΤΗ
Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου